1941 – 2011. 70 χρόνια από τότε. Δύο και πλέον γενιές.
Του Αετού Χρήστου Τζιφάκη 
1941 – 2011. 70 χρόνια από τότε. Δύο και πλέον γενιές.
Στο κύλισμά τους, οι γέροι και μεσήλικες πέθαναν. Οι νέοι γέρασαν, οι σκελετωμένοι «γαβριάδες», τα «κοπελάκια» της κατοχής, γέρασαν και αυτά.
Οι νέοι του 41 – υπερήλικες πια όσοι απ αυτούς ζουν – θυμούνται την απέραντη οργή, με την οποία ξεκίνησαν για να πολεμήσουν αυτόν που θάρρεψε να πιστέψει, ότι μπορεί εύκολα να σκλαβώσει το νησί μας.
Κάτι τέτοιες μέρες αναριγεί η ψυχή τους απ’ το μέγεθος της ηρωικής προσφοράς της γενιάς τους, στο βωμό της αιώνιας Πατρίδας.
Διεθνώς έχει γίνει αποδεκτό, ότι η Μάχη της Κρήτης, είναι η πλέον παράδοξη μάχη της ιστορίας των πολέμων.
Για εμάς τους Έλληνες, είναι η τελευταία, επί Ελληνικού εδάφους εκδήλωση του έπους 1940-1941.
Σας εξομολογούμαι, ότι προσωπικά, δεν κρίνω τον εαυτό μου ικανό, να γράψω κάτι, για να τονίσω τη σημασία ενός γεγονότος, που το ύψος του το κάνει να φαίνεται απίστευτο.
Γιατί, αναλογίζομαι, ότι θα πρέπει, προ πάντως αυτό, να πείσω αυτούς που δεν το έζησαν και θα διαβάσουν τώρα τα γραφόμενά μου,.
Γιατί, τότε μόνο γίνεται μπορετό να εκπληρωθεί ο σκοπός αυτής της θύμησης.
Δηλαδή, όταν όλοι πιστέψουν, πως υπάρχουν περιπτώσεις, όπου η πνοή της Ελληνικής παράδοσης, ανατρέπει τους γήινους νόμους.
Όπως τον νόμο που τον διατύπωσε πρώτος, ο Λεωνίδας της Σπάρτης με τους 300 του, και τον υπέγραψε, όταν ανακάλυψε, πως τα πυκνά βέλη των βαρβάρων, ήταν θαυμάσιο προφύλαγμα από τον ήλιο.
Και ένα τέτοιο παρόμοιο γεγονός, μια από τις σπάνιες αυτές περιπτώσεις, είναι ακριβώς και η Μάχη της Κρήτης.
Επί 11 ημέρες, η Κρητική γη έγινε ηφαίστειο, απ όπου ορμούσαν οι φλόγες του ολέθρου, αλλά και ηφαίστειο που πυρπολούσε την ελεύθερη Κρητική ψυχή.
Οι Κρητικοί υπερασπίστηκαν σύσσωμοι κάθε σπιθαμή του ιερού εδάφους,
Αυτός ο πόλεμος, δεν ήταν μόνο άνισος, δεν πάλεψε ο ένας με τους χίλιους, οι εκατό με μυριάδες εχθρών, πάλεψε η ανθρώπινη ψυχή, με τη φονική επιστήμη, ο Κρητικός, ο άοπλος και γυμνός, με σιδηρόφρακτες ταξιαρχίες που δέσποζαν ουρανού και γης, και σκορπούσαν παντού τη φρίκη και το θάνατο, την ερήμωση και την καταστροφή.
Στον γιγάντιο αυτό πόλεμο, έλαβαν μέρος, νέοι, γέροντες, παιδιά, γυναίκες.
Εκείνο το φοβερό πρωινό της 20ης Μαΐου 1941, είχε σκεπαστεί από αεροπλάνα ο ουρανός.
Άστραφταν, βούιζαν και βροντούσαν. Στη γη έπεφτε φωτιά. Ερείπια, φλόγες, ερήμωση, ήταν τα φοβερά σημεία μιας βιβλικής καταστροφής.
Ο Κρητικός, όπως και ο Έλληνας της Ηπειρωτικής Ελλάδας στο έπος του 40, πολέμησε σαν ένας άνθρωπος κατά των δυνάμεων του Άξονα, με μια μόνη ιδεολογία, ένα πιστεύω, την ελευθερία.
Ακόμα και στην ήττα.
Γιατί ήξερε ότι, το φοβερό δεν είναι να ηττηθείς, αλλά να λυγίσεις.
«Ξέρω καλά», γράφει ο Καζαντζάκης, «πως ο θάνατος δε νικιέται, μα η αξία του ανθρώπου δεν είναι η Νίκη, παρά ο αγώνας για τη Νίκη.
Και ξέρω ακόμα ετούτο το δυσκολότερο:
Δεν είναι ούτε ο αγώνας για τη Νίκη.
Η αξία του ανθρώπου είναι μία, μονάχα ετούτη:
Να ζει και να πεθαίνει παλικαρίσια και να μην καταδέχεται αμοιβή.
Και ακόμα ετούτο, το τρίτο, ακόμα πιο δύσκολο:
Η βεβαιότητα πως δεν υπάρχει αμοιβή, να μη σου κόβει τα ήπατα, παρά να σε γεμίζει χαρά, υπερηφάνεια κι αντρεία».
