ΜΕ ΔΙΑΣΥΝΔΕΣΗ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ
- Σημαντικές ανακοινώσεις στην 4η επιστημονική συνάντηση «Αρχαιολογικό Έργο Κρήτης»
ΓΡΑΦΕΙ Ο ΜΑΝΟΥΣΟΣ ΚΛΑΔΟΣ
Μοχλό οικονομικής και τουριστικής ανάπτυξης αποτελεί ο αρχαιολογικός πλούτος της Κρήτης, όπως αποδεικνύεται από τις σημαντικές ανακοινώσεις που γίνονται στην 4ο επιστημονικό συνέδριο «Αρχαιολογικό Έργο Κρήτης» που ξεκίνησε την Πέμπτη και ολοκληρώνεται αύριο Κυριακή στο «Σπίτι του Πολιτισμού» στην παλιά πόλη με διοργανωτές το Υπουργείο Πολιτισμού, της Εφορία Αρχαιοτήτων Ρεθύμνου και το Τμήμα Ιστορίας – Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης.
Πρόκειται για την 4η τακτική συνεδρία των αρχαιολόγων που δραστηριοποιούνται στο νησί μας με αντικείμενο την ανακοίνωση των τελευταίων ανασκαφικών και ερευνητικών τους επιτευγμάτων, σε ένα θεσμό, ο οποίος ξεκίνησε πριν από περίπου δέκα χρόνια και αποτελεί πλέον κορυφαία επιστημονική συνάντηση του κλάδου.
Οι εφορίες των αρχαιοτήτων, οι αρχαιολόγοι του Πανεπιστημίου μας καθώς και των ξένων αρχαιολογικών σχολών που δραστηριοποιούνται στο νησί μας, αποκαλύπτουν τα στοιχεία εκείνα του παρελθόντος που καθορίζουν την ιστορική γνώση για την Κρήτη και παράλληλα επισημαίνουν την σημαντικότητα που έχει το έργο τους ως προς την αξιοποίηση του σε ένα τόσο αβέβαιο οικονομικά και κοινωνικά παρόν.
Το παρελθόν, ως βάση, μπορεί να αποτελέσει βασικό πυλώνα οικονομικής εξέλιξης καθώς η διασύνδεση του πολιτισμού με τον τουρισμό αποτελεί ένα από τα συγκριτικά πλεονεκτήματα ολόκληρης της Ελλάδας και βέβαια του νησιού μας, στο οποίο όπως αποδεικνύεται και από της εργασίες της 4ης συνάντησης του Α.Ε. Κ. τα επιτεύγματα και κατά την περίοδο από το 2014 έως σήμερα είναι εντυπωσιακά.
ΤΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΤΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΝΑΣ
Ένα βασικό παράδειγμα αναπτυξιακού μοντέλου είναι η περίπτωση της αρχαίας Ελεύθερνας, το οποίο παρουσίασε ο καθηγητής αρχαιολογίας κ. Νίκος Σταμπολίδης.
Μετά από αρκετά χρόνια επίπονης προσπάθειας, σήμερα οι αρχαιολογική χώροι είναι επισκέψιμοι ενώ το Μουσείο που λειτουργεί από τον περασμένο Ιούνιο, έχει ήδη δεχθεί περισσότερους από 50.000 επισκέπτες.
Παράλληλα με την λειτουργία του μουσείου, ο κ. Σταμπολίδης παρουσίασε όλα τα σημαντικά νέα ευρήματα του ανασκαφικού έργου που συνεχίζεται, δίδοντας βαρύτητα στις ενεπίγραφη κωδικοποιημένη νομοθεσία που ανακαλύφθηκε πέρσι στην αρχαία πόλη και αποτελεί την αρχαιότερη νομολογία της Ευρώπης καθώς αποδείχθηκε ότι είναι παλαιότερη από τον κώδικα της Γόρτυνας.
Την μεγάλη αυτή αρχαιολογική ανακάλυψη είχε αποκαλύψει πέρσι πρώτη η εφημερίδα μας προκαλώντας πανελλήνιο και όχι μόνο ενδιαφέρον.
