Αν η 28η Οκτωβρίου σε εθνικό επίπεδο παραπέμπει στο ιστορικό μας «ΟΧΙ»
EΠΙΚΑΙΡΑ ΚΑΙ ΔΙΑΚΑΙΡΙΚΑ
του Γιώργου Φρυγανάκη
g _frygan@hotmail.com
Αν η 28η Οκτωβρίου σε εθνικό επίπεδο παραπέμπει στο ιστορικό μας «ΟΧΙ», η ίδια ημερομηνία σε διεθνές επίπεδο εκπέμπει ένα μήνυμα του ΝΑΙ. Ναι, στην πιο πολύτιμη προσφορά.
Αναφέρομαι στην καθιέρωση από τον Π.Ο.Υ (Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας) της ημερομηνίας αυτής ως Παγκόσμιας Ημέρας Δωρεάς Οργάνων Σώματος, με στόχο τη σχετική ενημέρωση και ευαισθητοποίηση των πολιτών, τη διάλυση των προκαταλήψεων και την καταπολέμηση των φόβων που τη συνοδεύουν.
Είναι πράγματι μεγαλειώδες η συμφορά που βρήκε έναν άνθρωπο να γίνεται προσφορά ζωής σ’ ένα συνάνθρωπο. Δεν πρόκειται, όμως, για εύκολο εγχείρημα.
Από τη στιγμή που ένας ασθενής δεν έχει άλλη λύση παρά τη μεταμόσχευση ξένων οργάνων, αρχίζουν τα προβλήματα τα σχετικά με την εύρεσή τους, όπως συμβαίνει πάντα σύμφωνα με το νόμο της προσφοράς και της ζήτησης, που μεταφράζεται σε κέρδη, συμφέροντα και διαφθορά.
Οι ρίζες της άρνησης προσφοράς τοποθετούνται καταρχήν στα ρατσιστικά στερεότυπα. Όσο και αν έχουμε απομακρυνθεί χρονικά από το δόγμα περί φυλετικής καθαρότητας, που στη χιτλερική Γερμανία λειτουργούσε απαγορευτικά για τη μετάγγιση σε Γερμανό εβραϊκού αίματος ενώ στη Νότιο Αφρική για τη μεταμόσχευση οργάνων από μαύρους σε λευκούς, όλο και κάτι έμεινε σαν κατακάθι και βγαίνει στην επιφάνεια στη πρώτη ανατάραξη.
Οι ρίζες της άρνησης τοποθετούνται επίσης σε θρησκευτικούς λόγους: Για τους Μουσουλμάνους βασική αρχή είναι η περιφρούρηση της ακεραιότητας του ανθρώπινου σώματος ακόμη και μετά το θάνατο, ενώ για τους Ορθόδοξους ο θάνατος υπάρχει όχι όταν πάψει να λειτουργεί ο εγκέφαλος αλλά η καρδιά, γεγονός όμως που, κατά τους ειδικούς, φθείρει τα όργανα και τα καθιστά ακατάλληλα για μεταμόσχευση. Ακόμη πιο αρνητική είναι η στάση των Ιαπώνων που θεωρούν ότι ο θάνατος είναι τελεσίδικος μόνο μετά το σαρανταενιάμερο μνημόσυνο. Αλλά ακόμη και στις ΗΠΑ το 50% των συγγενών των εγκεφαλικά νεκρών αρνείται την προσφορά οργάνων. Μόνο στο Βέλγιο έχει παρακαμφθεί κατά κάποιο τρόπο η δυσκολία με τη νομοθετική υιοθέτηση της αρχής ότι η μη εκ των προτέρων άρνηση σημαίνει αποδοχή.