Στην εποχή μας, που όλα επανεξετάζονται και πολλές παλιές αρχές και αξίες αμφισβητούνται, θα μπορούσε να δεχθεί κάποιος το ερώτημα:
Γιατί ; ποιος ο λόγος ; ποιος ο σκοπός εορτασμού κάθε χρόνο αυτής της γιορτής μνήμης, της μάχης της Κρήτης;
Βέβαια μια άμεση, σύντομη απάντηση στους σύγχρονους αμφισβητίες θα ήταν :
«Η διατήρηση στη μνήμη μας, στη μνήμη όλων των Ελλήνων, και ιδίως στη μνήμη την δική μας, των απανταχού της γης Κρητικών, των μεγάλων ιστορικών στιγμών του Έθνους μας»
Και για να μη σκεπάσει το πέπλο της λησμονιάς, πράξεις ηρωισμού και αυτοθυσίας, αυτών, που χάρη σ’ αυτούς, ζούμε σήμερα ελεύθεροι, υπερηφανευόμενοι για την δοξασμένη γενιά των πατεράδων και παππούδων μας.
Και όταν αναφέρομαι στην ανάγκη εκδηλώσεων στις επετείους των ιστορικών γεγονότων δεν εννοώ μόνο τις επετείους των ευχάριστων για μας σταθμών της ιστορίας μας αλλά και εκείνες οι οποίες πιθανόν να μας προκαλούν θλίψη και στενοχώρια.
Διάβαζα κάπου, και θάθελα να το μοιραστώ μαζί σας, (όσο τουλάχιστο μπορώ να θυμηθώ) ότι «…η ιστορική συνείδηση πλάθεται όταν η μνήμη είναι μαχαιριά που αφήνει ουλή αγιάτρευτη στην ψυχή. Όσο θ’ακούμε Αγιά Σοφιά και θα κλαίμε, όσο θ’ακούμε Αφιόν Καραχισάρ και θα ντρεπόμαστε, όσο θ’ακούμε Χιμάρα και επίθεση των Γερμανών κατά της Κρήτης, και η οργή μας θα γίνεται χείμαρρος, τότε μπορούμε να μιλάμε για ιστορική συνείδηση. Αλλιώς, ας μιλάμε για γνώση, που είναι άλλη ιστορία….»
Το τίμημα που πλήρωσε η Κρήτη από την εισβολή των Γερμανών, τον Μάϊο του 1941, σε διάστημα μόλις λίγο μεγαλύτερο της μιας εβδομάδας, σε 11 ημέρες, δηλαδή όσο κράτησε η παράδοξη αυτή μάχη ήταν:
|
ΝΟΜΟΣ |
ΠΕΣΟΝΤΕΣ ΚΑΙ ΕΚΤΕΛΕΣΘΕΝΤΕΣ |
ΟΛΟΣΧΕΡΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΕΣ ΣΠΙΤΙΏΝ |
||
|
ΑΝΔΡΕΣ |
ΓΥΝΑΙΚΕΣ |
ΠΑΙΔΙΑ |
||
|
ΧΑΝΙΩΝ |
2.220 |
480 |
418 |
2.669 |
|
ΡΕΘΥΜΝΗΣ |
1.897 |
405 |
403 |
2.338 |
|
ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ |
2.045 |
185 |
129 |
6.968 |
|
ΛΑΣΙΘΙΟΥ |
431 |
50 |
20 |
938 |
|
ΣΥΝΟΛΟ |
6.593 |
1.113 |
869 |
12.913 |
|
ΓΕΝΙΚΟ ΣΥΝΟΛΟ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΑΠΩΛΕΙΩΝ 8.575 |
||||
Σε όλο τον ελεύθερο κόσμο, και ιδιαίτερα στην Αγγλία, η απόφαση της Ελλάδος να αντισταθεί, προκάλεσε εκδηλώσεις θαυμασμού. Σε συγχαρητήριο τηλεγράφημα του ο Τσόρτσιλ κατέληγε :
«θα σας παρέξωμεν όλη τη δυνατή βοήθεια μαχόμενοι εναντίον κοινού εχθρού και θα μοιρασθώμεν την κοινήν νίκην». (Ασχέτως βέβαια ότι και η βοήθεια που παρασχέθηκε ήταν ελάχιστη και μετά τον πόλεμο πολλά πράγματα ξεχάστηκαν).
Σας θυμίζω ότι την άνοιξη του 1941, είχαν απομείνει μόνο δύο τελευταίοι σύμμαχοι κατά του τότε πανίσχυρου Άξονα, η Ελλάδα και η Αγγλία, που όχι μόνο με υψηλό ηθικό, αλλά και με χιουμοριστική διάθεση, εξακολουθούσαν να μάχονται σημειώνοντας μάλιστα και εντυπωσιακές επιτυχίες, την στιγμή που όλες οι χώρες της υπολοίπου Ευρώπης, είχαν παραδοθεί ή σαρωθεί από τις Γερμανικές δυνάμεις.
Στις αρχές του Απριλίου 1941, η Γερμανία βλέποντας την ανεπάρκεια του συνεταίρου της στην Αλβανία, θα σπεύσει προς βοήθειά του.
Έτσι, στα εκατομμύρια Ιταλικές λόγχες του Μουσολίνι, θα προστεθούν τώρα επιπλέον εκατομμύρια Γερμανικές λόγχες, όταν το πρωί της 6ης Απριλίου, οι τεθωρακισμένες μεραρχίες του Στρατηγού Von Dietrich, με την Βουλγαρία σύμμαχό του, θα προσβάλλουν τα Ελληνικά τμήματα προκαλύψεως στην Μακεδονία.
Ο Έλληνας οπλίτης, όπως πάντα έπραξε, θα σταθεί και εκεί. Ταλαιπωρημένος, πεινασμένος και κουρελιασμένος, με τις λίγες σφαίρες που του είχαν απομείνει στο Μαλνιχερ, από τον άνισο αλλά νικηφόρο αγώνα στην Αλβανία, θα σταθεί και εκεί.
