Μπορεί να γίνει αντικείμενο αναφοράς για μια πόλη ένας δρόμος; Γίνεται να χαρακτηρίζει μια πόλη ένας δρόμος και να είναι αναπόσπαστο στοιχείο της πολιτιστικής της ταυτότητας; Μπορούμε να φανταστούμε ότι η Ερμού στην Αθήνα θα έπαιζε έναν πρωταρχικό ρόλο στην όλη κοινωνική και τουριστική δραστηριότητα; Για την Αθήνα δεν μπορούμε να το σκεφτούμε αυτό, ειδικά σήμερα στον καιρό της κρίσης, αντίθετα στη Βαρκελώνη αυτό αποτελεί ένα φαινόμενο, ένα καταπληκτικό παράδειγμα, ένα πέρασμα για όλους, επισκέπτες και κατοίκους που δεν γίνεται υποχρεωτικά, που πρέπει οπωσδήποτε να γίνει γιατί είναι ωραίο, γιατί είναι ενδιαφέρον, γιατί σε προκαλεί στη συμμετοχή σου σε μια ιδιαίτερη στιγμή μέσα σε μια ατμόσφαιρα πανηγυριού, ανάμεσα σε τόσο κόσμο από όλα τα σημεία της γης. Οι Ράμπλες λοιπόν είναι ένας δρόμος στη Βαρκελώνη, την πρωτεύουσα της Καταλωνίας, που σε όλα τα ταξίδια μου στην Ευρώπη δεν έχω άλλο δει όμοιό του. Πουθενά δεν έχουν καταφέρει να μεταμορφώσουν ένα δρόμο σε ένα συγκλονιστικό πέρασμα, σε μια αστική εμπειρία πολύχρωμη, διασκεδαστική και σε ένα γευστικό πείραμα, σε μια ανάδειξη των τεχνών και σε ένα εκφραστικό ξετύλιγμα της νεότερης ιστορίας. Αξίζει λοιπόν για το φαινόμενο αυτό και να γράψεις και να ζωγραφίσεις και να πάρεις φωτογραφίες και πιο πολύ από όλα να το ζήσεις και πιο πέρα να δώσεις και τα στοιχεία που το αφορούν μήπως και προβληματιστούν και οι δικοί μας που ασχολούνται με αυτά, αφού δεν τους μένει χρόνος να ταξιδέψουν και να δουν τι συμβαίνει δίπλα μας και να πάρουν ιδέες.
Η Βαρκελώνη αποτελεί σαν πόλη ένα ενδεικτικό παράδειγμα πως πρέπει να σχεδιάζεται και να λειτουργεί ένα σύγχρονο ευρωπαϊκό αστικό κέντρο. Η πορεία αυτής της πόλης θα έπρεπε να διδάσκεται σε πολλούς αποδέκτες στην Ελλάδα και να μην αναφέρεται μόνο η πόλη σαν παράδειγμα όταν κάποιοι ειδικοί λόγοι το καλούν. Συμπερασματικά και επιγραμματικά εκεί δημιούργησαν ένα υψηλό επίπεδο και, ενώ δεν είχαν, έφτιαξαν τα πάντα για την προβολή της πόλης και το ποιοτικό επίπεδο ζωής, εδώ ενώ υπήρχαν τα πάντα, ομορφιά και τέχνη και πολιτισμός, διαλύθηκαν και αλλοιώθηκαν και ασχήμισαν και το ίδιο συνεχίζεται. Ας γυρίσω πίσω στο θέμα μου όμως. Η Ράμπλα για τους Ισπανούς είναι ένας δρόμος που στη μέση έχει ένα πεζόδρομο και συνδυάζει και την ελεύθερη μετακίνηση πεζών και αυτοκινήτων. Συνήθως είναι ένας αρκετά φαρδύς δρόμος με δενδροστοιχίες και τραπεζοκαθίσματα από τα μαγαζιά της εστίασης που είναι δεξιά ή αριστερά και παγκάκια και παιδικές χαρές και αγάλματα και συντριβάνια και άλλα που απαιτεί η ζωή μιας πόλης. Σε πολλές ισπανικές πόλεις υπάρχουν τέτοιοι δρόμοι και στην ίδια τη Βαρκελώνη υπάρχουν καμιά δεκαριά στο κέντρο και τις συνοικίες. Διάσημη είναι επίσης και η Ράμπλα της Καταλωνίας, ένας δρόμος πολύ κεντρικός που συγκεντρώνει, εκτός από τα καφέ και τα φαγάδικα, τα μαγαζιά από διάσημους οίκους μόδας και άλλα με ότι μπορείς να φανταστείς. Αραβικά η λέξη σημαίνει χαντάκι-χείμαρρος και από αυτό καταλαβαίνουμε τι προϋπήρχε εκεί που σχεδιάστηκαν αυτοί οι δρόμοι.
