Ανάδειξη της ιστορίας και του φυσικού πλούτου της περιοχής
Ένα από τα ιστορικά χωριά της Κρήτης που η τοπική του ιστορία παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον είναι τα Σακτούρια του δήμου Αγίου Βασιλείου. Ο Όμιλος Νεολαίας Σακτουρίων μέσα από μία σειρά δράσεων και εκδηλώσεων προσπαθεί να καταγράψει τα λαογραφικά και πολιτιστικά στοιχεία του χωριού και να αναδείξει την ιστορία του, έτσι ώστε να αφήσει πλούσια κληρονομιά στις επόμενες γενιές. Για το θέμα αυτό, ήρθαμε σε επικοινωνία με τον Πρόεδρο του Ομίλου κ. Γιάννη – Νεκτάριο Χαραλαμπάκη, ο οποίος μας μίλησε για το χωριό και τις εκδοχές του ονόματός του, αλλά και για τις δράσεις και τους στόχους του Ομίλου.
Το χωριό
Τα Σακτούρια βρίσκονται στο νότιο Ρέθυμνο, στην βορειοδυτική πλευρά του μικρού βουνού Βουβάλα και στη γραφική πλαγιά του λόφου Αμύγδαλος. Έχουν υψόμετρο 520 μέτρα και συνορεύουν ανατολικά με τις Μέλαμπες, δυτικά με τα Ακούμια, βόρεια με την Κρύα Βρύση και νότια με το Λιβυκό Πέλαγος. Έχουν έκταση 18.300 τ.μ και αποτελούν τον τρίτο σε έκταση οικισμό του πρώην δήμου Λάμπης, ενώ στην περιφέρεια του χωριού υπάρχουν 11 χιλιόμετρα παραλίAς.
Τα Σακτούρια σήμερα αποτελούνται από τρεις οικισμούς, τα Πάνω, τα Κάτω Σακτούρια και τον Άγιο Παύλο. Οι δύο οικισμοί, Πάνω και Κάτω Σακτούρια, ιδρύθηκαν περίπου την ίδια χρονική περίοδο από μεταφορές ή διασπάσεις άλλων οικισμών. Ο τρίτος, στην παραλία του Αγίου Παύλου, ονομάζεται και ακρωτήριο Μέλισσα και χτίστηκε πριν 30 περίπου χρόνια. Οι οικισμοί που προϋπήρξαν του χωριού ήταν ο Άγιος Βλάσιος, ο Άγιος Στέφανος, τα Αρκολιανά και ο Κατσομάτης.
Εκδοχές ονομασίας «Σακτούρια»
Για το όνομα του χωριού, υπάρχουν τρεις εκδοχές. Η πρώτη αφορά στο γεγονός ότι η ονομασία των Σακτουρίων οφείλεται στο θαλασσομάχο αγωνιστή της Επανάστασης του 1821 ναύαρχο Σαχτούρη. Τη δεύτερη εκδοχή περιγράφει ο Στέργιος Γ. Σπανάκης στον Β’ τόμο του έργου του «Πόλεις και χωριά της Κρήτης στο πέρασμα των αιώνων» και σύμφωνα με αυτή τα Σακτούρια έλαβαν «το όνομα από το σαχτούρι, όπως λεγότανε σκάφος ιστιοφόρο 15-20 τόνων, που πρωτοπαρουσιάστηκε τις αρχές του 18ου αιώνα και είχε τετράγωνα πανιά». Ο ίδιος θεωρεί ότι προέρχεται «από την ίδια ετυμολογία και το επώνυμο της μεγάλης οικογένειας των ναυάρχων της Ύδρας». Η τρίτη εκδοχή σχετίζεται με την εποχή των πειρατικών επιδρομών, καθώς όταν πλησίαζαν οι Σαρακηνοί πειρατές, οι κάτοικοι είχαν σκοπιές στα υψώματα και φώναζαν στους χωριανούς τους να φύγουν και να κρυφτούν. Οι Σαρακηνοί έτρεχαν να τους προλάβουν φωνάζοντας στη γλώσσα τους «Σακτούρ», δηλαδή «τρέξτε γρήγορα».