Και με την αλληγορική έκφραση του Γεωργίου Βλάχου (αναφερόμενος στους Ολυμπιακούς αγώνες του 1936 που είχαν γίνει στην Γερμανία), θα σταθεί «… και θα αναμείνη τον δρομέα από το Μόναχον, για να μετατρέψη τον πυρσόν εις δαυλόν και να κάψη την μικράν αυτήν χώραν εις έκτασιν, μεγάλην όμως εις ψυχήν, η οποία αφού έμαθε τον κόσμον ολόκληρον πως να ζη, τώρα θα πρέπει να του μάθη και πως να αποθνήσκη…»
Ο Ελληνικός στρατός, και η 5η Μεραρχία Κρητών, αφού εξάντλησε όλες του τις δυνατότητες και τα πυρομαχικά, τελικά υπέκυψε, με τις ίδιες ακριβώς αναλογίες που υπέκυψε ο Λεωνίδας στις Θερμοπύλες.
Ο ίδιος ο Χίτλερ, στον λόγο που εκφώνησε στο Reichstag την 4/5/41, προσέθεσε «…χάριν της ιστορικής δικαιοσύνης, είμαι υποχρεωμένος να ομολογήσω, ότι εξ όλων των αντιπάλων οι οποίοι μας αντιμετώπισαν, μόνο ο Έλλην στρατιώτης, ημύνθη με παράτολμον θάρρος και τελείαν περιφρόνησιν προς τον θάνατον. Ο Ελληνικός λαός ηγωνίσθη με τόσην γενναιότητα, ώστε και αυτοί οι εχθροί του, δεν δύνανται να αρνηθούν την προς αυτόν εκτίμησιν…».
Οι μήνες που ακολούθησαν γίνονται ακόμη ζοφερότεροι.
Στις 20 Μαΐου 1941, οι Γερμανοί, με τον ισχυρότερο στρατό του τότε κόσμου, επιτίθεται κατά της Κρήτης, τότε που η 5η Μεραρχία Κρητών βρισκόταν στο Αλβανικό μέτωπο, πολεμώντας εκείνον που θάρρεψε να λέει ότι ήταν εύκολο σε λίγες μέρες να φτάσει ως την Αθήνα.
Η τότε Κυβέρνηση, αντιμετωπίζουσα σοβαρά προβλήματα από έλλειψη οπλισμού κλπ, έκανε έκκληση προς τους Κρητικούς, οι οποίοι από μακροχρόνια παράδοση διατηρούσαν τουφέκια «κρυμμένα κάπου» (παρά τις σχετικές απαγορευτικές διατάξεις), να παραδοθούν τα όπλα τους για τον εξοπλισμό νέων κλάσεων εφέδρων.
Η πατρίδα μας δεν είχε συνέλθει ακόμα από τις θυσίες κατά τους απελευθερωτικούς αγώνες, τη Μικρασιατική καταστροφή, τις κατοπινές πολιτικές αναταραχές.
Στην έκκληση, οι Κρητικοί, ανταποκρίθηκαν πρόθυμα, παραδίδοντας το μεγαλύτερο μέρος των όπλων τους.
Η δήλωση του Τσόρτσιλ (7.5.1941) ότι θα προασπίσουν την Κρήτη, καλυτέρεψε το «κέφι» του Κρητικού λαού κάπως, γιατί το θάρρος δεν το έχασε ποτέ.
Με αυτές τις συνθήκες ξεκίνησε η «παραδοξότερη και ενδοξότερη στην ιστορία των πολέμων μάχη της Κρήτης», της μακρινής εκείνης εποχής.
Κατά που μαρτυρούν, ξένοι ανταποκριτές και σχολιαστές των γεγονότων της δοξασμένης εκείνης εποχής, η μάχη της Κρήτης επηρέασε την εξέλιξη των πολεμικών γεγονότων του 2ου παγκοσμίου πολέμου, ανεξάρτητα που με το πέρασμα του χρόνου, πολλά από εκείνα που οι τότε μεγάλοι έλεγαν, ξεχάστηκαν.
Άλλωστε, τούτο δεν συμβαίνει για πρώτη φορά στην πατρίδα μας.
«Το όνομα ΚΡΗΤΗ» είχε πει τότε ο Τσώρτσιλ, «πρέπει να γραφτή με χρυσά δάφνινα γράμματα στην ιστορία των Λαών που πολέμησαν και θυσιάστηκαν όχι μόνο για τη δική τους λευτεριά, αλλά και γι αυτήν ολόκληρου του πολιτισμένου κόσμου.
Εχθροί και φίλοι, πρέπει να σταθούν σε στάση προσοχής και να αποδώσουν υπέρτατο φόρο τιμής, χαιρετώντας τους γενναίους αυτούς Κρήτες, τους αφανείς ήρωες της Ιστορίας»
Ο δε Ρώσος Στρατάρχης Ζούκωφ, είχε δηλώσει ότι «Αν ο Ρωσικός λαός κατόρθωσε να ανορθώσει το κουρασμένο του κορμί μπροστά στις πόρτες της Μόσχας, να συγκρατήσει και να ανατρέψει τον Γερμανικό χείμαρρο, το οφείλει στην προσφορά του Ελληνικού Λαού που καθυστέρησε τις Γερμανικές μεραρχίες όλο τον καιρό που θα μπορούσαν να μας γονατίσουν.
Η γιγαντομαχία δε της Κρήτης, υπήρξε το κορύφωμα της προσφοράς».
Επίσης, ο Άγγλος Στρατάρχης Μοντγκόμερι, ο γνωστός Μόντυ της εποχής εκείνης, είχε πει ότι «Η Μάχη της Κρήτης που κόστισε στους Γερμανούς 20.000 άνδρες (5.000 πνίγηκαν στα νερά της Μεσογείου) και 400 αεροπλάνα, όχι μόνο ανάγκασε τους Γερμανούς να αναβάλουν την επίθεσή τους στην Κύπρο και από εκεί στην Συρία και Παλαιστίνη, αλλά και τον Χίτλερ να διαλύσει τα σώματα των αλεξιπτωτιστών.
