Ιστορικό: Οι μονομαχίες στην Ελλάδα χρονολογούνται από την εποχή της επανάστασης του 1821 από την δράση των διαφόρων ξένων φιλελλήνων οι οποίοι κατά κάποιο τρόπο φρόντισαν για την εισαγωγή του ξένου αυτού εθίμου. Η πρώτη αμιγής Ελληνική μονομαχία θεωρείται αυτή του 1832, μεταξύ του Αλεξάνδρου Ραγκαβή και του Νικολάου Καλλέργη αδερφού του στρατηγού. Η πιο θαυμαστή πολιτική μονομαχία ήταν του Πρωθυπουργού Γιώργου Θεοτόκη με τον Πρόεδρο της Βουλής Κων. Ζαβιτσιάνο.
Α. ΜΟΝΟΜΑΧΙΑ ΣΤΑΪΚΟΥ-ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ (10.6.1904).
Ο Στάϊκος επετέθη δύο φορές υβριστικά κατά του κ. Φαρμακόπουλου, πρώτα από την θἐση του και μετά από το βήμα, οπότε ο κ. Φαρμακόπουλος κάλεσε δύο βουλευτές Μαυρομιχάλη και Ρώμα, να ζητήσουν ικανοποίηση από τον Στάϊκο, ο οποίος αντ’ αυτής όρισε δύο μάρτυρες Αναστασόπουλου και Γιαννακίτσα, για να συζητήσουν τα της μονομαχίας. Η επιτροπή των μαρτύρων κατέληξε ότι ο προσβληθείς ήταν ο κ. Φαρμακόπουλος και ότι μόνο δι’ενόπλου συναντήσεως ηδύνατο να λήξει το επεισόδιο.
Στην αρχή επροτάθη το ξίφος μέχρι πρώτου αίματος, αλλά επειδή ο Στάϊκος δεν εγνώριζε τον χειρισμό του κατέληξε στα πιστόλια, από απόσταση 15 βημάτων με τέσσερις βολές, δια παραγγέλματος (ωκομμαντάν). Αν οι πρώτες βολές ήταν άκαρπες, η μονομαχία θα επαναλαμβάνετο.
Τόπος μονομαχίας η θέση «Ομορφη Εκκλησιά» ώρα 3 μ.μ με την παρουσία των ιατρών των μονομάχων, οι οποίοι αφού έλαβαν τις θέσεις τους, περίμεναν το σύνθημα. «ΠΥΡ ! ΕΝ, ΔΥΟ, ΤΡΙΑ».
Τα παραγγέλματα δόθηκαν αμέσως για να μην προλάβουν οι μονομάχοι να σκοπεύσουν. Στο ΔΥΟ ακούστηκαν οι πυροβολισμοί και ο Στάϊκος έγειρε προς τα δεξιά, βληθείς στο άνω τριτημόριον του δεξιού μηρού, τρία δάκτυλα μακράν της μηρικής αρτηρίας και τρία δάκτυλα μακράν του προυπαρτείου συνδέσμου. Ο Στάϊκος διεκομίσθη στο Αρεταίειο και μάλλον έβαλε μυαλό, αφού εκ τύχης γλύτωσε.
Στην Βουλή ακούστηκε το γεγονός με συγκίνηση και οι μάρτυρες βουλευτές έδιναν τις λεπτομέρειες της μονομαχίας. Ο Δεληγιάννης ενημερώ-θηκε ερχόμενος στην Βουλή, και σχολίασε το γεγονός ως εξής :
Δεν αμφέβαλλον. Ο Φαρμακόπουλος ήτο πάντοτε δεινός σκοπευτής.
Β. ΜΟΝΟΜΑΧΙΑ ΜΕΤΑΞΥ ΣΤΑΗ ΚΑΙ ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΥ 19.6.1904.
Περί την 6 μ.μ. ώραν της χθές έγινε γνωστό, ότι ο κ. Στάης Υπουργός Παιδείας και ο κ. Χατζηπέτρος βουλευτής Τρικάλων μονομάχησαν και ο κ. Χατζηπέτρος έμεινε άπνους βληθείς υπό της σφαίρας του κ. Στάη.
