Συνέντευξη στη Βάλια Πετράκη
Χρόνια τώρα έλεγα να πάω να βρω το κ. Γιάννη Δαμανάκη να τα πούμε, όλο και κάτι τύχαινε. Άστο για την άλλη εβδομάδα, έλεγα, προχθές θυμήθηκα το γνωμικό που λέει: «Μην αναβάλετε για αύριο ό, τι μπορείτε να κάνετε σήμερα». Από την άλλη σκέφτηκα ότι η πρώτη Οκτωβρίου, είναι η παγκόσμια ημέρα ηλικιωμένων, οπότε αξίζει ένα αφιέρωμα στον άνθρωπο που έκλεισε προ πολλού ένα αιώνα ζωής. Ήταν πρωί αλλά ξέρω ότι η γενιά αυτών των ανθρώπων ξυπνάει πολύ πρωί, τρώει πολύ νωρίς για μεσημέρι και κοιμάται νωρίς το βράδυ. Πήρα το μαγνητόφωνο, μηχανή και έφυγα… Στο αυτοκίνητο στη διαδρομή δε σκεφτόμουν τι θα τον ρωτούσα, ήξερα ότι η συνέντευξη μας θα «έβγαινε » μέσα από την κουβέντα. Απλά είχα ακούσει ότι είχε κάνει μια χειρουργική επέμβαση γιατί είχε πέσει και δεν ήξερα πως πήγαινε. Φτάνοντας στο χωριό πήγα στο καφενείο, καθόταν ο καφετζής και ένας παππούς έπινε τον καφέ του. Είχε κάνει τα ψώνια του και τα είχε πάνω στο τραπέζι…. Δεν μπορεί να είναι αυτός σκέφτηκα είναι πάρα πολύ καλοστεκούμενος για να είναι τόσων χρονών. Αφού τους χαιρέτησα, λέω, «θα ήθελα τον κ. Γιάννη τον Δαμανάκη», μου είπαν ότι το σπίτι του είναι εδώ κοντά…. Έκπληκτη βλέπω τον παππού να σηκώνεται με μια σβελτάδα που θα ζήλευε νέος. Τότε κατάλαβα ότι το πι το είχε μπροστά του για σιγουριά, μου λέει «εγώ είμαι τι θέλετε;». «Να τα πούμε κ. Γιάννη του λέω …έμαθα ότι έχετε κλείσει ένα αιώνα και ήρθα να μου πείτε το μυστικό αν υπάρχει» … «Εδά πάλι, μου λέει, επέρασα-τονε!!!».
Ο κ. Γιάννης Δαμανάκης γεννήθηκε στην Καρωτή Ρεθύμνης το 1907 δηλ. μετράει 106 χρόνια ζωής. Μεγάλωσε σε μια πολυμελή οικογένεια, με τρία αγόρια και τρία κορίτσια. 
* Εκείνη την εποχή, ήταν δύσκολα τα παιδικά σας χρόνια κ. Γιάννη;
* Αν ήταν λέει… δεν λες τίποτα. Σαράντα παιδιά πηγαίναμε στο σχολείο και είμαστε όλα ξυπόλυτα, χωρίς παπούτσια γιατί δεν υπήρχαν αυτά…(κάνει τη χαρακτηριστική κίνηση και στρίβει τα δάκτυλα εννοώντας ότι δεν υπήρχαν χρήματα). Υπήρχε όμως η αγάπη στην οικογένεια και μεγάλος σεβασμός στο συγγενή, στο χωριανό . Τώρα άστα- άστα.
*Σαν νέος πως θυμάστε το χωριό; Ήταν καλύτερα τότε ή τώρα;
*Τότες ήταν φτώχεια μα είμαστε ευχαριστημένοι γιατί δεν είχαμε δει καλύτερη ζωή. Το κακό τώρα είναι ότι οι κάτοικοι άρχισαν να φεύγουν πάλι.