Ο Γερμανικός στρατός, δεν έφτασε στα πρόθυρα της Μόσχας, παρά μόνο όταν είχε αρχίσει ήδη ο τρομερός Ρωσικός χειμώνας, κι έτσι δεν κατάλαβαν την πόλη.
Οι Κρήτες, στη μάχη τους αντιμετώπισαν κόλαση φλογών, αίματος και θανάτου.
Και αργότερα οι ηρωικοί αυτοί πολεμιστές, αντιμετώπισαν και τον κατακλυσμό της Γερμανικής αγριότητας.
Η Μάχη της Κρήτης, ήταν η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΤΕΛΟΥΣ της Γερμανίας»
Αξίζει επίσης να σημειωθεί, ότι ο τότε Γερμανός Αρχηγός των δυνάμεων εισβολής κατά της Κρήτης, Στρατηγός Στούντεντ, στα απομνημονεύματά του έγραψε ότι «Ποτέ δεν περίμενα πως θα συναντούσαμε τέτοια αντίσταση στην Κρήτη.
Πάντα πίστευα και είχα υπολογίσει πως η κατάληψη της Κρήτης θα ήταν ένας απλός περίπατος για τους πεπειραμένους αλεξιπτωτιστές μου και θα επακολουθούσε η κατάληψις της Κύπρου, που τελικά την εγκαταλείψαμε.
Όσοι πολέμησαν στην Κρήτη τον Μάϊο του 1941 θα πρέπει να είναι υπερήφανοι.
Τόσο εμείς οι επιτιθέμενοι Γερμανοί, όσο και οι Αγγλικές αμυντικές δυνάμεις, βοηθούμενες από άνδρες, γυναίκες και παιδιά, που έλαβαν μέρος στη μάχη, επέδειξαν θάρρος και αποφασιστικότητα σε όλες τις φάσεις των επιχειρήσεων.
Για μένα όμως, που κατέλαβα την Κρήτη, το όνομα του νησιού αυτού, συνδέεται με πολύ πικρές αναμνήσεις»
Τυχερή η πατρίδα που βγάζει τέτοιους μαχητές της ελευθερίας.
Σε τελική ανάλυση, τυχεροί και αυτοί που διοίκησαν τέτοιους λεοντόκαρδους πολεμιστές.
Αναρίθμητοι στις τάξεις του περιούσιου Κρητικού λαού, οι προικισμένοι με την «κουζουλάδα» της λευτεριάς, της μη ανοχής του οποιουδήποτε είδους σκλαβιάς.
Ατυχώς, από διάφορες συγκυρίες, δεν τους δίνεται πάντοτε η ευκαιρία να ξεχωρίσουν, να εξωτερικέψουν την λεβεντιά τους, σε κρίσιμες περιστάσεις του έθνους.
Εκλεκτοί της τύχης «τρόπος του λέγειν» οι λεοντόκαρδοι πολεμιστές της Μάχης της Κρήτης.
Είχαν να αντιπαλαίσουν με σωρεία ανυπέρβλητων δυσχερειών, προ της από στιγμής σε στιγμή αναμενόμενης αναμέτρησης με τους Γερμανούς.
Τα όπλα τους ελάχιστα και ξεπερασμένα. Τα πυρομαχικά και τα άλλα εφόδια, εντελώς ανεπαρκή.
Και είχαν να πολεμήσουν τον δυνατότερο στρατό του κόσμου, για πρώτη φορά στην στρατιωτική ιστορία, κυριολεκτικά ουρανοκατέβατο.
Και κατάφεραν να τον συντρίψουν
Η πείνα, η δίψα από την αφόρητη ζέστη, η συνεχής πίεση της εχθρικής αεροπορίας, η πλήρης διοικητική απομόνωση και η άγνοια του τι συμβαίνει γύρω τους, δεν έκαμψαν το ηθικό τους.
Οι Γερμανοί αλεξιπτωτιστές που χρησιμοποιήθηκαν για την κατάληψη της Κρήτης, αποτελούσαν την αφρόκρεμα του Γερμανικού στρατού.
Πουθενά δεν είχαν γνωρίσει τι θα πει ήττα.
Διακατείχοντο από την αντίληψη περί κοσμοκρατορίας του Χίτλερ και επιλέχτηκαν από όλο το Γερμανικό Στρατό.
Σαν πίστη είχαν τα ιδεώδη της Αρίας φυλής.
Ήσαν εξοπλισμένοι όσο κανένας άλλος στρατός στον κόσμο.
Ασφαλώς το ηθικό των ήταν υπερβολικά υψηλό πριν από την εισβολή στην Κρήτη.
Σύντομα όμως θα δοκίμαζαν την πρώτη απογοήτευση.
Οι Κρήτες έτρεξαν αμέσως στους τόπους των συγκρούσεων με τα όπλα που βρέθηκαν στα χέρια τους, ακόμα και με κυνηγετικά ή και εντελώς άοπλοι.
Σύντομα όμως εξοπλίζοντο από τα όπλα που έπαιρναν από τους Γερμανούς.
Την μεγαλύτερη φθορά οι Γερμανοί έπαθαν, από τα δικά τους όπλα που έπεφταν στα χέρια των αμυνομένων.
Η συμβολή των εθελοντών πολιτών, αναγνωρίστηκε από όλους, αλλά την πλήρωσε ακριβά ο Κρητικός λαός μετά την κατάληψη της Κρήτης από τους Γερμανούς.
Αλλά και ο υπόλοιπος άμαχος πληθυσμός, συνέβαλε αποτελεσματικά με την προμήθεια τροφίμων και νερού , στους μαχόμενους, μια που φυσικά, καμιά επιμελητεία δεν υπήρχε για να φροντίζει γι αυτό.
