Μια αποτίμηση για την εκδήλωση που έγινε στις 28 και 29 Ιουλίου 2013
Δεν υπάρχει σήμερα τίποτε περισσότερο που να πραγματώνει και να φανερώνει την κοινωνική συνοχή από το έμπρακτο και συστηματικά σταθερό ενδιαφέρον για τον τόπο που κατοικείς, την πόλη σου, τη γειτονιά σου, την κοινότητά σου. Είναι λογικό πως ο σωστός πολίτης δεν θα αφήσει στην τύχη ό,τι αφορά την γενέθλια γη και δεν θα σωπάσει μπροστά στη βία που εκπέμπει για κάθε τι μη κεντρικό η ανερμάτιστη πολιτική εξουσία. Η κύρια έγνοια μας το σπίτι μας, το χωριό μας και γενικότερα ο τόπος μας. Η κοινή ιστορία, η πορεία που μας ενώνει στο χρόνο, οι θεσμοί που οι πρόγονοι διατήρησαν και μας άφησαν πολύτιμη κληρονομιά, η ίδια η γη και τα κτίσματα και ό,τι τα χέρια με πείσμα δούλεψαν και οι νεότεροι έχουν καθήκον να διαφυλάξουν και να παραδώσουν στους επόμενους, αποτελούν αυτά τα στοιχεία που θα τα λέγαμε μικροϊστορία. Πέρα από τα γενικά και γνωστά από τα ποικίλα εγχειρίδια και από το μάθημα της ιστορίας στο σχολείο, υπάρχει και εκείνο το κομμάτι που αφορά τον καθένα προσωπικά, είτε ως άτομο και οικογένεια, είτε ως ένα συγκεκριμένο στοιχείο μιας κοινότητας, μεγάλης ή μικρής, με τη δική της και ξεχωριστή πορεία στο χρόνο.
Αυτήν ακριβώς την πορεία για πρώτη φορά επιστήμονες και λογοτέχνες, με καταγωγή από το Ατσιπόπουλο και από αλλού, συμπολίτες και συμπολίτισσες ένωσαν τις προσπάθειες τους για να καταγραφεί ένα κομμάτι της ιστορίας του χωριού μας. Αυτές οι δυο μέρες αποτέλεσαν μια κορυφαία στιγμή γιατί με τις, πολύ καλές στο σύνολό τους, εισηγήσεις έγινε μια σφαιρική και πολύ σοβαρή παρουσίαση αυτής της μικροϊστορίας ενός χωριού που τις δυο τελευταίες δεκαετίες μετασχηματίζεται σε πόλη με πολλά προβλήματα και ιδιαιτερότητες. Παράλληλα για μια εβδομάδα στις εκδηλώσεις για το Συνέδριο δόθηκε η δυνατότητα σε καλλιτέχνες να δείξουν τη δουλειά τους στο κόσμημα, στο κέντημα , στα χειροποίητα είδη δώρων, στο μωσαϊκό, στην αγιογραφία και στη ζωγραφική. Συμμετείχα και εγώ στις παράλληλες εκδηλώσεις με έκθεση είκοσι έργων με θέμα το παλιό Ατσιπόπουλο, ακουαρέλλες που αποτελούν μέρος της δουλειάς που θα εκθέσω τον Οκτώβρη στην Αθήνα. Υπήρξαν τέλος και προβολές ελληνικών ταινιών τα βράδια στην αυλή του Πολιτιστικού Κέντρου του Συλλόγου «ο Άγιος Ελευθέριος» το ίδιο διάστημα.