Όλα τα εθνικά γεγονότα από το 1908 και μετά πήραν θέση στο υποσυνείδητό του: Οι πόλεμοι στα Βαλκάνια και στο αλβανικό μέτωπο, η καταστροφή των Μικρασιατών, η γερμανική κατοχή, τα κινήματα, οι πτωχεύσεις, ο εμφύλιος, οι δικτατορίες…
*Περάσατε πολέμους, Αλβανία, γερμανική κατοχή, διδακτορία τι θυμάστε από όλα αυτά;
*Τέσσερις φορές με πιάσανε οι Γερμανοί και τις τέσσερις φορές απέδρασα και των έφυγα. Μια φορά λοιπόν με πιάσανε από εδώ από το χωριό με άλλον ένα και μας πήγανε στην Επισκοπή. Μας έβαλαν εκειδά σε μια οικοδομή η οποία είχε μόνο τις κολώνες, δεν είχε ντυθεί και ο ένας γερμανός έστεκε στην πόρτα και μας εφύλαγε. Την νύχτα, όταν τον άκουσα και ροχάλιζε, λέω του αλλουνού «Γιώργη κοιμάται ο γερμανός άντε να φύγουμε». Δεν φεύγω μου, λέει, γιατί φοβούμαι. Εγώ θα φύγω, του λέω, εδά και σαλτέρνω από την πόρτα να φύγω. Λες και τον κούνησα τον κερατά, άρχισε να χαλιμπουρδίζει και να μου λέει αλτ- αλτ . Τι να κάνω εγώ τώρα για να δικαιολογηθώ, έκανα μετά συγχωρήσεως ότι κατουριόμουν. Πάω πέρα – πέρα και καθίζω και πάει ο κερατάς, ύστερα με τον φακό και κοίταζε και μου λέει Νιξ… Στην εθνική αντίσταση ήμουνα δίπλα στον Νικολή τον Γιαντίπη, (Μανουσέλη) ήταν μεροτικός μου σύντεκνος εφόσον δεν πήγαινα στην αγγαρεία, εφυγοδίκουνα. Ήρθανε μια βραδιά στο σπίτι και λέω στης γυναίκας μου. Στσης μάνας μου το σπίτι θα πάω, γιατί μπορεί να ρθούνε επά οι γερμανοί να με πιάσουνε. Και κατά διαβολική σύμπτωση λοιπόν έρχονται στο σόχωρο που είχα πάει και με αρπούνε…
Θυμάται τα πάντα με κάθε λεπτομέρεια μου εξιστορεί πως τους ξέφυγε και τις τέσσερις φορές. Ο λόγος του έχει μια απίστευτη ροή και μια φοβερή διαύγεια πνεύματος.
*Σε τι ηλικία κάνατε την δική σας οικογένεια;
*Εικοσιέξι χρονών.
*Και αποκτήσατε πόσα παιδιά;
*Τρία και έχασα την κόρη μου πριν από έξι μήνες εβδομήντα τεσσάρων χρονών, τη ζωή μου έχασα. Έτσι είναι η π.. η ζωή και με καταδίκασε εμένα.
*Πόσα εγγόνια και δισέγγονα έχετε;
*Έχω έξι δισέγγονα και τέσσερα εγγόνια.
*Έχω μάθει ότι ζείτε μόνος σας και εξυπηρετείστε μόνος σας, είναι αλήθεια;
*Ναι – ναι αλήθεια είναι… (Γελάει ) που το ’μαθες, αλλά είναι η δουλειά σου τέτοια, μονολογεί … από τότε που έχασα την κόρη μου κόπηκε η ζωή μου και δεν έχω όρεξη για τίποτα. Και παρακαλώ τον Θεό να πεθάνω.
*Σε τούτο το χωριό τι αγαπήσατε;
*Την αγροτική ζωή, γιατί με αυτή ασχολήθηκα γιατί δεν ήμουνα μορφωμένος.
