Μια πολύ όμορφη χοροεσπερίδα διεξήχθει πριν μερικές μέρες στη Λούτρα του Δήμου Αρκαδίου.
Σκοπός της εκδήλωσης αυτής η συνάντηση όλων των χωριανών και όχι μόνο. Πολύς κόσμος τίμησε τη βραδιά ξεφαντώνοντας μέχρι το πρωί με το συγκρότημα του Γιώργου Τζουγανάκη.
Παρουσιάστρια της βραδιάς η μερακλίνα κοπελιά Νεκταρία Σταυρουλάκη, που προσφώνησε τον κάθε καλεσμένο και το κάθε θέμα με την ανάλογη μαντινάδα μια που η μαντινάδα είναι ένα από τα πολλά ταλέντα που διαθέτει και που αναλυτικά έχουμε αναφερθεί από τη στήλη «Με μαντινάδες κι όνειρα». 
Χαρά γι’ αυτόν τον τόπο που νέοι άνθρωποι όπως η Νεκταρία, στηρίζουν την παράδοση και σέβονται, ότι την αφορά.
Ας παραδειγματιστούν κάποιοι «νεολαίοι» που θεωρούν ότι η μουσική, τα ήθη και τα έθιμα του τόπου μας είναι «χωριατιά» και απαξιούν να ασχοληθούν ή να ακούσουν έστω, κρητικά κομμάτια, αντίθετα με τη μικρότερη ίσως στην Ελλάδα ραδιοφωνική παραγωγό Νεκταρία Σταυρουλάκη που μέσα από την συχνότητα του «Κρητικοράματος» κάθε Σαββατοκύριακο στηρίζει με πάθος.
Μια άλλη σημαντική παρουσία και αντιπρόεδρος του Πολιτιστικού συλλόγου Λούτρας, φιλόλογος Αρτεμισία Τουτουντζιδάκη-Στρατάκη και διοργανώτρια της εκδήλωσης, μας έκανε την τιμή να γράψει για την εφημερίδα μας ένα ιστορικό χρονικό που αφορά τη Λούτρα του παρελθόντος, του παρόντος και του μέλλοντος. Θέλουμε λοιπόν να την ευχαριστήσουμε θερμά γι’ αυτό και να της ευχηθούμε να έχει υγεία και δύναμη, να διοργανώνει πάντα τέτοιες πετυχημένες εκδηλώσεις.
Εκ μέρους του πολιτιστικού συλλόγου Λούτρας η κ. Τουτουντζιδάκη ανέφερε:
Λουτρά με τα σοκάκια σου,
τσι πόρτες τσι παλιές σου,
με τσι ντεληκανήδες σου
και με τσι κοπελιές σου.
«Παλιές» είναι οι «πόρτες» του χωριού, (παλιές, με το νόημα βέβαια της πολύχρονης ιστορικής κληρονομιάς, που αγόγγυστα κουβαλούν), υποδήλωσε με τον ιδιαίτερο ποιητικό του τρόπο στη χοροεσπερίδα του Πολιτιστικού μας Συλλόγου, το Σάββατο που μας πέρασε, ο αγαπητός φίλος και συγχωριανός μας Κ.Ι.Γ.Κ., στην προσπάθεια του να επαινέσει με την ταιριαστή μαντινάδα του τα Πράγματα, για να αναφερθεί τιμητικά μετά, και στα Πρόσωπα, αφήνοντας έτσι το συναίσθημα ελεύθερο κι εμάς πρόθυμους, δεκτικούς, να σκεφτούμε τη Λούτρα του χτες και τη Λούτρα του σήμερα…. Άλλο τόσο, όμως, σίγουρα παλιά, όσο και πλούσια, είναι και η ιστορική πορεία της Λούτρας μας, κι ας είναι πολύ σύντομες οι λίγες πληροφορίες που ακολουθούν, σχεδόν επιγραμματικά παρατεθειμένες, για τις ανάγκες μιας επικαιρικής, θα λέγαμε, «προσωπογραφίας» του μικρού χωριού μας, με αφορμή την παραπάνω ακριβώς εκδήλωση.
Η Λούτρα, λοιπόν, χωριό του μέχρι σήμερα σε λειτουργία Δήμου Αρκαδίου, με κέντρο και πνευματικό σημείο αναφοράς τα ιστορικά κοντινά μοναστήρια του Αρκαδίου και του Αρσανίου, απέχει μόλις 11 χιλιόμετρα από την πόλη του Ρεθύμνου και 3 από τη βόρεια θαλάσσια ακτή, μέσα σε κατάφυτους ελαιώνες απλωμένο, σε προνομιούχο φυσική θέση, με ρίζες που βυθίζονται βαθιά μέσα στη ροή του χρόνου.