Θα κάνω μια σύντομη αναφορά στις εισηγήσεις που διαβάστηκαν στο διήμερο συνέδριο «Εν Ατσιποπούλω» στις 28 και 29 Ιουλίου, με το οποίο εορτάστηκαν τα πενήντα χρόνια από την ίδρυση του Συλλόγου. Θα σχολιάσω κάποιες από αυτές και θα τονίσω και κάποιες από τις προτάσεις που έγιναν από τους εισηγητές. Θα επαναλάβω πως όλες οι εισηγήσεις υπήρξαν πολύ καλά τεκμηριωμένες και έθεταν τις βάσεις για τα επόμενα βήματα της έρευνας και καταγραφής και διάσωσης αυτής της σημαντικής για μας τοπικής ιστορίας. Οι εισηγητές ήταν είκοσι δύο και τα θέματα ποικίλα και ακουμπούσαν σχεδόν στο σύνολο της παράδοσης και του πολιτισμού, αλλά και τα πιεστικά προβλήματα που μας έχει δημιουργήσει η αδιαφορία και η ανικανότητα της κεντρικής πολιτικής σκηνής.
Το ιστορικό τμήμα των εισηγήσεων ξεκίνησε ο κ. Χαράλαμπος Γάσπαρης, διδάκτωρ Ιστορίας και Διευθυντής Ερευνών στο Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών και με ερευνητικά ενδιαφέροντα στην ιστορία των ελληνικών περιοχών υπό την βενετική κυριαρχία. Το θέμα του ήταν « Το Ατσιπόπουλο στα χρόνια των Βενετών, 13ος-17ος αι.». Η εξέλιξη του οικισμού από τα χρόνια αυτά αποτέλεσε αντικείμενο της μελέτης του και μας έγινε σαφές πως το χωριό αρχικά ήταν οχυρωμένο και ανήκε στο συγκεκριμένο είδος με πύλη και πολεμίστρες. Διέκρινε σε δυο φάσεις την οικοδομική δραστηριότητα στην εποχή αυτή και μας έκανε γνωστό ότι μια έρευνα σχετικά με τα βενετικά στοιχεία του χωριού ετοιμάζεται από το Πολυτεχνείο της Αθήνας. Με την ίδια εποχή ασχολήθηκε και ο κ. Ιωάννης Γρυντάκης, Φιλόλογος και Συγγραφέας, με διδακτορική διατριβή στον τομέα της Ιστορίας. Το θέμα του «Το Ατσιπόπουλο στα σωζόμενα νοταριακά έγγραφα του 17ου αι.» έφερε στην επιφάνεια πράξεις που είχαν σχέση με τους κατοίκους της εποχής αυτής, σημαντικές στιγμές της ζωής τους και ανέσυρε από τα συμβόλαια αυτά ονόματα και τοπωνύμια και άλλα στοιχεία χαρακτηριστικά μιας κοινωνίας που στον 17ο αι. με την τουρκική κατάκτηση δέχεται πολλές αλλαγές.
Ο κ. Αιμίλιος Γάσπαρης, Φιλόλογος και Ζωγράφος, είχε θέμα την Ατσιπουλιανή Καμάρα και παρουσίασε όσες μαρτυρίες υπάρχουν για το μνημείο αυτό, που ανατίναξαν οι Γερμανοί αποχωρώντας μετά τη λήξη του 2ου Π.Π, την 13η Οκτωβρίου 1944. Η εισήγησή είχε τίτλο «Μαρτυρίες για την ενετική γέφυρα στο Ατσιπόπουλο» και σ’ αυτήν υπάρχουν τέσσερις συνεντεύξεις από κατοίκους του χωριού που έζησαν το γεγονός της ανατίναξης και που δημοσιεύτηκαν στην εφημερίδα Ρεθεμνιώτικα Νέα, 3/8/13. Ο Θεόδωρος Πελαντάκης, φιλόλογος, με πολλές και ποικίλες δράσεις και στην εκπαίδευση και στα κοινά, ασχολήθηκε με την ονομασία του χωριού και υποστήριξε την άποψη ότι Ατσιπόπουλο μπορεί να θεωρείται το παιδί του Ατσιπά και ο Ατσιπάς προέρχεται από τον Αιθίοπα, που μετασχηματίστηκε σε Αιθιοπά- Αιτσοπά- Ατσοπά- Ατζουπά- Ατζυπά-Ατσουπά- Ατσιπά και την κατάληξη –πουλος, που σημαίνει το παιδί.