Η μεταμόσχευση, όμως, οργάνων αντιμετωπίζει σοβαρά ερωτήματα βιοηθικού προβληματισμού, όπως: Πόσο ο εγκεφαλικός θάνατος είναι πράγματι θάνατος και όχι επινόημα που υπηρετεί ποικίλες σκοπιμότητες και συμφέροντα: Κατά πόσο νομιμοποιείται η συγγενική συναίνεση, χωρίς τη συγκατάθεση του δότη; Πώς μπορούμε να μιλούμε για νεκρούς δότες, τη στιγμή που διατηρούν ζωντανό σώμα και καρδιά που πάλλεται; Αποκλείεται λόγω ασαφών κριτηρίων η διάγνωση του θανάτου να είναι εσφαλμένη και η κατάσταση αναστρέψιμη; Αποκλείεται οι εγκεφαλικά νεκροί να διατηρούν κάποιες λειτουργίες της ψυχικής σφαίρας που εμείς δεν μπορούμε να αντιληφθούμε; Αν υπάρχουν κάποια συμφέροντα, αυτά ποια είναι; Είναι δυνατόν η όλη διαδικασία να τεθεί υπό τον έλεγχο κατάλληλων και εφαρμόσιμων νομοθετικών ρυθμίσεων; Εξάλλου, δεν απουσιάζει η επιστημονική αμφισβήτηση που υποστηρίζει ότι ο θάνατος επέρχεται μόνον μετά την ανεπίστρεπτη παύση της καρδιακής λειτουργίας.
Ειδικότερα στην Ελλάδα, σύμφωνα με επίσημα στοιχεία, ο αριθμός των δοτών ανά εκατομμύριο πληθυσμού το 2009 ήταν 6,3 δότες, ενώ η αντίστοιχη αναλογία στην Ισπανία και Πορτογαλία είναι 30 δότες. Ακόμη και στις περιπτώσεις διάγνωσης εγκεφαλικών θανάτων, οι συγγενείς είναι αρνητικοί, όχι μόνο γιατί «η ελπίδα πεθαίνει πάντα τελευταία», αλλά και γιατί δεν έχουν εμπιστοσύνη στο σύστημα υγείας, όπως διαβάζουμε ότι δηλώνει το 45% των ερωτηθέντων.
Έτσι, τη λύση αναλαμβάνει το λαθρεμπόριο. Ανατριχιαστικά δημοσιεύματα κάθε τόσο κάνουν λόγο για απαγωγές και δολοφονίες παιδιών και ενηλίκων σ’ όλο τον κόσμο με στόχο την αφαίρεση οργάνων∙ για «τουρισμό αναζήτησης μοσχευμάτων» από δότες εκούσιους ή ακούσιους∙ για κυκλώματα στην Ινδία που πληρώνουν στο δότη από 700-1500 το νεφρό και τον μεταπουλούν έως και 38.000∙ ότι ένα νεφρό μαζί με τη μεταμόσχευση στοιχίζουν στην Κίνα 45.000∙ ότι πολλές από τις 6.000 εκτελέσεις που γίνονται κάθε χρόνο στη χώρα αυτή τροφοδοτούν ανελλιπώς νοσοκομεία μεταμοσχεύσεων και «γίνονται ανάλογα με τη μακάβρια παραγγελία: μια σφαίρα στην καρδιά αν θέλουν κερατοειδείς ή μια στο κεφάλι αν θέλουν ήπαρ» (Το Βήμα, 16.1.20110)∙ αλλά και για χιλιάδες ασθενείς που πεθαίνουν περιμένοντας στη λίστα αναμονής.
Η κατάσταση αυτή οδηγεί στην αμφιλεγόμενη πρόταση της νομιμοποίησης του εμπορίου ανθρωπίνων οργάνων. Οι υποστηρικτές της προβάλλουν το επιχείρημα ότι αυτή θα πλήξει τη «μαύρη αγορά» και θα κόψει το δρόμο στους επίδοξους μιμητές του Ινδού χειρούργου Αμίτ Κουμάρ, του διαβόητου «Δρ Νεφρού», που νάρκωνε εκατοντάδες φτωχούς για να τους αφαιρέσει αναγκαστικά τα νεφρά τους. αντίθετα οι αρνητές της υποστηρίζουν ότι θα οδηγήσει σε εμπορευματοποίηση, σε ακόμη χειρότερη εκμετάλλευση των πιο φτωχών ανθρώπων και κρατών, ιδιαίτερα στην εποχή οικονομικής κρίσης που περνάμε, ότι οι φτωχοί άνθρωποι θα είναι αποθήκες ανταλλακτικών για τους πλούσιους…
Πράγματι, προκαλεί αίσθημα ντροπής η συνειδητοποίηση ότι κάποιοι άνθρωποι βρίσκονται σε τέτοιο βαθμό οικονομικής εξαθλίωσης, ώστε να αναγκάζονται να πουλούν τα κομμάτια τους και κάποιοι άλλοι σε τέτοιο βαθμό ηθικής εξαθλίωσης, ώστε να τα εμπορεύονται αισχροκερδώς και μάλιστα να τα προμηθεύονται ως… κεφαλοκυνηγοί. Ο νεοκανιβαλισμός σε όλη του τη μεγαλοπρέπεια!