Ένας οικισμός παλαιοϊβηρικός υπήρχε στο χώρο που κτίστηκε το Μπάρκενο και που πέρασαν από εκεί οι Φοίνικες και οι Ρωμαίοι, οι Βησιγότθοι και οι ‘Αραβες πριν τους εκδιώξει ο Κόμης Μπορρέλ γύρω στο 10ο αιώνα και αργότερα ξεκίνησαν από εκείνο το λιμάνι οι Καταλανοί που έφτασαν το 1311, την εποχή των Σταυροφόρων, στην Αττική και έφτιαξαν το Δουκάτο των Αθηνών και από όλη τη Μεσόγειο έφερναν τα πλούτη στην πόλη τους και έτσι την βρίσκουμε πλούσια και δυνατή στον 18ο αιώνα. Τότε κτίστηκε η γειτονιά που λέγεται σήμερα Μπάρι Γότθικ με τείχη ισχυρά, με εκκλησιές και παλάτια. Έξω από τα τείχη οι έμποροι από την Αμερική άπλωναν την πραμάτεια τους και διαλαλούσαν τα εξωτικά προϊόντα. Η πόλη γνώρισε έντονη βιομηχανική ανάπτυξη τον 19ο αιώνα και το ίδιο συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Όταν έφτασε ο χρόνος ο κρίσιμος που μπήκαν τα θεμέλια της σύγχρονης πόλης δεν δίστασαν να ρίξουν κάτω τα τείχη και να χαράξουν φαρδιές λεωφόρους και πάρκα και πλατείες. Έτσι το χαντάκι που ήταν δυτικά της παλιάς πόλης το μεταμόρφωσαν σε ένα άνετο δρόμο, τόσο ώστε να χωρέσει όλες τις δραστηριότητες που απαιτούσαν οι τότε συνθήκες και ήταν τόσο μπροστά από την εποχή του που σ’ όλο τον κόσμο είναι γνωστός και λειτουργεί εμβληματικά. Δεν δίστασαν να γκρεμίσουν σπίτια και μοναστήρια και άλλα σπουδαία οικοδομήματα για να δώσουν μια ανάσα στην παλιά πόλη που ασφυκτιούσε κλεισμένη στα κάστρα και το χαντάκι που εκτόνωνε ακόμα και τη βρώμικη πλευρά της ζωής στην πόλη να γίνει η βασική αρτηρία και το στολίδι που γι’ αυτό δίκαια θα καμάρωναν.
Από την πλατεία της Καταλωνίας, την πιο κεντρική πλατεία με το διοικητήριο από τη μια και από την άλλη το μεγάλο εμπορικό κέντρο που την στολίζουν αγάλματα και ωραία συντριβάνια αρχίζει η περίφημη Ράμπλα. Είναι ελαφρά κατηφορική, τόσο που από την αρχή της να βλέπεις λίγο πιο κάτω τα κεφάλια από το πλήθος που κατηφορίζει και να γοητεύεσαι και μόνο από την εικόνα αυτή, μια κινούμενη ατέλειωτη αίσθηση ανάμεσα στις δυο δενδροστοιχίες από πλατάνια, που αυτή την εποχή τα φύλλα τους κιτρινίζουν και πέφτουν. Το μήκος του δρόμου είναι περίπου χίλια διακόσια μέτρα και τελειώνει σε μια μεγάλη πλατεία στην οποία δεσπόζει πάνω σε μια κολώνα το άγαλμα του Χριστόφορου Κολόμπου, σε ύψος 75 μέτρα. Στη συνέχεια είναι το λιμάνι και ακριβώς εκεί το παλιό λιμάνι. Το φάρδος του δρόμου είναι περίπου πενήντα ως εβδομήντα μέτρα και έχει από τη μια και από την άλλη για τα αυτοκίνητα δυο λωρίδες ανά κατεύθυνση και πεζοδρόμια γύρω στα πέντε μέτρα. Το υπόλοιπο φάρδος το καταλαμβάνει ο μεσαίος πεζόδρομος με τα δέντρα και με τις ποικίλες δραστηριότητες που αναπτύσσονται εκεί. Από κάτω περνά μια γραμμή από το μετρό της πόλης και από την πλατεία της Καταλωνίας υπάρχει η δυνατότητα με το μετρό και το τρένο και τα λεωφορεία να πας παντού, τόσο εύκολα. Λας Ράμπλας σημαίνει οι πολλές ράμπλες και αυτό γιατί ο δρόμος αποτελεί τη συνένωση πέντε δρόμων σε ένα. Από τη Ράμπλα των Καναλέτες στην αρχή, εκεί που παλιά έφταναν τα κανάλια με το νερό για την ύδρευση και σήμερα σ’ ένα περίτεχνο φανοστάτη με πέντε φανούς από σίδερο και τόσες βρύσες που από το τρίψιμο των περαστικών γυαλίζουν και χρυσίζουν, καθώς όλοι πίνουν από εκεί γιατί σύμφωνα με την παράδοση όποιος πιει από εκεί ξαναγυρίζει και όλοι θέλουν να έρθουν ξανά.