Αιτία μονομαχίας: Ο Χατζηπέτρος ύβρισε βαρέως τον υπουργόν και κατά γενική ομολογία οι ύβρεις ήσαν δριμύτατοι. Τον αποκάλεσε αχρείο, άτιμο, κακοήθη. Στους υπαλλήλους του Υπουργείου Παιδείας επαναλάμβανε αυτές τις φράσεις και τους έλεγε: Δεν ντρέπεστε να έχετε υπουργόν αυτόν τον άτιμον.
Ο κ.Στάης απέδωσε την αιτία των ύβρεων, στον μη διορισμό του συγγενούς του Τροχάμη στην Αστυκλινική. Το διάταγμα του διορισμού το είχα υποβάλλει., δεν υπεγράφη όμως από τον Βασιλέα.Ο Χατζηπέτρος απέδωσε σε μένα την ευθύνη της μη υπογραφής του κι άρχισε να εκτοξεύει τας βαρείας ύβρεις, εντός και εκτός Βουλής. Έλεγε μάλιστα σε μια ομάδα βουλευτών ότι «αν δεν μονομαχήσει θα είναι άτιμος».
ΜΟΝΟΜΑΧΙΑ
Μάρτυρες Στάη: Βουλευτές: Αναστασόπουλος, Καρπετόπουλος.
Μάρτυρες Χατζηπέτρου: Βουλευτές: Κρίτσας, Γεωργόπουλος
Ιατρός Στάη: Καθηγητής Φωκάς, χειρούργος
Ιατρός Χατζηπέτρου: Μπαλάνας, παθολόγος-ανατόμος
Μετά τον ορισμό της ακριβής θέσης, μετρήθηκαν ακριβώς 20 βήματα και δοκιμάστηκαν τα δύο ραβδωτά πιστόλια, του βουλευτή Ζακύνθου Ρώμα, τα οποία είχαν χρησιμοποιηθεί και σε προηγούμενη μονομαχία. Το παράγγελμα κληρώθηκε να το δώσει ο μάρτυρας Κρίτσας.
Οι αντίπαλοι έφεραν την συνηθισμένη ενδυμασία σκούρα «γκρί». Δεν έβγαλαν τα καπέλα τους αλλά εσήκωσαν τα περιλαίμιά τους για να μην λευκάζουν τα κολλάρα τους και παρουσιάζουν σκόπευσιν. Παρέδωσαν ότι κρατούσαν και πήραν τις θέσεις τους, ενώ δεν υπήρχε κανείς ξένος θεατής. Στις 5.25 μ.μ. έγινε η μονομαχία.
Με το πρόσταγμα ΠΥΡ, ΕΝΑ πυροβόλησε ο Χατζηπέτρος, άστοχα. Στο ΔΥΟ πυροβόλησαν ταυτόχρονα, με δεύτερο τον Στάη χωρίς να έχουν ουδόλως καιρόν να σκοπεύσουν. Πυροβόλησαν με τεταμένη χείρα και όχι κεκαμμένως. Αν ο Χατζηπέτρος επυροβόλη κεκαμμένως η σφαίρα του Στάη θα έβρισκε τον βραχίονά του.
Μετά τους δύο πυροβολισμούς ο Στάης δεν εβλήθη ο Χατζηπέτρος όμως κλονίστηκε προς τ’αριστερά και πέφτοντας, κύμα αίματος εξήρχετο του στόματός του. Είχε βληθεί κάτωθεν της δεξιάς μασχάλης. Η σφαίρα διαπέρασε τον πνεύμονα και έπληξε την καρδία. Ο βληθείς έγινε πελιδνός και κατελήφθη υπό εφιδρώσεως. Ο κ. Στάης ήταν βαθύτατα συγκεκινημένος για το μοιραίον της κατάληξης.
Οι δύο γιατροί διήνοιξαν την τραχείαν αρτηρίαν για να εξέλθη το αναβλύζον αίμα. Ήταν όμως ήδη νεκρός.
-Πώς επήλθε ο θάνατος κύριε καθηγητά;
-Η σφαίρα τον έπληξε κατά την δεξιάν μασχαλικήν χώραν, εισέδυσεν εις τον πνεύμονα του διέτρησε διαμπερώς και η ενεπήγη εις την καρδίαν ή απέκοψε την αορτήν. Εξ ου και επήλθεν ο θάνατος εν ακαρεί.