Μετά από όλα αυτά, η θεραπευτική κλωνοποίηση, δηλαδή η αναπαραγωγή ανθρώπινων οργάνων για αντικατάσταση των φθαρμένων, είναι φυσικό να προβάλλεται ως η ευεργετική πρακτική που θα προσφέρει τη δυνατότητα σε εκατομμύρια ασθενών να ζήσουν μια κανονική ή σχεδόν κανονική ζωή και παράλληλα θα προστατεύσει την ανθρωπότητα από την εκμετάλλευση του πόνου και της ανάγκης, αφού θα μπορούν να έχουν πρόσβαση σε φτηνά κλωνοποιημένα όργανα ευρύτερα στρώματα του πληθυσμού. Αλλά και θα απαλλάξει εκείνους που… αραχνιάζουν στις λίστες αναμονής από τη μακάβρια εναπόθεση των προσδοκιών τους στα τροχαία δυστυχήματα ή στους… ληστές οργάνων.
Δεν είναι, όμως, λίγοι εκείνοι που προσπαθούν να κλονίσουν την ελπίδα προς την κλωνοποίηση με επιχειρήματα περί «ύβρεως» απέναντι στη φύση και στο Θεό.
Πολλοί, φυσικά, δεν θα παρέμεναν ακλόνητα αδιάφοροι απέναντί τους, αν αυτοί δεν ανήκαν συνήθως σε κείνους που δεν κάνουν τίποτε για να μειωθεί η πραγματική «ύβρις» που συντελείται σε παγκόσμια κλίμακα, όπως ο βιασμός -και μάλιστα «παρά φύσιν»- του φυσικού περιβάλλοντος και η εξαθλίωση των συνανθρώπων μας που αναγκάζονται να πουλούν τα κομμάτια τους «οικειοθελώς» ή, το συγκλονιστικότερο, οι δολοφονίες παιδιών για την αφαίρεση των οργάνων τους.
Πάνω στο αδιέξοδο εμφανίζεται ως από… μηχανής Θεός το υπουργείο Υγείας, που, εκτός από το ότι ορίζει το 2011 και 2012 έτη μεταμοσχέυσεων, με ένα προσχέδιο νόμου του προβλέπει ότι όλοι οι ενήλικες Έλληνες είμαστε μετά το θάνατό μας εν δυνάμει δότες οργάνων για μεταμόσχευση, εκτός αν έχουμε δηλώσει εγγράφως και όσο ζούμε την αντίθεσή μας στον Εθνικό Οργανισμό Μεταμοσχεύσεων. Προτίθεται δηλαδή να…μεταμοσχεύσει στη χώρα μας το βελγικό μοντέλο.
Για πολλούς η διαδικασία αυτή είναι κουτοπόνηρη και ουσιαστικά πλήττει το θεμελιώδες δικαίωμα της αυτοδιάθεσης του σώματός μας αλλά και την ουσία της εθελοντικής προσφοράς. Αρκετοί μάλιστα παραπέμπουν σε ανάλογη ενέργεια στην Αργεντινή αμέσως μετά την έλευση του ΔΝΤ.
Άλλωστε, η Πανελλήνια Ομοσπονδία Συλλόγων Εθελοντών Αιμοδοτών (ΠΟΣΕΑ), που εκπροσωπεί πάνω από 20 συλλόγους δωρητών οργάνων στη χώρα μας, δημοσιοποίησε άμεσα την εντονότατη ένστασή της.
Υπάρχει, βέβαια, και η χιουμοριστική αξιοποίηση του νομοσχεδίου: «Λέτε το Υπουργείο Οικονομικών να μας θεώρησε εν δυνάμει δότες των μισθών μας, επειδή δεν του είχαμε δηλώσει προ κρίσης εγγράφως τη σχετική μας άρνησή;
Επειδή όμως το θέμα είναι πολύ σοβαρό, πρέπει οι υπεύθυνοι να σκεφτούν σοβαρά ότι η εθελοντική προσφορά πρέπει να στηρίζεται στο ηχηρό και όχι στο άηχο ΝΑΙ αλλά και ότι, εκτός από τον τρόπο, έχει σημασία και η χρονική συγκυρία που προτείνεται κάτι.