*Έμαθα επίσης κ. Γιάννη ότι είσαστε ο βετεράνος στην τέχνη του μπολιάσματος των δένδρων.
*Ήμουνα πρωταθλητής, που το άκουσες εσύ;
* Η φήμη σας είναι μεγάλη και καλή. Από πού τη μάθατε αυτή την σπουδαία τέχνη;
*Ο μακαρίτης ο πατέρας μου είχε φέρει ένα γέρο εδώ πέρα και του μπόλιαζε ερασιτεχνικά χαρουπιές. Ήμουνα εγώ παιδάκι και κοίταζα ότι κάνανε αυτοί, αλλά δεν είχα και εργαλεία. Έπιασα ένα μπόλι και το έβαλα αλλά πώς να το δέσω μετά που δεν είχα σπάγκο; Και να έπαιρνα από τους δικούς τους θα με έδερνε ο πατέρας μου μετά. Έκοψα ένα λούμπακα χαρουπέ και τον ξεφλούδισα με το φλούδιο… και έπιασε. Ε, αυτό ήτανε από κει πήρα την γλύκα.
*Φροντίσατε να μάθατε κάποιους νέους του χωριού να μπολιάζουν;
*Είχα συνεργείο. Έκανα συνεργείο και είχα τέσσερα με πέντε άτομα στο κλάδεμα και στο μπόλιασμα . Συνεργαζόμουν με την γεωργική υπηρεσία, αλλά δε με νομιμοποιούσε και έτσι έφυγα και πήγα στην Αθήνα και ασχολήθηκα με την οικοδομή εικοσιπέντε χρόνια.
Κι όσο η κουβέντα μας περιστρέφεται στην πολυτάραχη ζωή του, δε φεύγει από τη θύμησή του η γυναίκα του, με την οποία έζησε αρμονικά και αγαπημένα εφτά δεκαετίες και μόνο ο θάνατος τους χώρισε. Είναι φανταστικό αυτό που συνέβαινε στο ζευγάρι, όταν η λατρεμένη του Μαγδαληνή άρρωστη, χρειαζόταν φροντίδα, για ενάμιση χρόνο, την περιποιούνταν αποκλειστικά ο ίδιος, ως ιερό πρόσωπο και είχε απαγορέψει ακόμη και στα παιδιά τους να την περιποιηθούν. .
*Είχα μια γυναίκα, χωρίς να θέλω να το παινευτώ, αλλά ήταν καλύτερη και ομορφότερη γυναίκα στο χωριό μας, την καμαρώνανε ούλοι. Το γένος Βελονάκη και ήταν από ένα διπλανό χωριό την Κούφη.
*Και γιατί από την Αθήνα ξαναγυρίσατε στο χωριό;
*Εδιψούσα, ενθυμούμουνα τα πάντα να πούμε. Ενθυμούμουνα το αμπέλι, ενθυμούμουνα τις πηγές, ούλα, μέρα-νύχτα μου λείπανε όλα αυτά. Και η κακομοίρα η γυναίκα μου, ο Θεός να της συγχωρέσει, επέμενε να γυρίσουμε εδώ πέρα.
*Παίρνετε φάρμακα κάνετε εξετάσεις;
*Τίποτα δεν παίρνω, παρακαλώ να φύγω από τη ζωή…
*Κ. Γιάννη καπνίζατε, πίνατε κάνατε καταχρήσεις γενικά στην ζωή σας;
*Κάπνιζα μέχρι αηδίας από δώδεκα χρονών αλλά το 1952 το έκοψα μαχαίρι, από ποτό μια φορά μέθυσα στην ζωή μου.