Επιπλέον, μιλώντας στις εργασίες της 4ης συνάντησης του Α.Ε.Κ. ο κ. Σταμπολιδης μίλησε και για τις πρόσφατες ανακαλύψεις επισημαίνοντας, ότι «Είναι σε διαφορετικές θέσεις, δεν είναι μόνο στην Ορθή Πέτρα, είναι στα Ξενιανά, είναι στην Αγία Ειρήνη από τη μεριά δηλαδή του χωριού της Αρχαίας Ελεύθερνας και είναι πάρα πολύ σημαντικά. Ένα τμήμα τουλάχιστον του Ελληνιστικού τείχους που υπάρχει στο Βόρειο άκρο του νησιού, δηλαδή της Ελεύθερνας, ανασκάπτεται και πάνω σε αυτό, σε άνδηρα με αναλημματικούς τοίχους φαίνονται σπίτια της Ελληνιστικής περιόδου. Αυτό είναι μια πολύ μεγάλη προσθήκη για την οικιστική εξέλιξη της πόλης, πέρα από τον λόφο του Πρινέ. Επίσης το τμήμα της πόλης, το οποίο έξω από το στέγαστρο, γύρω δηλαδή από τη Νεκρόπολη, αναπτύχθηκε στα Ελληνιστικά, στα Ρωμαϊκά και στα Παλαιοχριστιανικά χρόνια. Από εκεί εκτός από τον πλακόστρωτο δρόμο που συνεχίζει και ανεβαίνει προς την ακρόπολη και ο οποίος έχει καθαριστεί, εκτός από ταφικά μνημεία που υπόκεινται των ελληνιστικών και Ρωμαϊκών αρχαιοτήτων, έχουν αρχίσει να ανευρίσκονται και λαγάρια, δηλαδή εικονοστάσια πέτρινα της Ρωμαϊκής περιόδου και οικίες οι οποίες μας δίνουν ένα αρκετά μεγάλο κομμάτι της ζωής και της διαβίωσης σε αυτά τα χρόνια. Από την Ανατολική πλευρά, δηλαδή της Αγίας Ειρήνης, το κτίσμα το οποίο ανασκάπτουμε και μάλλον είναι η βασιλική της ίδιας της πόλης, έχουμε την έκπληξη να υπάρχουν κομμάτια σε δεύτερη χρήση, δηλαδή αρχιτεκτονικά μέλη, κιονόκρανα, αλλά κυρίως μια σειρά από επιγραφές που παρ’ όλο που είναι σπασμένες και εντοιχισμένες στα υστερότερα κτίσματα είναι αρχαϊκές, του 6ου αιώνα. Οι περισσότερες από αυτές είναι παλαιότερες από τον κώδικα της Γόρτυνας και αναφέρονται σε διατάξεις και νόμους της περιόδου εκείνης. Η μελέτη τους δεν έχει ακόμη προχωρήσει γιατί πρέπει να τις συγκεντρώσουμε να τις αναλύσουμε, να τις σχεδιάσουμε, να τις ενώσουμε όσες από αυτές ενώνονται και φυσικά το corpus των αρχαϊκών επιγραφών της Κρήτης μεγαλώνει».
Αναφερόμενος στο μέλλον, ο κ. Σταμπολίδης τόνισε, ότι «πρέπει να βάλουμε τον πήχη ακόμη ψηλότερα, όχι μόνο για το αρχαιολογικό κομμάτι αλλά κυρίως για το αναπτυξιακό, έτσι όπως το οραματιζόμαστε εμείς, με μια ήπια ανάπτυξη η οποία θα φέρει ένα τουριστικό ρεύμα που δεν θα αφορά μόνο τον απλό τουρισμό, αλλά και τον συνεδριακό τουρισμό, πολιτιστικό και θρησκευτικό αν βέβαια λάβει κανείς υπόψη τη διαδρομή Αρκάδι –Ελεύθερνα –Μαργαρίτες».
ΜΙΑ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΟ
Ο αρχαιολογικός χώρος της Αξού δεν έχει αξιοποιηθεί έως σήμερα αφού συστηματική ανασκαφή δεν έχει γίνει εδώ και πολλά χρόνια.
Ωστόσο, οι κατά καιρούς ανασκαφικές έρευνες έχουν φέρει στο φως σημαντικά ευρήματα, τα οποία φιλοξενούνται σε διαφορετικές συλλογές εφοριών αρχαιοτήτων.