Ως μεσαιωνικό χωριό* αναγράφεται στις ενετικές απογραφές του 16ου αιώνα, με την ονομασία Lutra, αλλά και Lustra, αναφέρεται στο φρουριακό κατάλογο του 17ου αιώνα ως Lucia (προφανώς από μη ορθή προφορά του ελληνικού ονόματος από τους Βενετούς απογραφείς) και την εποχή εκείνη είναι ένα από τα χωριά του Άγριου ή Άριου ποταμού (Arius flumen: Αριώτης ή Αρκαδιώτης), όπως προκύπτει επίσης από νοταριακά έγγραφα.
Επί Τουρκοκρατίας κατοικήθηκε από τόσο μεγάλο αριθμό Οθωμανών, ώστε ο Άγγλος περιηγητής Pashley το 1837, πριν επισκεφτεί το χωριό, το εξέλαβε ως τουρκοχώρι!* Ενθύμιο της δυσοίωνης αυτής εποχής σώθηκε στη λεγόμενη «Κάτω Βρύση» του χωριού μια τουρκική επιγραφή. Άλλο κατάλοιπο της παρουσίας των Τούρκων είναι και η μέχρι σήμερα λεγόμενη «Αγαδική Αυλή» στην «Πέρα Ρούγα», με σωζόμενες κατοικίες Τούρκων, στις μέρες μας καλαίσθητα ανακαινισμένες.
Στα νεώτερα χρόνια τώρα, το χωριό δεν υστέρησε. Στους Βαλκανικούς πολέμους για την απελευθέρωση της Μακεδονίας της Ηπείρου έδωσε ενεργά το παρόν ο νεαρός δάσκαλος Κωνσταντίνος Νικ. Καλλέργης, που έχασε τη ζωή του ηρωικά μαχόμενος υπέρ πατρίδος στο Μπιζάνι το 1913, ενώ ο Γεώργιος Εμμαν. Κυριακόπουλος, λίγα χρόνια αργότερα, χάθηκε στρατιώτης στο Μικρασιατικό πόλεμο.
Μετά τη μικρασιατική καταστροφή το 1922 και την αποχώρηση των Τούρκων, οι νέοι κάτοικοι, Έλληνες της Ανατολής που εγκαταστάθηκαν στο χωριό, συνέβαλαν στην τοπική πρόοδο με τη δραστηριότητα τους σε όλους τους τομείς και αφομοιώθηκαν ομαλά στην καινούργια πατρίδα.
Στον πόλεμο του 1940, που ακολούθησε, οι νέοι του χωριού πολέμησαν πρόθυμα τους Ιταλούς εισβολείς πάνω στα χιονισμένα βουνά της Αλβανίας, συμμετέχοντας στη μεγάλη εποποιία. Εδώ διακρίθηκε για τη γενναιότητα του ο λοχαγός Νικόλαος Στυλ. Ορφανουδάκης, που επίσης θυσιάστηκε αγωνιζόμενος γενναία για την κατάληψη του υψώματος «Σέντελι» . Στη συνέχεια όμως το χωριό πλήρωσε βαρύ φόρο αίματος, όταν στις 3 Ιουνίου 1941, στην τοποθεσία «Μαυρίτσα», οι Γερμανοί, κατακτητές πλέον, ξεσπώντας τη θηριωδία τους, εκτέλεσαν 10 Λουτριανούς ως αντίποινα για την αντίσταση κατά τις εναντίον τους μάχες στην περιοχή του Σταυρωμένου. Ο ενδέκατος σώθηκε σαν από θαύμα! Ήταν ο Εμμανουήλ Περακάκης, ο μοναδικός αυτόπτης μάρτυρας του φρικτού μακελειού, που ως το τέλος της ζωής του, το 1974, ευλαβικά κρατούσε πολύτιμο φυλαχτό στην ψυχή του τη θύμηση της ματωμένης μέρας!