Όμως, ο Αντώνης Ε. Στιβακτάκης στο βιβλίο «Κρητολογικά Γράμματα 22/2009», αναφέρει χαρακτηριστικά: «Τα Σακτούρια φέρουν αυτό το όνομα συνεχώς τουλάχιστον από το έτος 1577 μ.Χ. που αναφέρονται από τον Fr. Barozzi ως Sacturia στην Επαρχία Αγίου Βασιλείου Ρεθύμνου. Είναι λοιπόν πρακτικά και λογικά αδύνατον να αιτιολογείται κάτι με ιστορικά δεδομένα που συνέβησαν τρεις περίπου αιώνες μετά από την εποχή που δημιουργήθηκε».
Ιστορία των Σακτουρίων
Σύμφωνα με τα στοιχεία, η ιστορία του χωριού αρχίζει από τη μινωική εποχή. Στην τοποθεσία Άγιος Ιωάννης έχουν βρεθεί αρχαιολογικά ευρήματα, ικανά να καθιερώσουν την άποψη ότι εκεί υπήρχε η μινωική πόλη «Ψυχείον».
«Οι Σακτουριανοί από την αρχή της κατάληψης της Κρήτης από τους Γερμανούς, ξεκίνησαν την αντίσταση. Συμμαχικά υποβρύχια τροφοδοτούσαν με πολεμοφόδια τους κατοίκους από τον όρμο του Αγίου Παύλου, οι οποίοι έκρυβαν τους συμμάχους μέχρι να φύγουν με το υποβρύχιο. Παρά το γεγονός ότι υπήρχαν γερμανικά φυλάκια στην περιοχή, οι Σακτουριανοί μετέφεραν τα πολεμοφόδια και με αυτά “τροφοδοτούσαν” τους αντάρτες. Η δράση τους, όμως, μαθεύτηκε από τους Γερμανούς και στις 4 Μαΐου 1944, 200 – 250 Γερμανοί στρατιώτες κύκλωσαν τα Σακτούρια και μάζεψαν τους κατοίκους στην πλατεία του χωριού. Χώρισαν τις γυναίκες και τα αγόρια έως 15 ετών από τη μία πλευρά και τους άντρες από την άλλη. Τους τελευταίους τους μετέφεραν στην περιοχή του Αγίου Κυρίλλου και τα γυναικόπαιδα τα συγκέντρωσαν στο σχολείο και την εκκλησία. Μετά, ξεκίνησαν έρευνα στα σπίτια για να βρουν πολεμοφόδια επειδή είχαν μάθει ότι ερχόταν υποβρύχιο και τα ξεφόρτωνε. Αφού έγινε η έρευνα και δε βρέθηκε τίποτα, μετέφεραν τους άντρες στο Ρέθυμνο στις φυλακές της Φορτέτζας και τα γυναικόπαιδα στις 6 Μαΐου τα πήραν από το χωριό και τα μετέφεραν στο Ρέθυμνο, όπου φιλοξενήθηκαν από τους κατοίκους των γύρω χωριών. Οι Γερμανοί, στη συνέχεια, άρχισαν να ανατινάζουν τα σπίτια με δυναμίτιδα. Μάλιστα, ενώ είχαν πει ότι δε θα γκρεμίσουν την εκκλησία και το σχολείο, χωρίς κανένα ίχνος σεβασμού, τα ανατίναξαν και αυτά. Δύο μήνες αργότερα, αποφυλάκισαν τους περισσότερους άντρες και τους 28 που έμειναν τους μετέφεραν στις φυλακές της Αγιάς στα Χανιά, ενώ τα γυναικόπαιδα επέστρεψαν στο χωριό, αντικρίζοντας ερείπια. Από τους 28 άντρες, οι Γερμανοί αποφυλάκισαν 13 και τους υπόλοιπους 15 τους εκτέλεσαν στις 16 Σεπτεμβρίου ως εκδίκηση. Τα Σακτούρια πλήρωσαν βαρύ φόρο αίματος κατά του ναζισμού για την αντίσταση που έδωσαν», τόνισε ο Πρόεδρος του Ομίλου Νεολαίας Σακτουρίων κ. Γιάννης – Νεκτάριος Χαραλαμπάκης σχετικά με την ιστορία του χωριού του.