Πόσο έξυπνα έλυσαν και πόσο νωρίς, κιόλας από το 1856 που σκέπασαν το χαντάκι και έφτιαξαν τις ράμπλες της Αγίας Μόνικας, των Καπουτσίνων, του Αγίου Ιωσήφ, των Εστουντίς, το θέμα της κυκλοφορίας στην πόλη. Μετά τον νέο δρόμο τον στόλισαν με κτίρια που έδεσαν αρμονικά με εκείνα τα γοτθικά. Η Παναγία της Βηθλεέμ κάπου στη μέση απομεινάρι από το μοναστήρι των Ιησουητών και μετά η δημοτική αγορά από το 1217, η Μποκερία, που δεν υπάρχει κανείς που έρχεται στη Βαρκελώνη και να μην την επισκεφτεί και να μην αγοράσει κάτι από τα ελέη του θεού που πλούσια απλώνονται στους πάγκους. Αιώνες με την ίδια χρήση ο χώρος, δυο μεγάλα μοναστήρια έδωσαν τη θέση τους για να γίνει, του Αγίου Ιακώβ και των Καρμελιτών και άλλαξε πολλές φορές και με ένα στέγαστρο σιδερένιο, έργο σπουδαίο του 1914 με όμορφες κολώνες και με ποικίλα μαγαζιά, να κρέμονται χιλιάδες τα χαμόν, τα ζαμπόνια των Ισπανών και τα φρούτα από κάθε άκρη της γης και άλλα σε κομμάτια και άλλα σε φέτες και χυμοί για τους διψασμένους περαστικούς. Τα ψαρικά μετά δεν έχω λόγια να τα περιγράψω, όστρακα και μεγάλα και μικρά ψάρια που τα ονόματά τους μου ξεφεύγουν και άλλα τόσο άγνωστα και δίπλα στριμώχνονται σε φαγάδικα για τάπας, χαρακτηριστικούς μεζέδες τοπικούς, ακόμα παραδίπλα κινέζικα και από τη Γένοβα γεύσεις και από το Μεξικό και χάνεσαι μέσα στο πλήθος και στην ποικιλία. Αλλαντικά και κρεατικά, πίτσες και περίεργα ψωμιά, γλυκά και αποξηραμένα φρούτα και μπαχαρικά και λαχανικά και όλα και κάτι για τον καθένα. Δίπλα σε ότι ευχαριστεί τη γεύση βρίσκεται η μουσική, το θέατρο, η τέχνη και όλα αυτά στην περίφημη όπερα της πόλης, το Λισέο, το Λύκειο δηλαδή. Τεράστιο, μοντερνιστικού ρυθμού, στολίζει από το 1847 όχι μόνο το δρόμο αυτό, μα ολόκληρη την πόλη και ψυχαγωγεί στην κυριολεξία. Δημοτικά κτίρια με υπέροχες εισόδους, πολλά ξενοδοχεία και εστιατόρια και ζαχαροπλαστεία και εκθεσιακοί χώροι και μουσεία, έτσι που όπου κι αν βρεθείς, σε όποιο σημείο κάτι θα σε τραβήξει, κάτι θα σε εντυπωσιάσει, κάτι θα ήθελες να το κάνεις δικό σου.