Η ΜΟΝΟΜΑΧΙΑ ΕΝ ΤΗ ΒΟΥΛΗ
Την 7ην μ.μ. ώραν της επομένης. Η αίθουσα των συνεδριάσεων ήτο πλήρης βουλευτών. Μία σιγή επεκράτει βαθεία και οι βουλευταί εφαίνοντο αληθώς συγκεκινημένοι από το θλιβερόν άγγελμα, το οποίον εγνώσθη προ ολίγης ώρας.
Την 7.15 μ.μ. ώραν αναγιγνώσκεται ο κατάλογος και η Βουλή ευρίσκεται εν απαρτία.
Αναγιγνώσκονται και επικυρούνται πρώτον τα πρακτικά της επί του προϋπολογισμού συνεδριάσεως και κατόπιν τα της χθεσινής.
Ο κ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (συγκεκινημένος βαθέως). Πάντες, κύριοι βουλευταί, βαθύτατα συγκεκινημένοι θρηνούμεν τον θάνατον αγαπητού συναδέλφου. Ο κ. Στάης περισσότερον παντός άλλου θρηνεί δια το συμβάν δυστύχημα. Υπέβαλε σήμερον την πρωϊαν την παραίτησίν του. Κλαίει δια το ατύχημα το οποίον συνέβη και το οποίον προώρισται να δηλητηριάση τον βίον του όλον. Νομίζω ότι η Βουλή εις ένδειξιν πένθους θα συναινέση να λυθή η συνεδρίασις.
Ο κ. Σάκκης. Και να κατατεθή στέφανος.
Ο κ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Το δυστυχές συμβεβηκώς του φόνου του συνα-δέλφου ημών ενεποίησε και εις πάντας ημάς λυπηρά συναισθήματα.
Ο κ. ΡΑΛΛΗΣ. το αληθές είναι, κύριε Πρόεδρε, ότι η περίστασις αύτη επάγεται ευθύναις δια τον κ. Πρόεδρον της Κυβερνήσεως διότι ήτο ενδεδειγμένον από μακρού χρόνου να επιβάλη εις τους συναδέλφους του, την στιγμήν κατά την οποίαν πρόκειται να προσέλθωσιν εις αδικήματα, χαρακτηριζόμενα εκ του νόμου, να υποβάλωσιν ουχί μόνον την παραίτησίν των, αλλά και να γίνηται αύτη αποδεκτή.
Μετά ταύτα εγείρεται ο Πρόεδρος κ. Χατζίσκος και από της έδρας του εν προφανεί θλίψει λέγει:
ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Η Βουλή εις ένδειξιν πένθους θέλει καταθέσει επί της σορού του συναδέλφου ημών στέφανου εκ μέρους της Βουλής, θέλομεν διαβιβάσει τα συλληπητήρια αυτής εις την χήραν αυτού και θέλομεν παρακολουθήσει την εκφοράν.
Ούτω την 7.30 μ΄μ. ώραν ελύθη η συνεδρίασις.
ΤΑ ΣΥΛΛΗΠΗΤΗΡΙΑ
Εν τω μεταξύ η οικία κατεκλύζετο από χιλιάδας κόσμου εν καταφανεί πένθει προσερχομένων όπως συλληπηθώσι τους οικείους. Εκ των πρώτων μετέβη εις τον οίκον του νεκρού ο πρωθυπουργός κ. Θεοτόκης, ο υπουργός της Δικαιοσύνης κ. Λεβίδης, ο κ. Ράλλης, ο Πρόεδρος της Βουλής κ. Χατζίσκος, οι βουλευταί, αξιωματικοί και πλήθος ανθρώπων πάσης τάξεως. Ο κ. Χρ. Χατζηπέτρος αδελφός του νεκρού, απαρηγόρητος και τυπτόμενος εδέχετο εις το κάτω πάτωμα τα συλληπητήρια του κόσμου, ενώ από το άνω όπου έμενεν η λοιπή οικογένεια κοπετοί ηκούοντο σπαράττοντες μέχρι μυλιχίων πάντας.
