ΧΩΡΙΑ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΜΑΣ ΔΗΜΟΣ ΑΓΙΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ: Κρύα Βρύση – Μέρος 2ο του Κωστή Παπαδάκη

ΧΩΡΙΑ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΜΑΣ

ΔΗΜΟΣ ΑΓΙΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ

 ΚΡΥΑ ΒΡΥΣΗ

Advertisement

(2^η συνέχεια)

 Αφιερώνεται στους 35 Μάρτυρες που οι Γερμανοί έκαψαν ζωντανούς στις 22/8/1944

ΚΩΣΤΗ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ

www.ret-anadromes.blogspot.com           

• Συνέχεια Ερειπωμένων Οικισμών

1. Γέροντες,

Βρίσκεται στα Ν- ΝΔ τού χωριού. Πρόκειται για παλιό οικισμό, δίπλα στην εκκλησία τής Αγίας Κυριακής. Οι κάτοικοί του τον εγκατέλειψαν και μετακόμισαν στην Κρύα Βρύση. Μαρτυρείται από το 1577 (και το 1583) ως Gerondes και το 1580- 1590 ως Ghierondes[1]. Το χωριό, περαιτέρω, πληρώνει το 1659 και το 1671/2 κεφαλικό φόρο 4 χαράτζια και φέρεται να καλλιεργεί 82,5 τσερίπια γης (1 τσερίπι= 60 τετραγωνικοί πήχεις). Ο Σταυρινίδης το μεταγράφει ως «Πρώτον», «Πρώτες» και το θεωρεί ως άγνωστο χωριό[2].

          Ο φιλόλογος Μιχ. Σκούληκας[3] ετυμολογεί το όνομα τού χωριού από τους Γέροντες, τη βουλή ή γερουσία των δωρικών πόλεων, τους σεβάσμιους και σοφούς εκείνους άρχοντες. Το πιθανότερο, πάντως, για μας, το όνομα να έχει σχέση με καλόγερους (= γέροντες), που θα κατοικούσαν στην περιοχή [πβ., εδώ, και τοπωνύμιο στο ίδιο χωριό Καλογερικού το Σπήλιο, στου[4]. Εξάλλου, το ίδιο τοπων., με την ίδια, θεωρώ, ετυμολογία, βρίσκουμε και στο Φραττί (Γερόντους στσι), σε περιοχή χωρίς ξεχωριστή ιστορία, αλλά και στην νήσο Κάρπαθο (Γεροντήους, στους)[5].

2. Άγιος Αντώνιος

Βρίσκεται στα ΝΑ τού χωριού και η ονομασία τού σημερινού τοπωνυμίου προέρχεται από την ομώνυμη εκκλησία. Στην περιοχή υπάρχει πηγή νερού και ίχνη τού παλιού οικισμού «Άγιος Αντώνιος».

3. Περαχώρι

Βρίσκεται νότια τού χωριού και αφορά σε παλιό οικισμό με καμίνι, παλιότερα, και εργαστήριο κατασκευής πιθαριών.

4. Κλαπατάς

Εγκαταλειμμένος μεσαιωνικός οικισμός, με ερείπια (και «Αρχοντικό»), που σώζονται ανατολικά τού χωριού, μεταξύ Κρύας Βρύσης και Ορνές. Στον χώρο τού οικισμού βρέθηκε χάλκινος μινωικός πέλεκυς, που βρίσκεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ρεθύμνου. Ο οικισμός μαρτυρείται από το 1577 (αλλά και αργότερα στα 1580- 1590 και 1583) ως Klapata[6].

Το όνομα τού οικισμού το συνδέω με την εκκλησία του, τον άγιο Γεώργιο Κλαπατά, που θα ήταν, προφανώς, η εκκλησία τού ερειπωμένου χωριού «Κλαπατάς». Το Κλαπατάς [μάλλον από κλαπούτσα, κ(χ)λαπούτσι= το παλιοπάπουτσο, δηλαδή ο άγιος με τα «παλιοπάπουτσα», από τους δρόμους που διατρέχει, προκειμένου να φθάνει εις βοήθεια των πιστών (πβ. και τον άγιο Διονύσιο Ζακύνθου που, όπως λέγεται, λιώνει από το συνεχές περπάτημα τα παπούτσια, που, για τούτο, του τα αλλάζουν κάθε χρόνο]. Κατά μια εκδοχή, λοιπόν, το Κλαπατάς μπορεί, μέσα από μίαν όμορφη παράδοση, να θεωρηθεί ως προσωνύμιο τού αγίου Γεωργίου, που προϋπήρχε τού οικισμού και δόθηκε, στη συνέχεια, και στον ίδιο τον οικισμό. Είναι, πάντως, πιθανόν να συνέβη και το αντίθετο^. ο οικισμός, δηλαδή, να έδωσε το όνομά του στον άγιο Γεώργιο, αν προϋπήρχε τού ναού, από το όνομα, ίσως, κάποιου φεουδάρχη τής περιοχής ή και για κάποιον άλλο λόγο, όπως αυτούς που παραθέτω αμέσως παρακάτω.

Στον χώρο, δηλαδή, της εκκλησίας, με πληροφόρησαν ότι φύονται άφθονα λάπαθα. Πολύ πιθανόν, λοιπόν, να πρόκειται για φυτώνυμο, παραφθορά τού λαπαθά (>(Κ)λαπατά). Παραθέτω και την εκδοχή το όνομα να έχει σχέση με την κλαπάτσα (αρρώστια των αιγοπροβάτων). Η εκκλησία ανακαινίστηκε πρόσφατα από την ενορία τής Κρύας Βρύσης (2006).

• Πληθυσμιακά στοιχεία Κρύας Βρύσης- Διαχρονική θεώρηση τού ονόματος τού χωριού

Η Κρύα Βρύση αναφέρεται στην επαρχία Αγίου Βασιλείου το 1577, από τον Fr. Barozzi (F^o 26v), ως Criavrissi, από τον Καστροφύλακα (Κ 176), το 1583, ως Cria Vrissi, με  129 κατοίκους  και (Κ 184) με 122 οφειλόμενες αγγαρείες, από τον Βασιλικάτα, το 1630, ως Cria Vrissi[7], στην τουρκική απογραφή τού 1659 ως Kirya Vrissi, με 20 σπίτια[8] και kirya Vrisi στην τουρκική απογραφή τού 1671, ενώ στην Αιγυπτιακή απογραφή τού 1834 αναφέρεται ως Krya Vrissi[9]. Στην απογραφή τού 1881 η Κρύα Βρύση ανήκει στον Δήμο Μελάμπων και έχει 327 χριστιανούς κατοίκους[10]. To 1900 αριθμεί 381 κατοίκους. Το 1920 είναι έδρα ομώνυμου αγροτικού δήμου με 454 κατ., το 1928 έδρα ομώνυμης κοινότητας με 423 κατ., το 1940 κάτ. 432, το 1951 κάτ. 374, το 1961 κάτ. 267, το 1971 κατ. 199, το 1981 κάτ.161, το 1991 κάτ. 160, το 2001 κάτ. 136.

• Ονομασία τού χωριού

  Ως προς το όνομά του, το χωριό λέγεται ότι το πήρε από πηγή στην τοποθεσία Κάτω Βρύση, στη νότια πλευρά τού χωριού, που αναβλύζει πάντα, χειμώνα- καλοκαίρι, πολύ παγωμένο νερό. Εδώ, και σε απόσταση λίγων δεκάδων μέτρων, λέγεται ότι, από τον πρώτο οικιστή του, κτίστηκε το πρώτο σπίτι τού χωριού.

  (συνεχίζεται)