Οι άνθρωποι του χωριού έκτοτε σήκωσαν βαρύ τον σταυρό της τραγωδίας κατά την περίοδο της Κατοχής, χωρίς να καμφθεί ούτε στο ελάχιστο το φρόνημα τους, συμμετέχοντας πολλοί απ αυτούς ενεργά στην Αντίσταση. Εδώ θρηνήσαμε νέα θύματα• όλα, το 1944, όπως στη μάχη με τους Γερμανούς στη σπηλιά της Μέσης (Γκιουμπρά) είχαμε την εκτέλεση του Νίκου Τερζιδάκη, σύλληψη και εκτέλεση στη Φορτέτζα του Ανάσταση Βαβαδάκη, τον διαμελισμό από νάρκες τριών μικρών παιδιών: του Σπύρου Καλλέργη, των αδελφών Γιώργη και Σπύρου Τουτουντζιδάκη, αλλά και του Λουτριανού χωροφύλακα-ναρκοσυλλέκτη στο Ηράκλειο, Χαράλαμπου Νικολ. Μαθιουδάκη. Για δεκαετίες ολόκληρες, όπως είναι φυσικό, έμειναν νωπές στο νου και στην καρδιά οι δίσεχτες μέρες με τη βαριά σκιά τους ν ανακαλεί την πικρή θύμηση!
Στη συνέχεια τα πράγματα ομαλοποιήθηκαν και, για να φτάσουμε τελικά στις μέρες μας-η σύγχρονη όψη του χωριού παρουσιάζει την εικόνα ενός παλιού παραδοσιακού οικισμού, με τα στενά σοκάκια, τις καμαρωτές πόρτες, τα χαλάσματα κάπου-κάπου (σκηνή δηλωτική εγκατάλειψης, με όλα τούτα τα κατάλοιπα καιρών αλλοτινών), σε συνδυασμό με τη νέα οικιστική διάσταση προς τα βόρεια, τόσο στον άξονα της επαρχιακής οδού Ρεθύμνου – Αρκαδίου, όσο και προς την ιερά μονή Αρσανίου, όπου καινούργιες κατοικίες – επαύλεις μέσα στους ασημόγκριζους ελαιώνες δημιουργούν μια εντυπωσιακή οικιστική εικόνα εξέλιξης, σύμφωνη με τα κελεύσματα της εποχής.
Αυτόν τον συνδυασμό παλιού- καινούργιου, στο ρυθμό των νέων καιρών, προσπαθεί να προωθήσει σε μιαν αρμονική και ταυτόχρονα δημιουργική συνύπαρξη ο Πολιτιστικός Σύλλογος Λούτρας, που δραστηριοποιείται από το 1984, στοχεύοντας να προβάλλει τις αξίες, τα ήθη, τα έθιμα και τις παραδόσεις, μαζί και το φιλόξενο και φιλόφρονο ήθος των ανθρώπων του χωριού μας.
Στα πλαίσια αυτά, τα τελευταία χρόνια, σε μια προσπάθεια πιο ουσιαστικής σύσφιξης των ανθρώπινων σχέσεων, ο Σύλλογος μας ανοίγει με γλέντι τη Σαρακοστή, κάθε Καθαρά Δευτέρα, κι ακόμη μας συσπειρώνει όλους στο μεγάλο πανηγύρι της Αγίας Φωτεινής της Σαμαρείτιδος στον αύλειο χώρο του ομώνυμου καθεδρικού ναού. Έχει ακόμη ξεκινήσει μέσα από την έκδοση ημερολογίων (με μακροπρόθεσμο σχεδιασμό) την παρουσίαση ιστορικών θεμάτων και θεμάτων λαϊκού πολιτισμού του χωριού μας, όχι μόνο για να ξυπνήσει νοσταλγικά αναμνήσεις, αλλά και για να δέσει δημιουργικά το παρελθόν με το σύγχρονο μας παρόν. Τέλος, στοχεύει στην ενεργοποίηση του νεαρού δυναμικού, των νέων που είναι το «αύριο», το μέλλον του τόπου μας (όσο κι αν ακούγεται αυτό κοινότοπο, όμως είναι αληθινό), αξιοποιώντας και προβάλλοντας τις καλλιτεχνικές τους αναζητήσεις στους κρητικούς χορούς και στα παραδοσιακά μουσικά όργανα, στις μαντινάδες και στα τραγούδια, φέρνοντας έτσι κοντά τις γενιές.
Με το πνεύμα αυτό, η φετινή χοροεσπερίδα του Συλλόγου μας, που λίγες μέρες πριν αγκάλιασε με ζεστασιά στο χώρο του παλιού δημοτικού σχολείου ΟΛΟΥΣ, χωριανούς και φίλους, νέους, γέρους και παιδιά, ντόπιους και ξενομπάτες, σε ένα όμορφο κοινό γλέντι, μας δίνει κουράγιο και δύναμη να συνεχίσουμε την προσπάθεια για την περαιτέρω ποιοτική ανάδειξη του αγαπημένου μας χωριού, με την βοήθεια για μια ακόμη φορά ΟΛΩΝ!!
*βλ. Αργίνης Φραγκούλη, Βορειοανατολικά Ρεθυμνιώτικα χωριά του θρύλου και της ιστορίας, Αθήνα 1994