Το βιβλίο – λεύκωμα του Χαρίδημου Παπαδάκη με τίτλο «Ο Πλακιάς του χθες», που κυκλοφόρησε πριν λίγες ημέρες, είναι ένα ευπρόσδετο καλοκαιρινό δώρο, γιατί σε ταξιδεύει εκεί που δεν μπορείς να πας με τα συμβατικά μέσα…
Η νοσταλγία των παιδικών βιωμάτων και το άλγος από το χαλασμό του παιδικού παραδείσου, σε συνδυασμό με μια τάση εξιδανίκευσης του παρελθόντος που, όπως είναι φυσικό, εντείνεται όσο μεγαλώνει η απόστασή του παρόντος από αυτό, ήταν οι κινητήριες δυνάμεις για την ανασύνθεση του Πλακιά του χθες με ψηφίδες τις ασπρόμαυρες φωτογραφίες.
Της φωτογραφικής αυτής «κιβωτού» προηγείται μια ιστορική αναδρομή στη διαδρομή του Πλακιά από την παλαιολιθική εποχή μέχρι σήμερα, τεκμηριωμένη και επαρκώς βιβλιογραφημένη. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην οικονομική-τουριστική και παράλληλα την άσχετη με το παραλιακό περιβάλλον οικιστική εξέλιξη της περιοχής, θύμα σ’ ένα βαθμό του ανταγωνισμού των δύο κοινοτήτων Σελλιών και Μύρθιου στις οποίες ανήκει ως κοινό επίνειο ο Πλακιάς.
Στη συνέχεια αφήνεται ελεύθερος ο αναγνώστης, να περιπλανηθεί με μπούσουλα τις κατατοπιστικές λεζάντες στις ασπρόμαυρες όψεις του Πλακιά του χθες, όπως τις αρχειοθέτησε για πάντα ο φωτογραφικός φακός, που εκτός από αναμνήσεις προκαλούν και θλίψη, όπως κάθε τι που έφυγε ανεπιστρεπτί.
Οι φωτογραφίες απεικονίζουν την τραχιά γλυπτική του Πλακιά με τα βράχινα αριστουργήματα και τις πτυχώσεις των βουνών που «σβήνουν» στη θάλασσα ή αποκρεμιούνται απειλητικά πάνω της…Σκηνές που η φουρτούνα ανακατεύει τη στεριά με τη θάλασσα, αλλά και ειδυλλιακές…Τραχιές φιγούρες, αυλακωμένες από το χρόνο, το μόχθο ή τους νοτιάδες και νοτισμένες στην αρμύρα της θάλασσας… Ξωμάχοι σκληροτράχηλοι, που δάμασαν την ατίθαση θάλασσα και τη δυσπρόσιτη γη τους και έδωσαν ανθρώπινες διαστάσεις στον πετρότοπο τους… Πέτρινα σπίτια γατζωμένα στις ράχες των βουνών σαν ομάδες ορειβατών… Σκηνές από το γραφικό μικρόκοσμο των απλών ανθρώπων, όπου «μια χοχλιδόκουπα ήταν ικανή να δημιουργήσει παρέα» και όπου στο κάδρο της υφάντρας Πηνελόπης μπαίνει η γυναίκα που μπαλώνει τα δίχτυα του άντρα της… Από μια κοινωνία του λουξ και της «λάμπας», του κοινοτικού τηλέφωνου και των κοινοτικών «απογδυτηρίων»…
Η αντίθεση μεταξύ χθες και σήμερα σηματοδοτείται αλλά και συμβολοποιείται από τον οικοδομικό οργασμό πλάι σε μια φούχτα από σπιτάκια με την τυπική διάταξη της νότιας Κρήτης• από το ερειπωμένο από τους Γερμανούς σπίτι, που ένα επιδιορθωμένο μέρος του σήμερα χρησιμοποιείται ως κατοικία Γερμανίδας τουρίστριας• από σπηλιές με τα αγριοπερίστερα φευγάτα πλάϊ σε ακτές κατειλημμένες από τουρίστες• από το παλιό αλίμενο λιμάνι και το καινούριο• από το ταπεινό ψαροχώρι του χθες και το τουριστικό μαγαλοχώρι του σήμερα• από τα απομεινάρια των εγκαταστάσεων του λιγνίτη και τις ορφανές δέστρες των πλοίων…
Έχει, νομίζω, τη σημειολογία του για τη σχέση ανθρώπου-φύσης το ότι από το σύνολο των 190 φωτογραφιών, οι 181 είναι εξωτερικού χώρου. Μέσα από το φωτογραφικό αυτό παζλ και με ισχυρή δόση αυτοκριτικής (για λογαριασμό της γενιάς του) εκπέμπει ως «εικονομήνυμα» την ανάγκη για σεβασμό της φυσικής ομορφιάς της παραλιακής αυτής περιοχής του Λιβυκού Πελάγους και προστασία της από την άναρχη ιδιωτική δόμηση. Έτσι το λεύκωμα λειτουργεί σαν το πανί στο λοξό ιστίο των καϊκιών της νότιας Κρήτης, κρατώντας αντισκάρι στους νοτιάδες της λήθης• σαν τις «λάμπες» του γρι-γρι, φωτίζοντας τα σκοτάδια της άγνοιας• σαν την πεζούλα μπροστά από τα σπίτια, προστατεύοντας από τα κύματα της νεομανίας και ξενομανίας• σαν το καρνάγιο, προσφέροντας απάγκειο στην παράδοση. Σε ευχαριστούμε Χαρίδημε που μας χάρισες αυτό το ωραίο ταξίδι, και το έναυσμα για ένα γόνιμο προβληματισμό.
Τυχεροί οι Δήμοι που προβάλλονται από τέτοιους δημοτικούς προβολείς…
Γιώργος Φρυγανάκης – g_frygan@hotmail.com