Μετά την αρχική κατάπληξη που δημιούργησε η «διαστημική» εισβολή, ο Λαός, τόσο οι μαχητές όσο και οι άμαχοι, που πολλοί μάλιστα απ’ αυτούς δεν είχαν ποτέ δει αλεξιπτωτιστή, επιστράτευσαν τόλμη και λεβεντιά για την αντιμετώπιση και την εξολόθρευση των επιτιθεμένων.
Όπως περιγράφει παραστατικά ο Αλ.Ψηλορείτης «σε μια στιγμή που παρουσιάστηκε ένα αυτοκίνητο στο Ηράκλειο φορτωμένο με όπλα, ο κόσμος χίμηξε πάνω του.
Αλησμόνητη σ’αγριότητα, μα και σε μεγαλείο, η σκηνή εκείνη.
Δεν ξέρω τι πολύτιμα διαμάντια αν ήταν εκείνα που μοιράζονταν δεν θα προκαλούσαν αυτή τη σκληρή πάλη για να τα’ αποκτήσουν.
Κι όμως, το έπαθλο ήταν ένα ντουφέκι.
Όχι κανένα υλικό απόκτημα, μα ένα ντουφέκι, ένα συμβόλαιο με το οποίον ο Κρητικός υποθήκευε την ίδια του τη ζωή».
Σαν ελάχιστο επίσης χαρακτηριστικό, του κλίματος αυτοθυσίας και ηρωισμού που επικρατούσε τις μέρες εκείνες, μεταξύ των μαχόμενων Κρητικών, που πολεμούσαν για το νησί τους, αναφέρω δύο μόνο περιστατικά που καταγράφηκαν στην αναφορά Έλληνα Αξιωματικού που είχε την ευθύνη της μάχης στο Ρέθυμνο, και που είχα την τύχη να πέσουν στα χέρια μου, .
3η ημέρα της μάχης στο Ρέθυμνο, Πέμπτη 22.5.1941
«……. κατά την επιθεώρηση των θέσεών μας στα Καστελάκια, βρήκα δύο γέροντες να μάχονται στη γραμμή μας, επιδεικνύοντες με καμάρι τα καινούργια τουφέκια των.
Τους δήλωσα πως αρκετά πολέμησαν και να πάνε στα σπίτια των. Μου απάντησαν κατηγορηματικά … δεν το κουνούμε από παέ, παρά να ξεκάνομε τσι σκύλους από κιέ …»
6η ημέρα της μάχης στο Ρέθυμνο, Κυριακή 25.5.1941
«……. Κατόπιν συσκέψεως με τους συναδέλφους μου Ταγματάρχες, αποφασίσαμε την ανασυγκρότηση των Δυνάμεών μας ως κατωτέρω…..
§1.- Τη συγκρότηση ενός λόχου από 120-150 άνδρες … Θα τους εφοδιάζαμε με 20 έως 30 φυσίγγια τον καθένα (ποσότητα λίαν ανεπαρκή αλλά τη μόνη δυνατή….
§6.- Τα 20-30 φυσίγγια με τα οποία θα εφοδιάζαμε τον κάθε άνδρα του λόχου που θα δημιουργούσαμε, θα τα παίρναμε από τους άλλους άνδρες… που θα πήγαιναν σε εφεδρεία-ανάπαυση, αφήνοντας μόνο 5 φυσίγγια κατά άνδρα….
….. Λίγο αργότερα ήρθε ο ανωτέρω Ταγματάρχης…. και μου ανακοίνωσε ότι όλοι οι άνδρες του θέλουν να παραμείνουν και να πολεμήσουν στην πρώτη γραμμή, δηλώνοντας πως δεν είναι κουρασμένοι και ότι έχουν επαρκή αριθμό από φυσίγγια….
….πήγα στη συγκέντρωσή ….. τους τόνισα ότι μετά την ανάπαυσή των θα αντικαταστήσουν τους συναδέλφους των της πρώτης γραμμής.
…. Όλοι μου επαναλάμβαναν ότι είχαν πει στον Διοικητή τους προηγουμένως.
Ότι δηλαδή δεν ήταν κουρασμένοι και ότι ο καθένας είχε παραπάνω από 20 φυσίγγια.
……… Παρά τη συγκίνησή μου, φαινομενικά έλαβα αυστηρό ύφος και κάλεσα ένα δόκιμο που ήταν πιο κοντά μου. Τον διέταξα να ανοίξει τις μπαλάσκες του … Ο δόκιμος τις άνοιξε και βρέθηκαν όλα κι όλα 5 φυσίγγια. Με δάκρυα στα μάτια με παρακαλούσε να μην τον στείλω πίσω για ανάπαυση. Προ αυτής της αντίδρασης, μου ήταν αδύνατο να επιμείνω. ….
Το σύνολο Ελληνικών απωλειών στη μάχη της Κρήτης, (σε διάστημα δηλαδή μόλις 11 ημερών) ήταν 5.912 άνδρες.
Κανείς από τους πολεμιστές πολίτες, της μάχης αυτής συνελήφθη ή παραδόθηκε αιχμάλωτος.
