«Το παιδικό βιβλίο είναι ανοιχτό παράθυρο στον κόσμο και
η γέφυρα που θα ενώσει όλα τα παιδιά όλων των λαών»,ΙΒΒΥ
Του Γιώργου Φρυγανάκη
Παγκόσμια Ημέρα Παιδικού Βιβλίου σήμερα, ημέρα των γενεθλίων του μεγάλου Δανού παραμυθά Χανς Κρίστιαν Άντερσεν (2 Απριλίου 1805).
Την εορτή καθιέρωσε το 1966 η ΙΒΒΥ (Διεθνής Οργάνωση Βιβλίων για τη Νεότητα), με σκοπό να εμπνεύσει στα παιδιά την αγάπη για το διάβασμα και να προκαλέσει την προσοχή των μεγαλύτερων στο παιδικό βιβλίο.
Tο παιδικό βιβλίο, το βιβλίο που γράφεται ειδικά για τα παιδιά, διαλέγεται από τους μεγάλους και διαβάζεται από τα παιδιά, δεν είναι απλώς μια υπόθεση… «παίξε γέλασε».
Η σχέση άνθρωπος-βιβλίο διαμορφώνεται από πολύ μικρή ηλικία και η ποιότητά της καθορίζεται από τις πρώτες αναγνωστικές εμπειρίες, όπως δηλώνει επιγραμματικά ο Σαρτρ: «Άρχισα τη ζωή μου όπως, δίχως αμφιβολία, και θα την τελειώσω∙ ανάμεσα στα βιβλία». Ο ίδιος, δίνοντας τις διαστάσεις του κόσμου της ανάγνωσης, αναρωτιέται: «Όταν άνοιγα το βιβλίο, ξεχνούσα τα πάντα. Άραγε αυτό σημαίνει διαβάζω;»
Δεν αναφέρομαι μόνο στο εξωσχολικό βιβλίο (λογοτεχνικό, γνώσεων ή μεικτό), που φαίνεται να υπακούει στους νόμους της αγοράς και της ζήτησης αλλά και στο σχολικό βιβλίο, που αποτελεί το κυριότερο εργαλείο του εκπαιδευτικού συστήματος και παράλληλα διαμορφώνει σε μεγάλο βαθμό τη γενικότερη βιβλιοφιλική συμπεριφορά του μαθητή, την προετοιμασία του για την κοινωνία των αναγνωστών.
Η συνεισφορά της πολυπολιτισμικής παιδικής λογοτεχνίας στο πλαίσιο της διαπολιτισμικής αγωγής είναι πολύτιμη, αφού προβάλλει με γοητευτικό τρόπο τις αξίες του καθολικού ανθρωπισμού και με μαγευτικό τρόπο υποβάλλει την κατανόηση και το σεβασμό μεταξύ των παιδιών της κυρίαρχης κοινωνικής ομάδας με αυτά των μειονοτικών, παρέχοντας στα δεύτερα και τη δυνατότητα θετικής εικόνας για τον εαυτό τους.
Στην εποχή των πολυμέσων και της «εικονικής» πραγματικότητας, η σχέση με το παιδικό βιβλίο δεν είναι απλώς μια ρομαντική εκδοχή του θέματος της βιβλιοφιλίας, αλλά μια μορφή αντίστασης στην κατάχρηση του ηλεκτρονικού υπολογιστή και της τηλεόρασης, με μεγάλο κέρδος σε επίπεδο γλώσσας, φαντασίας, μνήμης, ωρίμανσης, κοινωνικότητας…
Εδώ βρίσκεται ο ρόλος των μεγάλων- γονέων, εκπαιδευτικών, υπεύθυνων παιδείας-, που θα πρέπει να λειτουργούν με πυξίδα. την αρμονική συμβίωση του ποιοτικού σχολικού και εξωσχολικού βιβλίου, και αυτών με τον ηλεκτρονικό τύπο (…).
Ο πολλαπλός ρόλος του σχολείου το καθιστά μια πολύ σοβαρή υπόθεση. Μήπως όμως τελικά και ως προς αυτό «παίζουμε εν ου παικτοίς»;
Πότε προσφέραμε στο παιδί μας το πρώτο του βιβλίο; Πόσα βιβλία του πήραμε και με ποια κριτήρια; Το συντροφεύσαμε ποτέ στο ταξίδι της ανάγνωσης ως συνεπιβάτες-συναναγνώστες; Πόσες φορές το συνοδεύσαμε σε ένα βιβλιοπωλείο, σε μια βιβλιοθήκη, σε μια έκθεση βιβλίου; Πόσο συμβάλαμε στην ευχάριστη αποδοχή ή αποστολή του βιβλίου ως δώρου αξίας; Πόσο εμείς είμαστε πρότυπα φιλαναγνωσίας;
Ας απαντήσουμε, αφού ακούσουμε πρώτα και τα Δικαιώματα του Μικρού Αναγνώστη, όπως τα κατέγραψε ο πολυγραφότατος συγγραφέας παιδικών βιβλίων Βαγγέλης Ηλιόπουλος: Κάθε παιδί είναι ένας μικρός αναγνώστης που έχει δικαίωμα:
1. Να έχει πρόσβαση σε βιβλία, βιβλιοθήκες, βιβλιοπωλεία.
2. Να έχει γύρω του βιβλία πριν ακόμα μάθει να διαβάζει και να μεγαλώνει με αυτά.
3. Να διαβάζει όσες φορές θέλει τα δικά του βιβλία, και να τα παίρνει μαζί του όπου θέλει, όπως κάνει με τα παιχνίδια του.
4. Να έχει βιβλία όλων των ειδών, που έχουν όλες τις απόψεις, και σε αυτά να αναζητά την αλήθεια.
5. Να έχει τα εφόδια να επιλέγει τα βιβλία που διαβάζει, να μπορεί να τα κρίνει, να τα αξιολογεί, χωρίς να τον εξαναγκάζει κανείς να διαβάσει κάποιο που δεν θέλει.
6. Να μεταφέρεται μέσα από τα βιβλία σε όποιον τόπο και σε όποια εποχή θέλει: στο παρελθόν, στο παρόν ή στο μέλλον.
7. Να συζητά με τους γονείς, τους δασκάλους και τους φίλους του για τα βιβλία του, και να τα διαβάζει δυνατά σε όποιον θέλει.
8. Να έχει βιβλία με εικόνες που του αρέσουν και τον ταξιδεύουν πέρα από το κείμενο.
9. Ν’ απολαμβάνει το βιβλίο του σ’ έναν χώρο χωρίς τηλεόραση ή οποιοδήποτε άλλο μέσο τού αποσπά την προσοχή.
10. Να παίζει με τους ήρωες των βιβλίων, να φτιάχνει με τη φαντασία του νέες περιπέτειές τους, να γράφει τα δικά του βιβλία.
g_frygan@hotmail.com