Με ιστορικό θέμα ασχολήθηκε ο κ. Νικόλαος Σαμψών, αντιστράτηγος ε.α., με μεταπτυχιακές σπουδές στην Αγγλία και με πολυσήμαντη υπηρεσία σε θέσεις στο εσωτερικό και στο εξωτερικό. « Ο οπλαρχηγός Χαράλαμπος Λιανδρής- Λιαντροχαράλαμπος» υπήρξε το θέμα του κ. Σαμψών, μιας ξεχωριστής προσωπικότητας από το παλιό Ατσιπόπουλο, φίλου του Ελευθερίου Βενιζέλου, που συμμετείχε σε πολλούς απελευθερωτικούς αγώνες και ο τάφος του στο κοιμητήριο του χωριού, με πρωτοβουλία πάλι του κ. Σαμψών, συντηρήθηκε και αναδείχτηκε. Για το σπίτι του οπλαρχηγού, που βρίσκεται σε άθλια κατάσταση, πρότεινε ο κ. Σαμψών να υπάρξει για την χρήση του ένας υπεύθυνος σχεδιασμός από τους κρατικούς φορείς. Με δυο επίσης σημαντικές προσωπικότητες από το χωριό ασχολήθηκε στην εισήγησή του ο κ. Γεώργιος Περπυράκης, επίτιμος Σχολικός Σύμβουλος Π/θμιας Εκπ/σης με τίτλο « Ιωάννης Ευστ. Ροδινός και Ελευθέριος Ιωαν. Παπαγιαννάκης, δυο Ατσιπουλιανοί της διασποράς». Και τα δυο αυτά πρόσωπα είχαν προσφέρει πολλά στην κοινότητα, ιδιαίτερα σε δύσκολες εποχές.
Ο κ. Βασίλειος Σιμιτζής, Γεωλόγος, με θέμα « Οι παλαιοντολογικές έρευνες στην περιοχή Ατσιποπούλου», μας μετέφερε στην πολύ όμορφη ακτογραμμή του χωριού που σήμερα έχει αλλοιωθεί και μας τόνισε πόσοι έχουν σκάψει και έχουν συλλέξει πολύτιμο υλικό για το συγκεκριμένο επιστημονικό πεδίο και σε πόσα μουσεία βρίσκεται υλικό από εκεί. Από τον 19ο αι. ο Σιμονέλλι, Ιταλός γεωλόγος είχε συλλέξει πολύτιμα στοιχεία και μέχρι σήμερα και από το επίσημο κράτος μόνο αδιαφορία υπάρχει για το ότι συμβαίνει εκεί. Στο ίδιο επίπεδο συνέχισε και ο κ. Χάρης Στρατιδάκης, Σχ. Σύμβουλος Π/θμιας, με θέμα «Τα σπήλαια του Ατσιποπούλου», όπου παρουσίασε όλα τα σπήλαια στη σειρά και έκανε και μια σημαντική πρόταση για τη δημιουργία ενός περιβαλλοντικού πάρκου που θα σκοπεύει στην ενημέρωση και τη γνώση για την ταυτότητα του χώρου και την αναψυχή του κοινού, αντί να μένει ο τόπος αυτός έρμαιο των μπαζωμάτων και των σκουπιδιών. Πράγματι από τον Κουμπέ μέχρι το Γεράνι ολόκληρη η ακτογραμμή χρειάζεται καθεστώς ειδικής προστασίας, πριν είναι εντελώς αργά.