Το ζήτημα της σωστής αξιοποίησης τους και της προβολής των ευρημάτων αποτέλεσε αντικείμενο της αρχαιολόγου κ. Εύας Τέγου, η οποία προχώρησε σε μια ιδιαίτερα σημαντική πρόταση μιλώντας στις εργασίες της 4ης συνάντησης του Α.Ε.Κ.
Καταθέτοντας τις προτάσεις της για την σωστή προβολή των εν γένει αρχαιολογικών ευρημάτων και χρησιμοποιώντας ως παράδειγμα τα της Αξού η κ. Τέγου είπε μεταξύ άλλων, τα εξής: «Το 1993 μαζί με άλλους συναδέλφους που μόλις είχαμε διοριστεί μας ζητήθηκε να υπογράψουμε ένα κείμενο διαμαρτυρίας που το διακινούσε η τότε διευθύντρια του Χριστιανικού και Βυζαντινού Μουσείου της Αθήνας Αχειμάστου-Ποταμίανου, αφορούσε στην μεταφορά των αντικειμένων στο νεοϊδρυθέν μουσείο της Θεσσαλονίκης, θέτοντας το θέμα ότι τα αντικείμενα αυτά συνδέονταν πλέον με την ιστορία του Μουσείου της Αθήνας.
Εξετάζοντας ένα αντίστοιχο θέμα, μέσα από τα ευρήματα της Αξού πιστεύω ότι δεν μπορεί ένα αρχαιολογικό σύνολο να μένει μοιρασμένο σε διάφορα μουσεία και ότι ο τόπος του είναι το Αρχαιολογικό Μουσείο Ρεθύμνου, μιας και η Αξός υπάγεται διοικητικά στην Εφορεία Αρχαιοτήτων Ρεθύμνου η οποία ασκεί αρχαιολογικό έλεγχο στην περιοχή.
Με προβλημάτισε επίσης ό όρος το αντικείμενο συνδέεται με την ιστορία του Μουσείου. Νομίζω ότι αυτός δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως επιχείρημα από Μουσεία του Υπουργείου Πολιτισμού με τον τρόπο και την έννοια που του προσδίδουν τα μεγάλα μουσεία του εξωτερικού, ιδιαίτερα όταν ως χώρα διεκδικούμε την επιστροφή από αυτά πολιτιστικών αγαθών. Στην πραγματικότητα, μπορούμε να μιλάμε για την ιστορία της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας που αντιμετώπισε πολέμους, αλλαγές στη διάρθρωσή της και πάντα πολλές δυσκολίες στην υλοποίηση του έργου της. Αυτές οι δυσκολίες, ιδιαίτερα παλαιότερα, καθόριζαν μερικές φορές που κατέληγαν τα αντικείμενα.
Το ερώτημα βεβαίως είναι πως αντιμετωπίζεις στην πράξη τέτοια θέματα, καθώς το ζητούμενο δεν είναι να αδειάζεις εκθεσιακούς χώρους και να προκαλείς αναστάτωση, αλλά η εξεύρεση λύσεων που να είναι επωφελής και για τα δυο μουσεία που εμπλέκονται στη διαδικασία επιστροφής κάποιων αντικειμένων.
Μια σκέψη, χρησιμοποιώντας ως παράδειγμα το ευρήματα από το ιερό της Αξού είναι: της επιστροφής των ευρημάτων από το Ηράκλειο στο Ρέθυμνο να προηγηθεί δανεισμός ορισμένων ειδωλίων από το Αρχαιολογικό Μουσείο Ρεθύμνου στου Ηρακλείου, ώστε η παρουσίαση του αρχαιολογικού συνόλου σε αυτό να ήταν πιο τεκμηριωμένη.
Μια δεύτερη σκέψη, εμπνέεται από το θεσμό που έχουν εφαρμόσει ορισμένα από τα δημόσια Μουσεία και αφορά στην προβολή ενός αντικειμένου κάθε μήνα, όπως για παράδειγμα το αθέατο μουσείο του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου. Αντί για ένα εύρημα θα μπορούσε το δημόσιο μουσείο να δανειζόταν από ένα περιφερειακό ένα μικρό αρχαιολογικό σύνολο που με εποπτικό υλικό να παρουσίαζε έναν τόπο ή ένα θέμα.