Τον πολιτισμό τον νιώθεις στους δρόμους, τον ανασαίνεις και οι ίδιοι οι δρόμοι είναι πολιτισμός και εδώ τα συνδύασαν άνθρωποι οργανωτικοί που αγαπούσαν την πόλη τους και γνώριζαν πως αυτό που σχεδιάζουν θα είναι επένδυση για το μέλλον, θα είναι το στέρεο θεμέλιο για τους επόμενους. Αν μόνο για το τώρα σχεδιάζεις, φτιάχνεις πύργους στην άμμο. εκεί λοιπόν εκτός από τις εκκλησίες που είναι στον ίδιο το δρόμο, λίγο πιο μέσα κι άλλες μεγάλες και στις οποίες πληρώνεις για να μπεις και το βράδυ γίνονται μουσικές εκδηλώσεις. Στην αρχή της Ράμπλας βρίσκεται το εκθεσιακό Κέντρο της Βιρέινας, κέντρο επίσης πληροφόρησης για όλους για τα δρώμενα στην πόλη, τέτοια συναντάς σε πάρα πολλά κεντρικά σημεία, σχεδόν απέναντι το Ερωτικό Μουσείο, που είδα μια “ιέρεια” σ’ ένα του μπαλκόνι ντυμένη στα λευκά και με νεύματα να προσκαλεί. Από τη μεριά της γοτθικής πόλης, αν και όλη η πόλη είναι ένα μουσείο, ο καθεδρικός ναός, το Μουσείο με τις αρχαιότητες από κάτω και τα θαυμάσια προπλάσματα της εξέλιξης της πόλης. Από την άλλη πλευρά, στη γειτονιά του Ραβάλ το Κέντρο του Σύγχρονου Πολιτισμού της Βαρκελώνης και το Μουσείο της Μοντέρνας Τέχνης και λίγο πιο κάτω το Ναυτικό Μουσείο. Αγοράζοντας μια από τις συνδυαστικές κάρτες για τα μουσεία και τα θεάματα και τις συγκοινωνίες στην πόλη σε μια ή δυο μέρες γύρω από το δρόμο αυτό παίρνεις μια ικανή δόση πολιτισμού κάνοντας και οικονομία. Έρχεσαι σε επαφή με ένα από τα πολλά πρόσωπα της πόλης, γιατί στην πόλη υπάρχουν πάνω από εκατό Μουσεία πολλών και ποικίλων ενδιαφερόντων.
Κι αν βγεις απόγευμα στο δρόμο, κι αν δεν σε φτάνει ένα παγωτό ή μια μερίδα φρούτων ή κάποια γεύση που θα ήθελες να δοκιμάσεις, θα χάζευες τα λουλούδια στα ανθοπωλεία, θα αγόραζες κάτι από τα μαγαζάκια με τα πουλιά που βρίσκονται εκεί από τότε που έφερναν τους παπαγάλους μετά την ανακάλυψη της Αμερικής. Ακόμα και τα πλατάνια εκεί είναι τώρα γεμάτα παπαγάλους που ξέφυγαν και υιοθέτησαν το μέρος αυτό. Μπορείς ακόμα να χαζέψεις τα ζωντανά αγάλματα, αυτούς που για να βγάλουν κατιτί μεταμορφώνονται με τόση φαντασία και στέκονται μ’ υπομονή και πολλοί τους φωτογραφίζουν και άλλοτε μιμούνται ότι παριστάνουν κι άλλοτε σε εκπλήσσουν με τα απρόβλεπτα καμώματά τους. Πιο δίπλα οι υπαίθριοι ζωγράφοι, οι χειροτέχνες με τα ποικίλα αναμνηστικά κι αν είσαι τυχερός και σαλτιμπάγκους θα συναντήσεις και ζογκλέρ και κάποιους να χορεύουν τάγκο ή κλακέτες. Αργά τη νύκτα μεταμορφώνεται ο χώρος, οι οικογένειες με τα παιδιά έχουν πάει για ύπνο και πιο πολύ θα δεις τους νέους που θα έχουν σίγουρα πιει και άλλους που θα ψάχνουν την αγκαλιά μιας νύχτας και πεταλούδες να περνούν δήθεν τυχαία κάθε χρώματος και αρσενικά που παραστράτισαν. Μέχρι τις πρώτες πρωινές τις ώρες θα δεις κόσμο να περνοδιαβαίνει και τίποτα δεν σταματά αυτή την κίνηση. Ειδικά αυτή την εποχή που οι λόφοι από πάνω ρίχνουν ψύχρα, το ίδιο συμβαίνει και θα συνεχίζεται γιατί για ανάγκη πρόκειται ανθρώπινη. Μετά τα οχήματα του Δήμου πλένουν το δρόμο με νερό υπό πίεση για να δοθεί στη νέα μέρα καθαρός και ολόφρεσκος. Είχε μια αστική τάξη ισχυρή η Βαρκελώνη, που αυτά τα σχεδίασε κι ας είναι και εκείνοι που γκρινιάζουν πως ο τόπος τους παραδόθηκε στους τουρίστες κι εκείνοι που γεμίζουν τα μπαλκόνια τους με τις σημαίες της ανεξαρτησίας και έχει σήμερα τους ανθρώπους της που ξέρουν πως να διαχειριστούν ένα δρόμο, μια γειτονιά, την πόλη τους που έχει τη δεδομένη στιγμή και συνεχώς στους δρόμους πάνω από ένα εκατομμύριο επισκέπτες, που πρέπει να φύγουν ικανοποιημένοι.
Οι Ράμπλες είναι μόνο ένα παράδειγμα.