Ο κ. Στάθης Γαγάνης, Φυσικός, ασχολήθηκε με το θέμα του νερού. Οι μεγαλύτεροι όλοι γνωρίζουν τι σήμαινε έλλειψη του νερού στο χωριό. Με την εισήγησή του « Ο αγώνας των Ατσιπουλιανών για το νερό» μας έδωσε με ιδιαίτερα γλαφυρό τρόπο την πορεία από τον 19ο αι. μέχρι σήμερα για την εξασφάλιση αυτού του αγαθού, που σήμερα πολλοί άσκοπα σπαταλούν. Ο κ. Λιονής Χρήστος, Καθηγητής Γενικής Ιατρικής του Π.Κ., με θέμα « Αιτίες θανάτου και θνησιμότητα του πληθυσμού Ατσιποπούλου στην περίοδο 1891-1914», ασχολήθηκε με στατιστικά στοιχεία και σχετικές συγκρίσεις με τη σημερινή κατάσταση. Ο κ. Βερνάδος Μιχαήλ, τ. Σχολικός Σύμβουλος Ειδικής Αγωγής είχε θέμα « Λαογραφικά στοιχεία Ατσιποπούλου, α. Γητειά για κάθε αρρώστια, β. Αλέστα – παραδοσιακό παιγνίδι». Μας παρουσίασε ένα παιγνίδι που έχει σχεδόν λησμονηθεί και που καλό είναι να φροντίσουμε να επανέλθει ως δρώμενο και ένα πολύστιχο δημώδες στιχούργημα με το οποίο πίστευαν παλιότερα ότι θα είχαν ευεργετικά αποτελέσματα. Ο κ. Κων/νος Δημητρακάκης, Ταξίαρχος ε.α., μας έδωσε ένα λεπτομερή κατάλογο, που έγινε εφικτός μετά από αρκετό ψάξιμο, των επαγγελμάτων που υπήρχαν στο χωριό. Το θέμα του « Παραδοσιακά επαγγέλματα του Ατσιποπούλου που έχουν χαθεί» θα μπορούσε να λειτουργήσει και ως προβληματισμός για το σήμερα, μιας και η ανεργία μαστίζει τη χώρα μας, για το πώς και με ποιο τρόπο κατά τη διάρκεια του 20ου αι. αντιμετώπιζαν τον αγώνα για την επιβίωση στην κοινότητα, με πόσες και ποικίλες δουλειές οργάνωναν την ζωή τους οι πάντα δραστήριοι και εφευρετικοί κάτοικοι του χωριού. Επίσης ο κ. Δημητρακάκης συμμετείχε και στην έκθεση των καλλιτεχνών με αγιογραφίες και ελαιογραφίες, όπως και ο κ. Βερνάδος με τα δικά του καλλιτεχνήματα, και με τη συμμετοχή του στην οργανωτική επιτροπή του συνεδρίου βοήθησε αρκετά στην όλη αυτή προσπάθεια.
Ο κ. Δημήτριος Αετουδάκης, Λογοτέχνης και Συγγραφέας, με θέμα « Ο σύλλογος Ατσιπουλιανών ‘Η Αγία Ζώνη’», μας τόνισε το ενδιαφέρον των ξενιτεμένων για τη γενέθλια γη και ζήτησε να αξιοποιούνται οι απόδημοι για το καλό του τόπου και να ζητείται η συνδρομή τους για ανάλογες δράσεις. Ο κ. Μιχαήλ Μυστράκης, Εφημέριος Ατσιποπούλου, αναφέρθηκε στους Ιερείς και τους Ναούς του χωριού. Ο κ. Μιχαήλ Τρούλης, Φιλόλογος και Συγγραφέας και με ποικίλες δραστηριότητες που άπτονται της προβολής και της ανάδειξης του τόπου παρουσίασε δράσεις του Δημοτικού Σχολείου που είχε υποστηρίξει ως Πρόεδρος της ΙΛΕΡ. Ο κ. Ελευθέριος Βογιατζιδάκης, Δάσκαλος, με θέμα « Το Ατσιπόπουλο: ο τόπος που ζω», μας έδωσε τα αποτελέσματα μιας δράσης των μαθητών του που στόχευε στην αμεσότερη και πλέον εποικοδομητική προσέγγιση των παιδιών με αυτό που βιώνουν καθημερινά, αλλά και το πως θα οργανώσουν μια πολιτιστική εκδήλωση, συνδυάζοντας το παιγνίδι και την παρατήρηση και την εμπειρία.
