Του Εμμανουήλ Ακουμιανάκη
Πολιτικού Επιστήμονα
E-mail:emmakoum@otenet.gr
Η «Αυτοκρατορία», το Τρίτο Ράιχ, που ανέτειλε με την ορκωμοσία του Αδόλφου Χίτλερ ως κοινοβουλευτικού καγκελάριου της Γερμανίας στις 30.01.1933 και που θα διαρκούσε μια χιλιετία, μόλις πρόλαβε να συμπληρώσει μια ντουζίνα έτη, πριν σωριαστεί σε ερείπια στις 02.05.1945. Ακόμα και σήμερα εβδομήντα σχεδόν χρόνια μετά την τραγική αυτή κάθαρση, το καίριο ερώτημα παραμένει αναπάντητο: πως είναι δυνατόν ένας ολόκληρος λαός να ανεχθεί τη βαρβαρότητα του καθεστώτος, και μάλιστα σε σημείο να συμπράξει σε αρκετές περιπτώσεις στα μαζικά εγκλήματά του κατά της ανθρωπότητας;
Οι απαντήσεις που δόθηκαν κατά καιρούς υπήρξαν πολλές και ποικίλες. Ο Βρετανός ευθυμογράφος George Mikes στις αρχές της δεκαετίας του ’50 καταγράφοντας τις ταξιδιωτικές του εντυπώσεις σε ένα βιβλιαράκι με τον τίτλο «Uber Alles», καταλήγει στο συμπέρασμα ότι όλο το κακό ξεκίνησε από την έλλειψη της αίσθησης του χιούμορ που χαρακτηρίζει συλλήβδην όλο το γερμανικό λαό. Η πειστικότερη ίσως απάντηση δόθηκε το 1993 από μια αμερικανική ταινία: την «Λίστα του Σίντλερ» (Schindler’s List) η οποία αποτελεί ένα πολεμικό βιογραφικό δράμα με θέμα ένα Γερμανό επιχειρηματία, τον Oscar Schindler, ο οποίος έσωσε πάνω από χίλιες ζωές Πολωνών Εβραίων στο Ολοκαύτωμα, προσλαμβάνοντάς τους στα εργοστάσιά του. Το γκέτο της Κρακοβίας και οι μαζικές εκτελέσεις Εβραίων είχαν συγκινήσει τον Schindler, ο οποίος δωροδοκούσε Γερμανούς αξιωματούχους για να του επιτρέπουν να προσλαμβάνει μόνο Εβραίους, πιστοποιώντας τους ως χρήσιμους στο γερμανικό καθεστώς αποτρέποντας τον εξανδραποδισμό στα στρατόπεδα συγκέντρωσης και το βέβαιο θάνατο τους.
Η ταινία γνώρισε τεράστια επιτυχία γιατί στην ουσία κατέρριψε την δικαιολογία των Γερμανών «δεν είδαμε, δεν γνωρίζαμε, δεν ακούσαμε τίποτα». Αν ένας και μόνο άνθρωπος μπόρεσε να κάνει τόσα πολλά, τότε σίγουρα ολόκληρος ο γερμανικός λαός θα μπορούσε να κάνει απείρως περισσότερα πράγματα. Ο σκηνοθέτης της ταινίας Steven Spielberg δήλωσε μετά την ολοκλήρωση της ταινίας: «Η Αμερική, η Ρωσία και η Αγγλία κι όλος ο γερμανικός λαός γνώριζαν τι συνέβαινε και δεν κάναμε τίποτα. Δεν στείλαμε καμιά από τις δυνάμεις μας για να σταματήσουμε την αδυσώπητη αυτή πορεία προς το θάνατο. Ήταν μια μεγάλη κόκκινη βούλα στο ραντάρ του καθενός από εμάς αλλά κανένας δεν έκανε κάτι». Ήταν οι ενοχές ενός ολόκληρου έθνους που οδηγήθηκε στον εθνικοσοσιαλισμό ως μοιραία απόληξη μιας μακράς ιστορικής διεργασίας. Ο εθνικισμός κατέληξε στο δόγμα της ανωτερότητας της άριας φυλής, ενώ από το σοσιαλισμό δεν απέμεινε παρά ο ισοπεδωτικός λαϊκισμός των κρατούντων.
Ο φασιστικός μύθος πρέσβευε ότι: «Ενιαίο ανθρώπινο γένος δεν υπάρχει. Ιστορία κι αν υπάρχει είναι μονάχα αυτή της άριας φυλής. Οι άλλοι λαοί έχουν προορισμό να γίνουν φορτηγά ζώα, να υπηρετήσουν τη γερμανική φυλή ή να εξοντωθούν για να της ανοίξουν ζωτικό χώρο». Ο μύθος αυτός δεν απευθύνθηκε στην έδρα της λογικής, αλλά στην έδρα του πάθους, της οργής, του φόβου και κυρίως στους αδένες, υποκαθιστώντας τις λογικές ιδέες περί δημοκρατίας, δικαίου και ηθικής από τη φυλή και το αίμα. Η ιστορική συγκυρία είναι σπανιότατη. Αλλά, όταν συμβαίνει, μόλις όλα τα κακά συναπαντώνται στο πρόσωπο ενός, τότε ξυπνάει μέσα στον άνθρωπο ότι πιο χαμερπές υπάρχει εν υπνώσει, που δηλητηριάζει τις ψυχές κυρίως των νέων.
Η δόμηση ενός ολοκληρωτικού καθεστώτος που κατασκεύασε τους εχθρούς του, τους Εβραίους πρώτα, τους Σλάβους μετά και τους Μπολσεβίκους αργότερα, δημιουργώντας ταυτόχρονα εσωτερικούς εχθρούς, έστησε ένα πλήθος η πλειοψηφία του οποίου όχι μόνο δεν ανεχόταν τη μειοψηφία, αλλά ήταν έτοιμη ανά πάσα στιγμή να την κατασπαράξει. Η σύγκριση του τότε με το τώρα της σημερινής ευρωπαϊκής τραγωδίας οδηγεί σε πολλές ομοιότητες. Οι ηττημένοι των δύο μεγάλων πολέμων του 20ου αιώνα γίνονται κυρίαρχοι. Ο Βοράς καταδυναστεύει ανερυθρίαστα πλέον το Νότο. Ας ελπίσουμε ότι η Ιστορία επαναλαμβάνεται ως φάρσα και όχι ως τραγωδία.