Μικρής κλίμακας περιοδικές εκθέσεις με δανεισμούς αρχαιοτήτων μεταξύ δημόσιων μουσείων και περιφερειακών ή και μεταξύ περιφερειακών θα μπορούσαν να δώσουν λύσεις σε τέτοια θέματα με σχετικά εύκολο και οικονομικό τρόπο, για να μην ξεχνάμε και την οικονομική συγκυρία. Οι παραπάνω σκέψεις, αποτελούν προτάσεις σε καμιά περίπτωση δεν μπορούν να γενικεύονται, καθώς κάθε περίπτωση έχει τις ιδιαιτερότητές της και θα πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ξεχωριστή. Μια ιδιαίτερα ξεχωριστή περίπτωση συνιστά το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο.
Εν κατακλείδι τα θέματα επιστροφής αρχαιοτήτων μεταξύ των Μουσείων του Υπουργείο Πολιτισμού δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως ταμπού, αλλά με διάθεση για διάλογο και κοινή προσπάθεια, ώστε να προκύπτουν επωφελείς λύσεις για όλους. Τα μουσεία του Υπουργείου Πολιτισμού δεν πρέπει να λειτουργούν ανταγωνιστικά μεταξύ τους, αλλά να επιδιώκονται επιμέρους συνεργασίες. Ο σχεδιασμός της προβολής τους πρέπει να είναι κοινός, ώστε η επίσκεψη σε ένα μουσείο να δίνει στους επισκέπτες το ερέθισμα να επισκεφθούν και άλλα μουσεία και αρχαιολογικούς χώρους. Το δίπολο Μουσείο και αρχαιολογικός χώρος, όχι κατά ανάγκη οργανωμένος επισκέψιμος πρέπει να αξιοποιηθεί στο έπακρο. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι οι τόποι είναι και φορείς του άυλου πολιτισμού.
Το Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο της Αθήνας ίσως μπορεί να μας δείξει το δρόμο, καθώς με την εξωστρεφή δράση που έχει αναπτύξει όλα αυτά τα χρόνια, έδειξε ότι ξεπέρασε δημιουργικά την απώλεια του Βυζαντινού θησαυρού της Θεσσαλονίκης.»
ΠΛΟΥΣΙΟ ΕΡΓΟ ΣΤΟ ΡΕΘΥΜΝΟ
Από το 2014 έως φέτος και σύμφωνα με την Προϊσταμένη της τοπικής Εφορίας Αρχαιοτήτων κ. Αναστασία Τζιγκουνάκη έχει υλοποιηθεί ένα ιδιαίτερα σημαντικό έργο στην περιφερειακή ενότητα Ρεθύμνου.
Με αξιοποίηση προγραμμάτων έγινε η αποκατάσταση και συντήρηση των ναών του Αγίου Ευτυχίου στο Χρωμοναστήρι Ρεθύμνου και της Παναγίας στη Πατσώ Αμαρίου. Επίσης η αποκατάσταση της βορειοδυτικής πτέρυγας Ι. Μονής Πρέβελη, Νομού Ρεθύμνου.
Εκτός από τα έργα που είχαν ενταχτεί σε ευρωπαϊκά προγράμματα, από την 28η ΕΒΑ έγιναν διάφορες εργασίες με χρηματοδότηση τρίτων όπως η «Αποκατάσταση ναού 318 Θεοφόρων Πατέρων στο Καλό Χωράφι Σισών» στο Ρέθυμνο, που ξεκίνησε το 2014 και έχει ολοκληρωθεί. Επίσης αποκαταστάθηκε ο ναός της Παναγίας Χαρακιανής.
Ολοκληρώθηκε επίσης η επανέκθεση των κειμηλίων της Μονής Αρκαδίου καθώς και η νέα προσωρινή έκθεση του αρχαιολογικού μουσείου Ρεθύμνου στον ναό του Αγίου Φραγκίσκου στην παλιά πόλη.