Το λογοτεχνικό μέρος του συνεδρίου είχε την εισήγηση του κ. Γεωργίου Φρυγανάκη, Φιλόλογου, με θέμα «Τα Ατσιπόπουλο μέσα από την ποίηση», στην οποία έγινε αναφορά σ’ εκείνους που τους έχει εμπνεύσει και έχουν γράψει και έχουν τραγουδήσει τον συγκεκριμένο τόπο. Η κ. Χρυσούλα Δημητρακάκη, Ποιήτρια και Συγγραφέας, διάβασε ένα κείμενο στο οποίο περνούσε όλη της την αγάπη και την νοσταλγία για το χωριό και μας έδειχνε πόσα πολλά αγγίζουν την νεανική ψυχή και πόσο βαθιά μένουν οι παιδικές μνήμες και η ομορφιά του τόπου. Στο κείμενό της με τίτλο «Αναμνήσεις ενός καλοκαιρινού ονείρου», το τοπίο και οι άνθρωποι γίνονται σύμβολα έξω από το χρόνο και αφορούν κάθε τόπο και πάνω απ’ όλα φανέρωνε την διαρκή επίδραση και το τρυφερό άγγιγμα του τόπου. Η κ. Μαργαρίτα Μυλωνάκη, Συγγραφέας, με «Την συγκλονιστική ιστορία στο Ατσιπόπουλο, το 1929», περίγραψε με πολύ τρυφερότητα και συγκίνηση ένα πραγματικό γεγονός, τον πνιγμό ενός μικρού κοριτσιού σε ένα πηγάδι και με λυρικό τρόπο απέδωσε τις αντιδράσεις που έφερε στο μικρόκοσμο της κλειστής κοινωνίας του χωριού.
Για τις δράσεις του συλλόγου Ατσιπουλιανών «ο Άγιος Ελευθέριος» μίλησε ο κ. Δημήτριος Σαμψών, Επίτιμος Πρόεδρος του Συλλόγου. Την πορεία του Ατσιποπούλου σε σχέση με την οργάνωση των κοινοτήτων με το σχέδιο Καποδίστριας και μέχρι σήμερα είχε ως θέμα ο κ. Αλέξανδρος Παπαλεξάκης, Πρόεδρος του Δ.Κ. Ατσιποπούλου, Αντιστράτηγος ε.α. και Πολιτικός Μηχανικός, στην εισήγησή του « Ατσιπόπουλο κι τοπική αυτοδιοίκηση». Το πρόβλημα της σχολικής στέγης, που ακόμα παραμένει άλυτο, παρουσίασε ο κ. Γεώργιος Γεωργαλής, Αντιδήμαρχος Ρεθύμνου και Φυσικός. Με το θέμα « Εκπαίδευση και σχολική στέγη στο Ατσιπόπουλο» ενημερώθηκε το κοινό για τα σχέδια της πολιτείας σχετικά με την ίδρυση και λειτουργία των σχολείων της περιοχής.
Από τη θέση αυτή και ως μέλος της οργανωτικής επιτροπής του Συνεδρίου οφείλω να ευχαριστήσω όλους τους εισηγητές και όσους συνέβαλαν στην πραγματοποίηση αυτού. Η πρόεδρος του Συλλόγου κ. Δέσποινα Πετσαγγουράκη- Αγγελιδάκη και όλα τα μέλη της οργανωτικής επιτροπής και τα μέλη του Δ.Σ. του Συλλόγου προσπάθησαν αρκετά και έφεραν ένα θαυμάσιο αποτέλεσμα. Ελπίζουμε υπάρχει συνέχεια και περιμένουμε την έκδοση των πρακτικών σε σύντομο χρονικό διάστημα. Ας με συγχωρήσουν οι δημιουργοί που είχαν εκθέσει παράλληλα που δεν αναφέρω τα ονόματά τους. Προτείνω όμως ότι θα είχε ενδιαφέρον και χώρος να υπάρχει να παρουσιάζουν μόνιμα τη δουλειά τους και να οργανωθούν καλύτερα και να υπάρξει και πιο μεθοδική και με υψηλότερα κριτήρια παρέμβαση στα καλλιτεχνικά δρώμενα. Έτσι θα προχωρήσουμε με περισσότερη σιγουριά και ενδεχομένως να γνωρίσουμε και να αγαπήσουμε πιο σωστά τον τόπο μας.