Όμιλος Νεολαίας Σακτουρίων
Ο Όμιλος Νεολαίας Σακτουρίων δημιουργήθηκε το 2000 με αφορμή μία καταστροφική πυρκαγιά που υπέστη η ευρύτερη περιοχή. Οι νέοι, θέλοντας να αντιμετωπίσουν την ολοκληρωτική καταστροφή με συλλογική προσπάθεια, ίδρυσαν τον Όμιλο. «Ενώσαμε τις δυνάμεις μας για να ξανασταθούμε στα πόδια μας και ιδρύσαμε τον Όμιλο Νεολαίας Σακτουρίων που αριθμεί 135 ενεργά μέλη ηλικίας 18-50 ετών. Μας έχει παραχωρηθεί το πρώην δημοτικό σχολείο και εκεί στεγαζόμαστε. Η λειτουργία του Ομίλου στηρίζεται στον εθελοντισμό και το Διοικητικό Συμβούλιο αποτελείται από τους: Μαρία Νικολακάκη, Μαρία Αποστολάκη, Ειρήνη Σαρτζετάκη, Εμμανουέλα Τζανακάκη, Χαράλαμπο Χαραλαμπάκη, Χαράλαμπο Καδιανάκη και εμένα», σημείωσε ο κ. Χαραλαμπάκης.
Αναφορικά με τους στόχους του Ομίλου, αυτοί αφορούν στην καταγραφή των ιστορικών, λαογραφικών και πολιτισμικών στοιχείων του χωριού, στην ανάδειξη του ιστορικού υλικού, στην αναβάθμιση του τομέα πρασίνου, στον εξωραϊσμό των οικισμών και στην οργάνωση πολιτιστικών εκδηλώσεων, με σκοπό τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου των κατοίκων και την ψυχαγωγία τους. Ο κ. Χαραλαμπάκης σχετικά με το θέμα αυτό, υποστήριξε ότι: «Ουσιαστικά, έχουμε τρεις ενότητες στις οποίες εστιάζουμε τις δράσεις μας. Η πρώτη ενότητα αφορά στην κτιριακή υποδομή, δηλαδή να αξιοποιήσουμε το χώρο που έχουμε στη διάθεσή μας προκειμένου να γίνονται οι εκδηλώσεις που θέλουμε. Είναι επιδίωξή μας να μετατρέψουμε το πρώην δημοτικό σχολείο σε ένα Πολιτιστικό Κέντρο – Πολυχώρο που θα λειτουργεί και σαν κιβωτός για τη διαφύλαξη της ιστορίας και του λαογραφικού και πολιτισμικού πλούτου μας. Θέλουμε, ακόμη, να δημιουργήσουμε βιβλιοθήκη, έτσι ώστε να προβάλλουμε την ιστορία μας μέσα από φωτογραφικό υλικό και να καταστήσουμε επισκέψιμο τον χώρο. Η δεύτερη ενότητα στην οποία εστιάζουμε είναι οι ετήσιες εκδηλώσεις του χωριού. Πρόκειται για εκδηλώσεις πολιτιστικές και ψυχαγωγίας για να επαναφέρουμε τον τόπο όπως ήταν παλαιότερα. Στην αρχή του έτους, στην κοπή της πίτας, θα κάνουμε τον απολογισμό του Ομίλου, στις 15 Αυγούστου θα έχουμε πανηγύρι, όπως και στην εορτή του Τιμίου Σταυρού, το οποίο θέλουμε να αναβαθμίσουμε. Επίσης, από φέτος στις 4 Μαΐου ο Όμιλος οργανώνει εκδήλωση στην εκκλησία του Αγίου Κυρίλλου, γιατί αυτή είναι η ιστορικότερη μέρα των Σακτουριανών και στις 16 Σεπτεμβρίου θα γίνεται το μνημόσυνο των εκτελεσθέντων. Στόχος είναι και η ανάδειξη του σπηλαιώδους ναού του Αγίου Παύλου με γιορτή για να προσελκύσουμε και θρησκευτικό τουρισμό. Ο τρίτος τομέας που θα αναδείξουμε αφορά στον εξωραϊσμό του χωριού. Έχουμε αναπτύξει δράσεις, όπως η αιμοδοσία δύο φορές το χρόνο και οι δενδροφυτεύσεις στους οικισμούς σε συνεργασία με την κοινότητα που έχουν στόχο την αναβάθμιση και την ανανέωση του πρασίνου. Εκτός από αυτά, πρόκειται να οργανώσουμε διαδρομές για πεζοπόρους και ποδηλάτες για να αναδειχθεί το φυσικό περιβάλλον και οι παραλίες της περιοχής μας, όπως και το σπήλαιο Δαιδάλου στην περιοχή του Αγίου Παύλου».
Μαρία Ιερωνυμάκη