Η ΚΗΔΕΙΑ
Η κηδεία του Κ. Χατζηπέτρου, θα γίνει σήμερον την 5 μ.μ. επιβλητικωτάτη.
Οι Θεσσαλοί βουλευταί ευθύς ως έμαθον τον θάνατον του συναδέλφου των απεφάσισαν ν’ακολουθήσουν εν σώματι την κηδείαν του και να καταθέσουν βαρύτιμον στέφανον.
Εις τον νεκρόν θ’αποδοθούν τιμαί Ταξιάρχου κατ’απόφασιν της Κυβερνήσεως.
Την κηδείαν θ’ ακολουθήσουν όλοι οι υπουργοί και αθρόα η Αθηναϊκή κοινωνία.
ΔΗΛΩΣΕΙΣ ΤΟΥ κ. ΣΤΑΗ
Βεβαιωθείτε ότι αισθάνομαι βαθυτάτην θλίψιν δια το επελθόν τραγικόν αποτέλεσμα. Και μολονότι αι ύβρεις, ας κατά πρόσωπον εδέχθην και αίτινες πλειστάκις επανελήφθησαν ενώπιον όλης σχεδόν της Βουλής ήσαν δεινόταται και δεν μοι επετρέπετο εκ στοιχειώδους καθήκοντος προς την αξιοπρέπειάν μου και ως ατόμου και ως βουλευτού και ως υπουργού να αφήσω άνευ ικανοποιήσεως, μολονότι επίσης εδέχθην πάσαν προταθείσαν μοι συμβιβα-στικήν λύσιν, άνευ ουδεμιάς απολύτως αντιρρήσεως, μη αποκρούσας την υπό των μαρτύρων μου και των μαρτύρων του ατυχούς αντιπάλου μου αποφασισθείσαν λύσιν, εις τρόπον ώστε να είμαι τελείως δικαιολογημένος διότι δεν προεκάλεσα εγώ το απευκταίον αποτέλεσμα, εν τούτοις σας επαναλαμβάνω ότι θλίβομαι βαθέως δια το συμβάν και θα ηυχόμην να είχον πληγωθή εγώ, παρά η τύχη θα φανεί τόσον δυσμενής προς τον αντίπαλόν μου ώστε εκ της σφαίρας μου να αποθάνει.
-Ητο δυνατόν, κύριε Στάη να αποφύγετε το τραγικόν συμβάν πυροβολούντες εις τον αέρα;
– Κατά τα υπό των μαρτύρων ορισθέντα επρόκειτο να ρίψει εκάτερος ημών δύο βολάς. Αφού λοιπόν ο αντίπαλός μου είχε το δικαίωμα να ρίψει και δευτέραν βολήν εννοείτε πολύ καλώς ότι εγώ έπρεπε πλέον να αμυνθώ προλαμβάνων την δευτέραν εναντίον μου βολήν. Εάν εγώ εδείκνυον ότι στρέφω ίνα πυροβολήσω εις τον αέρα, και αν δεν ελάμβανον πάσαν απαιτουμένην προφύλαξιν διέτρεχον άμεσον κίνδυνον να βληθώ υπό της σφαίρας του αντιπάλου μου. Επυροβόλησα ουχί βεβαίως εις τον αέρα αλλά και χωρίς να επιμείνω εις σκόπευσιν ασφαλή.
Η σφαίρα κατά κακήν σύμτπωσιν έτυχε να πλήξει τον αντίπαλόν μου, όπως ήτο ενδεχόμενον να πλήξει και εμέ η σφαίρα αυτού, όστις και πρώτος επυροβόλησεν εναντίον μου. Η τύχη ηυνόησεν εμέ και εφάνη δυσμενής προς τον αντίπαλόν μου. Σας ομολογώ και πάλιν ότι είμαι κατατεθλιμμένος εκ του αποτελέσματος τούτου, το οποίον όμως όπως είδατε δεν εξηρτάτο παρ’εμού να προλάβω.
ΠΩΣ ΘΑ ΠΑΥΣΟΥΝ
ΑΙ ΜΟΝΟΜΑΧΙΑΙ
ΣΚΡΙΠ 28.6.1904
Μανθάνομεν μετά πολλής ευχαριστήσεως ότι επιτροπή εξ αρμοδίων εργάζεται εν τω υπουργείω της Δικαιοσύνης προς σύνταξιν νομοσχεδίου εναντίον της μονομαχίας.