Το σύνολο Βρετανικών και λοιπών συμμαχικών απωλειών στη μάχη της Κρήτης, σύμφωνα με Βρετανικές πηγές, ήταν 6.467 και 11.270 αιχμαλωτισθέντες (Σύνολο απωλειών 6.467+11.270= 17.737 άνδρες)
Σύνολο Γερμανικών απωλειών στη μάχη της Κρήτης σύμφωνα με Γερμανικές πηγές = 6.453 και σύμφωνα με Βρετανικές πηγές = 12.000 έως 18.000 άνδρες
Λίγους μήνες μετά την μάχη της Κρήτης, η Ιαπωνική εφημερίδα «Χρόνος» (σας θυμίζω ότι η Ιαπωνία ήτα σύμμαχος των Γερμανών), δημοσίευσε τα ακόλουθα:
Προτείνομεν, ως ζήτημα υπερτάτου καθήκοντος τιμής, να δημιουργηθή ένα έκτακτον «Τάγμα των Ιπποτών της Κρήτης» δια να τιμηθή με ειδικόν παράσημον κάθε πολίτης, κάθε στρατιώτης, κάθε Αξιωματικός, που έλαβεν μέρος εις την παραδοξοτέραν και ενδοξοτέραν μάχην της ιστορίας, την μάχην της Κρήτης.
Οι Άγγλοι και οι Έλληνες στρατιώτες, οι άνδρες και οι γυναίκες της Κρήτης, που έλαβαν μέρος εις την θρυλικήν αυτήν μάχην, πρέπει να καταταχθούν ονομαστί εις ένα «ειδικόν Τάγμα υπερανθρώπων».
Χωρίς ενισχύσεις και εφόδια, χωρίς τροφήν, αξύριστοι, άϋπνοι και άπλυτοι, χωρίς ανάπαυσιν, χάσαντες τους αρχηγούς των στην τρομερή σύγχυσι της μάχης, που γινόταν την ίδια στιγμή στον αέρα, στην θάλασσα και στην ξηρά, χωρίς αντιαεροπορικά τηλεβόλα, γνωρίζοντες το αδύνατον της φυγής των, μη έχοντες κανένα να δέση τις πληγές των, με τους νεκρούς άταφους κοντά στους ζωντανούς, βομβαρδιζόμενοι ακατάπαυστα, εξηντλημένοι, με τα μάτια κατακόκκινα, λιπόσαρκοι, ανάμεσα στη μανία της τρομερής μάχης, εγνώριζαν ότι η τύχη των, η ζωή ή ο θάνατός των, εξηρτάτο από την εκ του συστάδην μάχην.
Μέσα εις το δαιμονιώδες μαρτύριον της αγρίας πάλης εγνώριζαν ότι εμάχοντο κατά Αρμαγεδώνος.
Αυτά είναι τα απίστευτα γεγονότα που αντιμετώπισαν οι γενναίοι, οι υπεράνθρωποι αυτοί μαχηταί της φοβερής μάχης της κολάσεως, που μόνον ένας Δάντης θα μπορούσε να περιγράψη.
……………
Και αυτοί ακόμη οι Γερμανοί θα σηκώσουν το χέρι των, θα σταθούν εις προσοχήν και θα χαιρετήσουν ευλαβικά τις δαφνοστεφανωμένες κεφαλές των γενναίων, τις κεφαλές, που, και αιμόφυρτοι ακόμη, εκρατήθησαν ψηλά και δεν έπεσαν»
Φυσικά, οι Γερμανοί του Χίτλερ, κάθε άλλο παρά αναγνώρισαν το δικαίωμα του Κρητικού να μάχεται για την ελευθερία του.
Από πλευράς ευρωπαϊκών χωρών, θυμηθείτε ότι η Πολωνία υπέκυψε σε 30 μέρες, η περίφημη Γαλλία με την απόρθητη γραμμή Μαζινό, σε 25 μέρες, το Βέλγιο σε 18, η Ολλανδία σε 4, η Γιουγκοσλαβία σε 3 ενώ η Τσεχοσλοβακία, η Δανία και το Λουξεμβούργο, παρεδόθησαν αυθημερόν και αμαχητί. (Θαυμάστε την ευψυχία των Εταίρων μας της Ευρωπαϊκής Ένωσης),
Ειδικά οι Δανοί, παραδόθηκαν σε ένα μοτοσικλετιστή του Χίτλερ, ο οποίος μετέφερε προς τον Δανό βασιλιά την αίτηση του Χίτλερ για την ελεύθερη διέλευση των Ναζιστικών στρατευμάτων.
Ο Δανός Βασιλιάς, σε ένδειξη αποδοχής, παρέδωσε το στέμμα του, στον Γερμανό μοτοσικλετιστή, για να το παραδώσει στον Χίτλερ, στο Βερολίνο.
Η Ελλάδα, αφού προηγουμένως νίκησε τις Ιταλικές Μεραρχίες στην Αλβανία επί 5 ολόκληρους μήνες, κατόρθωσε να κρατήσει τον Γερμανικό ατσάλινο χείμαρρο επί 55 μέρες.
Πολλοί, πάρα πολλοί, έγραψαν για την ανέκφραστη νίκη του Κρητικού στοιχείου στον Β’ Παγκόσμιο πόλεμο.
Γιατί πρόκειται περί νίκης σημαντικής, που βγαίνει από την πτώση.
Για ελεύθερη ζωή μιλάμε που ανατέλλει μέσα από την κατάκτηση και τον θάνατο.
Περίπου 3.500 άμαχοι εκτελούνται από τους Ναζί μετά την κατάληψη του νησιού.
«Στην Κρήτη, μόνο οι πέτρες δεν σηκώνονταν μοναχές τους να μας κτυπήσουν.
Κάθε έμψυχο, μας πολεμούσε και μας πολεμά μέχρι την ύστατη στιγμή, κάνοντας έτσι τη μάχη αυτή μια από τις παράδοξες και ένδοξες μάχες της ιστορίας» θα γράψει αργότερα στις σημειώσεις του Γερμανός Αξιωματικός.
Ολόκληρη η ανθρωπότητα παρακολουθεί με δέος και θαυμασμό την άνιση αυτή αντιμετώπιση.
Οι Γερμανοί όμως, μετά την κατάληψη του νησιού, δεν μπορούν να συγχωρέσουν τη συμμετοχή του Κρητικού λαού σε μια τόσο οδυνηρή γι αυτούς αντίσταση.