Επίσης, εγινε μελέτη και τοποθέτηση συστημάτων ασφαλείας στον αρχαιολογικό χώρο της Ζωμίνθου, σε συνεργασία με την ανασκαφέα κ. Σακελλαράκη, μετά από βανδαλισμούς στο χώρο.
Μετά από εμπρηστική ενέργεια έγινε αποξήλωση μεγάλου μέρους του παλαιού πρόχειρου στεγάστρου του αρχαιολογικού χώρου των Πέρα Γαλήνων και αντικατάστασή του, ενώ προχωράνε οι διαδικασίες γεωστατικής μελέτης του χώρου, με στόχο την τοποθέτηση οριστικού στεγάστρου.
Συντάχτηκαν μελέτες ανάδειξης των αρχαιολογικών χώρων Αποδούλου και Μοναστηρακίου από την αρχιτέκτονα Γεωργία Λιουδάκη και μελέτη της κατάστασης διατήρησης των στεγάστρων των αρχαιολογικών χώρων και θα σταλούν στην ΚΥ για τις σχετικές ενέργειες ώστε να μπορούν να ενταχτούν σε χρηματοδοτικό πρόγραμμα, μαζί με την Μελέτη της ανάδειξης του Υστρομινωικού νεκροταφείου Αρμένων, που έχει ήδη εγκριθεί.
Ακόμη έγινε μια πρώτη Μελέτη ανάδειξης αρχαιολογικού χώρος Βενίου από την υπηρεσία.
Επίσης τοποθετήθηκε νέα περίφραξη παλαιοχριστιανικής βασιλικής της Αγ. Σοφίας Πανόρμου και ξεκίνησε η αποκατάσταση του τεμένους της βαλιντέ σουλτάν Τουρχάν Χατιτζέ στην οδό Τομπάζη της πόλης.
Άλλες σημαντικές παρεμβάσεις είναι η άρση ετοιμορροπίας κωδωνοστασίου ναού Κοίμησης Θεοτόκου Κυριάννας, η αποκατάσταση της ενετικής περιόδου ναού της Παναγίας στο Κάτω Βαλσαμόνερο και η άρση ετοιμορροπίας κωδωνοστασίου ναού Αγίου Ιωάννη – Ευαγγελισμού στην Αργυρούπολη.
ΦΡΟΥΡΙΟ ΦΟΡΤΕΤΣΑ
Το περίοδο Ιουλίου-Οκτωβρίου 2016 πραγματοποιήθηκαν από το προσωπικό της Εφορείας επείγουσες στερεωτικές εργασίες στο φρούριο Φορτέτζα και συγκεκριμένα στην εξωτερική πλευρά του parapettο του ανατολικού και βόρειου τοίχου του προμαχώνα του Αγίου Νικολάου και στην εσωτερική πλευρά του parapetto καθώς και στον διάδρομο κίνησης, στις αιχμές του Αγίου Πνεύματος και της Αγίας Ιουστίνης, στο δυτικό τμήμα του φρουρίου. Την επίβλεψη των εργασιών είχαν η πολιτικός μηχανικός Μ. Βασιλάκη και ο αρχαιολόγος Κ. Γιαπιτσόγλου.
ΜΟΝΗ ΑΡΚΑΔΙΟΥ
Την περίοδο Ιουλίου-Σεπτεμβρίου 2016 πραγματοποιήθηκε, από το προσωπικό της Εφορείας και δαπάνη της Μονής η αντικατάσταση των νεωτερικών κονιαμάτων, με νέα πατητά, στην στοά του ορόφου της δυτικής πτέρυγας, στον αύλειο χώρο της Τράπεζας, στην θολωτή είσοδο της Τράπεζας και στην στοά εισόδου της μονής. Επίσης έγιναν στερεωτικές εργασίες στην εξωτερική πλευρά της βορειοδυτικής πτέρυγας καθώς και εργασίες μόνωσης στα δώματα του ανατολικού τμήματος της βόρειας πτέρυγας.
Τον Απρίλιο του 2015 πραγματοποιήθηκε η συντήρηση των ιστορικών τραπεζιών της Τράπεζας.