*Για να φθάσει κανείς στην ηλικία σας πιστεύετε ότι υπάρχει μυστικό μακροζωίας; Παίζει σημασία η διατροφή, ο τρόπος ζωής;
*Ποια διατροφή παιδί μου, ό, τι τρώγανε όλοι έτρωγα και εγώ δεν έκανα καμιά εξαίρεση. Όμως πάντα μου ήμουνα λιγόφαγος, από όλα και λίγο, προπαντός ήμουνα όμως χορτοφάγος.
* Το κρέας δεν το τρώγατε;
*Το κρέας τότες το τρώγανε λίγοι και μόνο όσοι είχανε πρόβατα, γιατί δεν υπήρχαν τα χρήματα .
*Μόνος σας μαγειρεύετε;
*Μόνος μου.
*Θέλετε να μου περιγράψετε μια μέρα πως την περνάτε;
*Σηκώνομαι το πρωί να κοιτάξω πρώτα για την μαγειρική και μετά έρχομαι στο καφενείο και κάθομαι δυο – τρεις ώρες και μετά πάω στο σπίτι να φάω. Το απόγευμα δεν βγαίνω έξω, γιατί φοβούμαι γιατί πριν από χρόνια έπεσα και έσπασα την λεκάνη μου, στην πόρτα την ώρα που έβαζα το κλειδί να ανοίξω και έκανα εγχείρηση στην Αθήνα. Οι γιατροί είπανε στα παιδιά μου πως τα σπλάχνα του, δεν τα έχουμε δει ούτε σε εικοσάχρονο!
*Τηλεόραση βλέπετε;
*Αφού έχασα την κόρη μου δεν την ξανάβαλα ….(αναστενάζει και λέει, «όφου παιδί μου», και ο αναστεναγμός του, σου ραγίζει την καρδιά) .
*Σε αυτή την εποχή που ζούμε εσάς τις σας προβληματίζει;
* Για να είμαι ειλικρινής τίποτα… Γιατί θεωρώ τον εαυτό μου ξεγραμμένο, δεν πιστεύω τίποτα και κανένα.
*Δεν σκέφτεστε τι κόσμο και τι μέλλον θα έχουν τα εγγόνια σας ;
*Δεν πάνε καλά.
*Και τι φταίει γι’ αυτό;
*Δεν είμαι αρμόδιος να απαντήσω σε αυτό …άλλοι φταίνε.
*Πιστεύετε στη φιλία ;
*Όπου αγαπώ – αγαπώ, όπου μισώ, μισώ.
* Με την σοφία των χρόνων σας, ποιο μήνυμα θα στέλνατε στην νέα γενιά;
*Πρώτα – πρώτα να προσέχουν τον κόσμο, να μην κάνουν καταχρήσεις από όλες τις απόψεις, όχι μόνο από το φαί και να έχουν περισσότερο σεβασμό.
Όλα τα βάσανα που πέρασε, αντί να τον λυγίσουν τον δυνάμωσαν. Είδε άκουσε πολλά και κυρίως τα βίωσε. Ήρθε τέσσερις φορές πρόσωπο με πρόσωπο με το θάνατο, αφού είδε τα όπλα του κατακτητή να τον σημαδεύουν. Δεν έσκυψε το κεφάλι, δεν ακολούθησε τους επιταγμένους στην αγγαρεία συγχωριανούς του και όμως κατάφερε και τις τέσσερις φορές να αποδράσει. Αυτόν τον αντάρτη, τον αδάμαστο που δεν φοβήθηκε και δεν λύγισε, τον έχει λυγίσει ο θάνατος των δικών του ανθρώπων. Μέσα σε δυο χρόνια έχασε την γυναίκα του, τη νύφη του, τους δυο αδελφούς του και τελευταία την κόρη του. Η απώλεια της οποίας έχει γίνει μεγάλος πόνος και αναστεναγμός, που βγαίνει συνέχεια από το στόμα του… Τώρα πια δεν θέλει να ξανακάνει εξετάσεις , δεν φοβάται τον χάρο. Αντίθετα, τον προκαλεί …