Στρατόπεδα συγκεντρώσεως, ομαδικές εκτελέσεις ανεξάρτητα από ηλικία, πυρπολήσεις χωριών.
Υπάρχει και μια άλλη πτυχή της τετράχρονης Γερμανικής κατοχής που τιμά τον Κρητικό Λαό.
Ο ομαδικός ανθρωπισμός του Κρητικού Λαού προς όλους εκείνους τους ξένους στρατιώτες που δεν στάθηκαν τυχεροί να αποχωρήσουν με τα συμμαχικά πολεμικά σκάφη, από τα Σφακιά, στην Αίγυπτο.
Χιλιάδες στρατιώτες βρήκαν στέγη, τροφή, θαλπωρή και στοργή στα Κρητικά σπίτια που ζούσαν με άπειρες στερήσεις, κάτω από τη βαριά σκιά του σιδηρόφρακτου εχθρού.
Χωρίς μεμψιμοιρία, χωρίς αντάλλαγμα, με το χαμόγελο της μεγαλοσύνης και της ανθρωπιάς. Και χωρίς κανένας να προδώσει.
«Κι εκεί που περίμενα» γράφει ο Καζαντζάκης στη Αναφορά του στον Γρέκο, «σα να μετακουνήθηκαν οι πέτρες κι άκουσα μεγάλη αναπνοή.
Ήσουν εσύ Παππού, από το αγαπημένο χώμα της Κρήτης, και στεκόσουν μπροστά μου, άρχοντας, αυστηρός, με το σφηνωτό γενάκι, το κάτασπρο, με τα στεγνά χείλια τα σφιγμένα, με το εκστατικό μάτι, το γεμάτο φλόγες και φτερούγες, και στα μαλλιά σου περιπλέκουνταν ρίζες από θυμάρι.
Άγγιξα το χέρι σου, πήρα φόρα και δύναμη, μπόρεσα να μιλήσω:
Παππού αγαπημένε, είπα, δως μου μια προσταγή.
Φτάσε όπου μπορείς, παιδί μου….
Έφτασε ως τις ρίζες του μυαλού μου η φωνή του, μα η καρδιά μου δεν τινάχτηκε.
Παππού, φώναξα τώρα πιο δυνατά, δως μου μιαν πιο δύσκολη, πιο κρητικιά προσταγή.
Κι ολομεμιάς, ως να το πω, μια φλόγα σούριξε ξεσκίζοντας τον αέρα, μια φωνή όρθια, γεμάτη προσταγή, κι ο αέρας έτρεμε:
Φτάσε όπου δεν μπορείς!».
Εκεί έφτασαν οι δοξασμένοι Κρήτες μαχητές, της μακρινής αυτής εποχής, αφήνοντας και σε εμάς, στα παιδιά, στα εγγόνια στα δισέγγονά τους, και στις γενιές που θάρθουν μετά, την τρομερή αυτή προσταγή.
«Να φτάσουν όχι εκεί που μπορούν, αλλά εκεί που δεν μπορούν, αν ποτέ βρεθούν σε παρόμοια με αυτούς ανάγκη».
Ισως να είναι το ευλογημένο χώμα αυτού του νησιού, ίσως και ο αέρας του τόπου αυτού, που φουσκώνοντας τον μπέτη του Κρητικού, χαϊνεύει τον νού του και του δίνει την κουζουλάδα αυτή, που τον κάνει να λατρεύει τον τόπο του και να μη ανέχεται κανενός είδους σκλαβιά.
Για τους Κρητικούς και την Κρήτη ο Καζαντζάκης έγραφε:
«- Υπάρχει στην Κρήτη κάποια φλόγα –ας την πούμε ψυχή- κάτι πιο πάνω κι απ’ το θάνατο, που είναι δύσκολο να το ορίσεις.
Υπάρχει αυτή η περιφάνεια, το πείσμα, η παλληκαριά, η αψηφισιά, και μαζί κάτι άλλο, ανέκφραστο κι αστάθμητο που σε κάνει να χαίρεσαι που είσαι άνθρωπος.
– Τριών λογιών είναι οι άνθρωποι: Αυτοί που τρών τ’ αυγά χωρίς τσόφλι, αυτοί που τα τρων σύφλουδα, κι αυτοί που, αφού τα φαν σύφλουδα, τρώνε και το τσουκάλι όπου τάχανε βρασμένα. Τους στερνούς αυτούς ανθρώπους, τους λένε Κρητικούς!
– Να μια Κρητικιά κουβέντα: «Ελευθερία η Θάνατος»
– Οσο υπάρχει ένα αρσενικό και ένα θυλικό, δεν πεθαίνει η Κρήτη!
– Η Κρήτη δε θέλει νοικοκυραίους, θέλει κουζουλούς. Αυτοί οι κουζουλοί την κάνουν αθάνατη
– Οι Κρητικοί αγαπούν παράφορα τη ζωή και συνάμα ποτέ δε φοβούνται το θάνατο.
– Κρητικός είσαι; Ξέρεις τι ευθύνη μεγάλη είναι τούτη; Ξέρεις τι περιφάνεια γιομίζει τα στήθεια μας; Θείο δώρο κείνος ο τόπος. Είναι θείο δώρο νάσαι Κρητικός. Το ξέρεις;
ΧΡΟΝΙΚΟ ΤΗΣ ΜΑΧΗΣ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ
20-5-1941 (Τρίτη). Την 6:30 πρωινή, αρχίζει η Γερμανική αερεπίθεση. Βομβαρδίζονται και ρίχνονται αλεξιπτωτιστές στα Χανιά, το Ρέθυμνο και το Ηράκλειο. Συγκρούσεις κατά τόπους των Γερμανών αλεξιπτωτιστών με τα συμμαχικά στρατεύματα, τα οποία ενισχύονται από το ντόπιο πληθυσμό.