ΑΝΑΣΚΑΦΕΣ
Σε σύντομη ανασκαφική έρευνα δύο ημερών που πραγματοποιήθηκε από την κ. Τζιγκουνάκη και την αρχαιολόγο Ν. Καραμαλίκη τον Ιούνιο του 2015, στην περιοχή από την οποία προέρχονταν το υλικό των 600 περίπου ειδωλίων, σε απότομη, νότια πλαγιά κατάφυτου, ανώνυμου υψώματος που βρίσκεται περίπου 250μ. στα ΝΑ του οικισμού Καλογέρου, στα βόρεια της επαρχιακής οδού του Αμαρίου. Η περιοχή από την οποία προέρχονται τα ειδώλια φαίνεται να είναι ένα μικρό πλάτωμα, αμέσως κάτω από την επιμήκη κορυφή του υψώματος και τμήμα της πλαγιάς μέχρι το χωματόδρομο. Στις δοκιμαστικές τομές που διανοίχτηκαν δεν εντοπίστηκαν καθόλου αρχιτεκτονικά λείψανα, ενώ η στρωματογραφία φαινόταν διαταραγμένη με αρχαιολογικά ευρήματα να περιέχονται στα δυο πρώτα στρώματα που ακολουθούσαν την κλίση της πλαγιάς και έμοιαζαν να έχουν κατολισθήσει προς τα νότια.
Λόγω της εγγύτητας της θέσης με την Σύβριτο θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι το διαχρονικό ιερό ανήκε στην επικράτεια της αρχαίας πόλης της Συβρίτου. Πιθανόν ήταν ένα υπαίθριο ιερό, εκτός των τειχών της πόλης.
Στα ειδώλια περιλαμβάνονται τρία, μάλλον τοπικής παραγωγής που εικονίζουν ηθοποιούς. Τα δύο είναι από την ίδια μήτρα και εικονίζουν δούλο καθισμένο σε βωμό και το τρίτο έχει χειροποίητο σώμα και κεφάλι από μήτρα και εικονίζει ηθοποιό σε κίνηση.
Το 2014, κατά τη διάρκεια εκσκαφής θεμελίων αποκαλύφθηκε ένας τάφος της ΥΜ ΙΙΙ περιόδου στη φερόμενη ιδιοκτησία της KRETAEIENDOMA.E.T.E.
Ένας ακόμη τάφος της ΥΜ ΙΙΙ περιόδου αποκαλύφθηκε στην ίδια ιδιοκτησία, το 2015, σε πολύ κοντινή απόσταση από τον πρώτο, ο οποίος υπέστη μεγάλη ζημία από τη χρήση μηχανικού εκσκαφέα. Ανήκει στον τύπο των λαξευμένων στο μαλακό μαργαϊκό ασβεστόλιθο, θαλαμωτών μινωικών τάφων του οποίου δυστυχώς είχαν καταστραφεί η είσοδος και ο δρόμος. Περιείχε τουλάχιστον τρεις ταφές, μία εκ των οποίων στο δάπεδο, και οι άλλες σε λάρνακες. Ο τάφος είχε επιχωματωθεί ήδη από τους αρχαίους χρόνους και στο άνω τμήμα του είχε κατασκευαστεί λακκοειδής τάφος χριστιανικών χρόνων. Βρέθηκαν δεκαοκτώ αγγεία μεταξύ των οποίων λίθινο φωλεόσχημο, αμφοροειδής κρατήρας, κύπελλο τύπου Tankard, θυμιατήρι, ραμφόστομη πρόχους, δίωτος σκύφος, στάμνος και κύλικα. Έγινε γεωφυσικός έλεγχος του οικοπέδου και συντάχτηκε μελέτη υποστήλωσης του τάφου που ανασκάφτηκε το 2014, λόγω του πεσσού με το βουκράνιο, από την φερόμενη ιδιοκτήτρια εταιρεία.