Υποθέτοντες λίαν πρακτικούς τους αναλαβόντας το βαρύ έργον, είμεθα βέβαιοι, ότι θα λησμονήσουν τα πρόσκαιρα δεσμά και την ειρκτήν, και ότι και καθ’ην περίπτωσιν εκ της μονομαχίας απασχολείται ο ιερεύς και ο νεκροθάπτης, δεν θια ενοχλήσουν τους ενόρκους προς εκδίκασιν του αδικήματος της μονομαχίας, το οποίον και υπό την τραγικωτέραν έτι των λύσεως δεν πρέπει να επάγηται ποινήν ανωτέραν της πενταετούς φυλακίσεως.
Εν πρώτοις είναι δεδομένον, ότι η μονομαχία είναι απόλαυσις αριστοκρατική, διότι οι πληβείοι, οσάκις υβρισθούν καθ’οιονδήποτε τρόπον, απαντούν δι’ενός γρόνθου τοποθετημένου εις διάφορα σημεία του προσώπου, κατά το είδος της προσβολής ή δια λακτισμάτων, άτινα ευρίσκομεν ασυγκρίτως λογικώτερα.
Ως αριστοκρατική, λοιπόν διασκέδασις η μονομαχία δίκαιον είναι να ακριβοπληρώνηται από όλους όσοι απολαμβάνουν την εξ αυτής δόξαν.
Τούτο αποτελεί την δικαιολογικήν βάσιν των ποινών, τας οποίας προτείνομεν, ποινών χρηματικών, αλλά αγγλικής κατασκευής, ούτω ο προκαλών ή δεχθείς μονομαχίαν, και αν αύτη δεν εξετελέσθη, ο απειλήσας ή δείξας περιφρόνησιν εις τον προκληθέντα και αποποιηθέντα την μονομαχίαν να τιμωρώνται δια χρηματικής ποινής 1.000-2.000 δραχμών. Εις την περίστασιν ταύτην η φυλάκισις είναι όλως περιττή.
Μονομάχοι και μάρτυρες, ανεξαρτήτως των ποινών της ελαφράς ή βαρείας φυλακίσεως (μέχρι πέντε ετών) κατά τας περιστάσεις, ποτέ δεν πρέπει να εξέρχονται του Πλημμελειοδικείου χωρίς την συναλλαγματικήν μιας χρηματικής ποινής ποικιλούσης μεταξύ 1.000 μέχρι 5.000 δραχμών.
Ερχόμεθα τώρα και εις τους ιατρούς της μονομαχίας.
Ούτοι, κατά λογικήν, της οποίας το υγιές δεν πιστεύομεν ότι δύναται να αμφισβητηθή είναι περιττοί και εις τας μονομαχίας.
Η απουσία των άλλως θα καταστήση τους μονομάχους ολιγότερον ηρωϊκούς, θα επιδράσει ως ψυχρολουσία επί του πολεμικού αυτών μένους.
Ούτω εγκαταλειπόμενοι εις εαυτούς, οι μονομάχοι δύνανται να μονομαχούν μόνοι, όπως οι πρώτοι άποικοι των αμερικανικών δασών, αλλά τότε ο λογαριασμός των θα κανονίζηται με τας ποινάς φόνου εκ προμελέτης, ή αποπείρας φόνου εκ προμελέτης.
Και τελευταίον, αφού η μονομαχία γίνεται προς διεκδίκησιν τιμής, πρέπει να παταχθεί δι’ατιμωτικών διατάξεων. Καθ’ όλας τας περιπτώσεις και δι’ όλους τους μετέχοντας του μονομαχικού δράματος ή της κωμωδίάς δύο μέχρι πέντε ετών στέρησις πολιτικών δικαιωμάτων, έκπτωσις από βαθμού και αξιώματος και ανικανότης εφ’ ορισμένου χρόνον προς ανάληψιν αυτών θα είναι το πράκτικότερον επιστέγασμα των κατά της μονομαχίας διατάξεων.
Πηγή : Κείμενα «Τεκμήρια Ιστορίας»
Αργύρη Βουρνά