21-5.1941 (Τετάρτη). Οι Γερμανοί ρίχνουν το βάρος της επίθεσής τους στην κατάληψη του αεροδρομίου του Μάλεμε. Το απόγευμα προσγειώνονται αεροπλάνα με σημαντικές στρατιωτικές δυνάμεις και υλικό για την επίθεση. Ο Βρετανικός Στόλος της Μεσογείου, προσβάλει Γερμανική νηοπομπή που κατευθύνεται προς την Κρήτη. Βυθίζονται 15 επιταγμένα σκάφη με άγνωστο αριθμό θυμάτων ή αγνοουμένων
22-5-1941 (Πέμπτη). Το αεροδρόμιο του Μάλεμε καταλαμβάνεται οριστικά από τους Γερμανούς. Προσπάθεια ανακατάληψής του από τις Ελληνικές και Συμμαχικές δυνάμεις, δεν αποδίδει.
23-5-1941 (Παρασκευή). Η Ελληνική πολιτική ηγεσία εγκαταλείπει την Κρήτη με το αντιτορπιλικό Ντικόι. Με μηνύμά του στο Στρατηγείο Ο Τσώρτσιλ τονίζει: «Η Μάχη της Κρήτης πρέπει να κερδηθεί».
24-5-1941 (Σάββατο). Οι βομβαρδισμοί των πόλεων της Κρήτης συνεχίζονται. Στα Χανιά οι Γερμανοί παίρνουν την πρωτοβουλία των κινήσεων. Στο Ρέθυμνο και το Ηράκλειο οι αμυνόμενοι δηλώνουν ότι θα συνεχίσουν τη μάχη «μέχρις εσχάτων»
25-5-1941 (Κυριακή). Οι Γερμανοί καταλαμβάνουν την Κάντανο. Η απρόσμενη αντίσταση του λαού της Καντάνου πυροδοτεί το μίσος των Γερμανών, που ξεσπά σε αντίποινα, με ομαδικές εκτελέσεις, πυρπολήσεις και άλλες σημαντικές καταστροφές.
26-5-1941 (Δευτέρα). Καταλαμβάνεται ο Γαλατάς. Οι συμμαχικές δυνάμεις μάχονται απελπιστικά για να προστατέψουν τα Χανιά. Με δήλωσή του ο Στρατηγός Φράιμπεργκ επισημαίνει τη δύσκολη θέση στην οποία έχουν περιέλθει
27-5-1941 Τρίτη). Ο Αρχιστράτηγος της Μέσης Ανατολής Ουέιβελ στέλνει μήνυμα να εκκενωθεί το νησί από τις συμμαχικές δυνάμεις. Για τη διάσωση και μεταφορά τους στέλνονται πλοία του βρετανικού στόλου. Τα Χανιά περιέρχονται στα χέρια των εισβολέων.
28-5-1941 (Τετάρτη). Αρχίζει η αποχώρηση των συμμαχικών στρατευμάτων από τα Σφακιά. Οι βρετανοί χωρίς να ενημερώσουν τις ελληνικές δυνάμεις εκκενώνουν την πόλη του Ηρακλείου και επιβιβάζονται στα πλοία που καταφθάνουν για το σκοπό αυτό στο λιμάνι. Ιταλικά στρατεύματα που προέρχονται από τα Δωδεκάνησα, αποβιβάζονται στη Σητεία και καταλαμβάνουν το νομό Λασιθίου.
29-5-1941 (Πέμπτη). Το Ρέθυμνο και το Ηράκλειο καταλαμβάνονται από τους Γερμανούς
30-5-1941 (Παρασκευή). Ο Στρατηγός Φράιμπεργκ αποχωρεί από την Κρήτη.
31-5-1941 (Σάββατο). Το τελευταίο βρετανικό πλοίο παραλαμβάνει μέρος των συμμαχικών στρατευμάτων. Οι δυνάμεις που δεν κατορθώνουν να επιβιβαστούν και που ο αριθμός τους ανέρχεται σε 5.500 άτομα περίπου, παραδίδονται, συλλαμβάνονται ή καταφεύγουν στα βουνά της Κρήτης. Η Γερμανική σβάστικα κυματίζει στο νησί, η κατοχή απλώνεται σ’αυτό και ταυτοχρόνως αρχίζει και η υψηλόφρονη αντίσταση του κρητικού λαού.
Πηγές-Βοηθήματα
1.- Μαρτυρίες – Κρήτη 1941. Κώστας Ν.Χατζηπατέρας – Μαρία Σ.Φαφαλιού Εκδόσεις ΚΕΔΡΟΣ –1993
2.- Μαρτυρίες 40-41. Κώστας Ν.Χατζηπατέρας – Μαρία Σ.Φαφαλιού Εκδόσεις ΚΕΔΡΟΣ –1993
3.- Η Μάχη της Κρήτης. Γεωργίου Ι. Παναγιωτάκη. Έκδοση Σ.Νικολαϊδη. Ηράκλειο Κρήτης-1995
4.- Το Λυκόφως των Ελπίδων. Νίκου Μακρυγιάννη
5.- Κρήτη-Ιστορία, Εικόνες-Μάχη της Κρήτης. Γεωργίου Ι. Παναγιωτάκη. Ηράκλειο -1991
6.- Κρήτη-Η Μάχη και η Αντίσταση. Antony Beevor-Βικαλαία Βιβλιοθήκη Δήμου Ηρακλείου-1999
7.- Η Μάχη της Κρήτης. Ι.Δ.Μουρέλου-Ηράκλειο Κρήτης-1946
8.- Αρχείο Χρήστου Τζιφάκι. Ν.Α. Κοκονά – Αθήνα 1986