Το 2015 διενεργήθηκε στο παραλιακό μέτωπο του Σταυρωμένου Ρεθύμνης σωστική ανασκαφική έρευνα από τον αρχαιολόγο Νώντα Καπράνο, κατόπιν λαθρανασκαφών. Συγκεκριμένα, στη θέση Βάρδια, η οποία εντάσσεται στη ζώνη Αα προστασίας του αρχαιολογικού χώρου Σταυρωμένου -Χαμαλευρίου), όπου διακρίνονται εκτεταμένα ταφικά κατάλοιπα των ελληνιστικών και ρωμαϊκών χρόνων, ανασκάφηκε συστάδα τάφων της ελληνιστικής περιόδου. Οι τάφοι είχαν υποστεί σημαντική φθορά ήδη από τους αρχαίους χρόνους ενώ η κατάσταση διατήρησης τους επιδεινώθηκε στο πέρασμα των χρόνων λόγω του χειμέριου κύματος. Συνολικά βρέθηκαν τέσσερεις τάφοι σε αβαθές όρυγμα στο έδαφος και ένας κεραμοσκεπής. Τα αγγεία που περιείχαν ως κτερίσματα ήταν στη συντριπτική πλειονότητα τους μυροδοχεία, ενώ βρέθηκαν ακόμη δύο λυχνάρια και δύο μικρογραφικοί οξυπύθμενοι αμφορίσκοι, κατασκευασμένοι από πολύ εύθριπτο πηλό.
Το 2015, κατόπιν αιτήματος για οικοδόμηση διενεργήθηκε ανασκαφική έρευνα εντός οικισμού Σφακακίου. Η ανασκαφή, που μεγάλο μέρος της χρηματοδοτήθηκε από το φερόμενο ιδιοκτήτη, έφερε στο φως νεκροταφείο των κλασικών χρόνων. Συνολικά ανασκάφηκαν 65 τάφοι, εκ των οποίων 24 ταφές σε πίθους από τους αρχαιολόγους Επ. Καπράνου, της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ρεθύμνου, και Μ. Βογιατζή.
ΑΓΝΩΣΤΟΣ ΝΑΟΣ ΣΤΗΝ ΟΔΟ ΣΟΥΛΙΟΥ
Κατά την διάρκεια ανακαίνισης καταστήματος στο ισόγειου ιδιωτικού κτηρίου, στην οδό Σουλίου, στην Παλιά Πόλη Ρεθύμνου, αποκαλύφθηκε ένας άγνωστος έως σήμερα ναός της ενετικής περιόδου που πιθανόν ταυτίζεται με το καθολικό της Μονής της Αγίας Μαγδαληνής, του τάγματος των Δομινικανών. Κατά την διάρκεια της ανασκαφικής έρευνας από τον αρχαιολόγο Κ. Γιαπιτσόγλου, την περίοδο Μαρτίου-Απριλίου 2015, διαπιστώθηκε ότι ο ναός είχε δύο κύριες φάσεις, τον 15ο και τον ύστερο 16ο-πρώιμο 17ο αι. ενώ την οθωμανική περίοδο άλλαξε χρήση και μετατράπηκε σε αποθήκη-κατάστημα. Η αποκατάσταση του κτηρίου έγινε με την εποπτεία της Υπηρεσίας μας και περιελάμβανε την κατασκευή πατητών κονιαμάτων στις τοιχοποιίες, την συντήρηση των λίθινων ξεστών και την τοποθέτηση γυάλινου πατώματος στο ανατολικό τμήμα του, όπου βρίσκεται ο χώρος του πιθεόνα της οθωμανικής περιόδου και σε επαφή με τον βόρειο τοίχο του, προκειμένου να μείνει ορατό το τοξωτό θύρωμα του αρχικού ναού και τμήμα του δαπέδου του.
ΣΩΣΤΙΚΕΣ ΑΝΑΣΚΑΦΕΣ
Ανασκάφηκε από την αρχαιολόγο Αθηνά Φραιδάκη τμήμα εμβαδού 43 τ.μ. της φερόμενης ιδιοκτησίας Χριστίνας Ευκαρπίδου, εντός ορίων του οικισμού Πανόρμου. Η σωστική ανασκαφή χρηματοδοτήθηκε από τη φερόμενη ιδιοκτήτρια κατόπιν σχετικής αποφάσεως της ΕΦΑ Ρεθύμνου και πραγματοποιήθηκε από εξειδικευμένο προσωπικό που προσελήφθηκε για τους σκοπούς της συγκεκριμένης σωστικής ανασκαφής. Κατά την ανασκαφή του στρώματος καταστροφής αποκαλύφθηκε ανατολικά τμήμα δωματίου,. Ο χώρος έχει επιμελημένο δάπεδο από ασβεστολιθικές πλάκες και πλίνθους. Δυτικά και νότια του δωματίου αποκαλύφθηκε δρόμος επιστρωμένος με σχιστολιθικές και ασβεστολιθικές πλάκες, με κατεύθυνση από νότια προς βόρεια, στο βορειοδυτικό τμήμα του οποίου αποκαλύφθηκε τμήμα αποχετευτικού αγωγού. Από το χώρο του δρόμου και από το τμήμα του αποχετευτικού αγωγού συγκεντρώθηκε κεραμική του 6ου και 7ου μ.Χ. αι., χάλκινοι φόλεις της πρώτης βυζαντινής περιόδου, ένα χάλκινο δισκοειδές σταθμίο καθώς και άλλα μεταλλικά αντικείμενα που συντηρούνται από το Τμήμα Συντήρησης της Υπηρεσίας.
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ
Στο μεταξύ συνεχίστηκαν σειρά από προγράμματα και συγκεκριμένα:
- “Εντοιχισμένα αγγεία στις εξωτερικές πλευρές ναών της Ελλάδας: ένα διαδικτυακό corpus.”2014-16
- Ερευνητικό πρόγραμμα από το “Ε.Ι.Ε” Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών με την δρ. Αναστασία Γιαγκάκη και την Εφορεία Αρχαιοτήτων Ρεθύμνου.
- Το πρόγραμμα Γεωφυσική διασκόπηση στο φρούριο Φορτέτσα, σε συνεργασία με το εργαστήριο διασκόπησης, δορυφορικής τηλεπισκόπισης και αρχαιοπεριβάλλοντος του ΙΜΣ-ΙΤΕ. Έγινε διασκόπηση στους προμαχώνα του Αγ. Παύλου και Αγ. Λουκά και στους ελληνιστικούς νεώσοικους της δυτικής κλιτύος του λόφου της Παλαιόχωρας.
- Πρόγραμμα «Δένδρα, Ξυλεία και Δενδροδακτύλιοι στην Κρήτη των ιστορικών χρόνων- από τη βυζαντινή ως την οθωμανική περίοδο στη Δυτική Κρήτη»
Τέλος ξεκίνησε το πρόγραμμα STORM με στόχο την αντιμετώπιση των ιδιαίτερων θεμάτων των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής στα μνημεία της παλιάς πόλης του Ρεθύμνου.
Το STORM έχει προϋπολογισμό 7.297.875 ευρώ και θα εκτελεσθεί από κοινοπραξία 22 φορέων.
θα εξετάσει και θα προτείνει μια σειρά καινοτόμων μοντέλων πρόβλεψης και εξελιγμένων μη-επεμβατικών και μη-καταστρεπτικών μεθόδων αποτύπωσης και διάγνωσης για την αποτελεσματική πρόβλεψη των περιβαλλοντικών αλλαγών και για την ανάδειξη των απειλών και των συνθηκών που θα μπορούσαν να βλάψουν τα υλικά και τις δομές των μνημείων Πολιτιστικής Κληρονομιάς.
Επιπλέον το STORM στόχο έχει να καθορίσει πόσο επηρεάζονται από τις ακραίες καιρικές συνθήκες διαφορετικής αντοχής υλικά, δομές και κτίρια και να ορίσει τους κινδύνους που συνδέονται με τις κλιματικές συνθήκες ή τις φυσικές καταστροφές, προσφέροντας βελτιωμένες και αποτελεσματικές στρατηγικές, συστήματα και τεχνολογίες για την προσαρμογή και την προστασία των διαφορετικών υλικών και κατασκευών.
Καθ’ όλη τη διάρκεια του κύκλου εργασιών του, θα υποστηρίζεται επίσης από τον διεθνή διακυβερνητικό Οργανισμό ICCROM για τη διατήρηση και συντήρηση της Πολιτιστικής Κληρονομιάς ως συνεργαζόμενο φορέα, συμβουλευτικό όργανο της Σύμβασης για την Παγκόσμια Πολιτιστική και Φυσική Κληρονομιά,, αποσκοπώντας να ενισχύσει την επίδραση της διάδοσης του έργου μέσω των διαφόρων διαύλων του.