Επιμέλεια Θοδωρής Ρηγινιώτης
Στην ανάσταση του Χριστού και την Πεντηκοστή
Κατά τους αγίους διδασκάλους του χριστιανισμού, η Παναγία ήταν ο πρώτος άνθρωπος που είδε την ανάσταση του Χριστού. Είναι η «άλλη Μαρία», που, μαζί με την αγία Μαρία τη Μαγδαληνή, καθόταν «απέναντι στον τάφο» κατά την ταφή του και την άλλη μέρα (ξημερώματα Κυριακής) ήρθαν να αλείψουν το σώμα Του με μύρα (αρώματα). Είδαν τον τάφο άδειο και συνάντησαν τον αναστημένο Ιησού. Έτσι, στις εικόνες απεικονίζεται η Παναγία ως μία από τις μυροφόρες. 
Επίσης, η Παναγία βρισκόταν μαζί με τους αποστόλους στο σπίτι μιας άλλης αγίας Μαρίας, της μητέρας του ευαγγελιστή Μάρκου, όπου περίμεναν το Άγιο Πνεύμα, κατά την υπόσχεση του Χριστού. Δέκα μέρες μετά την ανάληψη του Ιησού (δηλ. την αποχώρησή Του για τον ουρανό) ήρθε το Άγιο Πνεύμα και φώτισε τους αποστόλους, που έλαβαν σοφία και θάρρος, αλλά και το χάρισμα να κάνουν θαύματα, έκαναν το πρώτο δημόσιο κήρυγμά τους κι έτσι ξεκίνησε ο χριστιανισμός στην ανθρωπότητα.
Αυτά περιγράφονται στο βιβλίο «Οι Πράξεις των Αποστόλων» (κεφ. 1 και 2), που το έγραψε ο ευαγγελιστής Λουκάς και βρίσκεται στην Καινή Διαθήκη, μετά τα τέσσερα ευαγγέλια. Το γεγονός ονομάζεται «Πεντηκοστή» και γιορτάζεται 50 μέρες μετά το Πάσχα, γιατί τότε είναι η επέτειός του.
Μετά την Πεντηκοστή, κατά την παράδοση (που δεν αναφέρεται στην Καινή Διαθήκη), οι απόστολοι προσευχήθηκαν και έριξαν κλήρο, για να καθορίσει ο Θεός σε ποια χώρα θα πάει ο καθένας να διδάξει τους ανθρώπους για το Χριστό. Η Παναγία ζήτησε να συμμετάσχει σ’ αυτή την πράξη. Ο κλήρος της έδειξε τη χερσόνησο του Άθωνα και η Παναγία την επισκέφτηκε μ’ ένα πλοίο. Περίπου χίλια χρόνια αργότερα (το 963 μ.Χ.) χτίστηκε εκεί το πρώτο από 20 μοναστήρια και ολόκληρος ο Άθως αφιερώθηκε στην Παναγία: είναι το «Περιβόλι της Παναγίας», δηλ. το Άγιο Όρος!
Τα τελευταία επίγεια χρόνια και η κοίμησή Της
Λέγεται ότι η Παναγία έζησε 15 χρόνια μετά την ανάσταση του Χριστού. Τα τελευταία γήινα χρόνια της έζησε στη Γεσθημανή, ένα χωριό έξω από τα Ιεροσόλυμα (εκεί που είχε συλληφθεί ο Χριστός τη νύχτα του μαρτυρίου Του). Είχε μερικές φίλες, χριστιανές, που την αντιμετώπιζαν σαν πνευματική τους Μητέρα.
Μια μέρα ένας άγγελος την πληροφόρησε πως ήρθε η ώρα να πάει ξανά στο Γιο Της. Η Παναγία δώρισε στις φίλες της δύο ενδύματά της (το χιτώνα και το μαφόριο, δηλ. το κάλυμμα της κεφαλής, αυτά που εικονίζεται να φοράει στις εικόνες της) και όταν ήταν η ώρα, ξάπλωσε στο κρεβάτι της και παρέδωσε το πνεύμα. Ο Χριστός κατέβηκε αυτοπροσώπως και Την πήρε, όπως βλέπουμε στις εικόνες της κοίμησης (για όλους τους χριστιανούς κανονικά λέμε ότι «κοιμήθηκαν», όχι ότι πέθαναν, γιατί δεν υπάρχει θάνατος, μόνο ταξίδι προς την αιώνια ζωή – γι’ αυτό και τα νεκροταφεία η Εκκλησία τα λέει «κοιμητήρια»).
Όταν κοιμήθηκε η Παναγία, μεταφέρθηκαν θαυματουργικά στη Γεθσημανή οι απόστολοι απ’ όποιο μέρος του κόσμου κι αν βρισκόταν ο καθένας και τέλεσαν την κηδεία της. Τότε όμως κάποιοι φανατικοί Εβραίοι, που μισούσαν τους χριστιανούς, προσπάθησαν να γκρεμίσουν το άγιο σώμα της από το φέρετρό της. Ένας απ’ αυτούς, ο Ιεφωνίας, το έσπρωξε κι αμέσως ένας άγγελος του έκοψε τα χέρια. Ο απόστολος Πέτρος όμως του τα έβαλε στη θέση τους και τα θεράπευσε και τότε ο νέος αυτός έγινε χριστιανός.
Η Κοίμηση της Θεοτόκου, ως γνωστόν, γιορτάζεται στις 15 Αυγούστου και είναι από τις μεγαλύτερες γιορτές της Ορθοδοξίας (λέγεται «Πάσχα του καλοκαιριού»), αφού η Παναγία δεν πέθανε, αλλά πέρασε μέσα από το θάνατο στην αιώνια ζωή. Στις 23 Αυγούστου γιορτάζεται η «απόδοση της κοιμήσεως», δηλ. η λήξη του εορτασμού, που ο λαός μας την έχει κάνει ιδιαίτερη γιορτή με την ονομασία «τα εννιάμερα της Παναγίας».
Η Αγία Ζώνη
Ένας απόστολος δεν είχε έρθει στην ώρα του, ο Θωμάς. Το κανόνισε έτσι ο Θεός, για να αποκαλυφθεί η συνέχεια. Έτσι ο Θωμάς ήρθε τρεις ημέρες μετά και ζήτησε από τους άλλους ν’ ανοίξουν τον τάφο της Παναγίας για να την προσκυνήσει.
Όταν όμως άνοιξαν τον τάφο (που είναι σπήλαιο, όπως ο τάφος του Χριστού – σώζεται ακόμη και σήμερα), η Παναγία είχε αναστηθεί και την είδαν να υψώνεται στους ουρανούς (αναλήφθηκε). Καθώς έφευγε, έλυσε τη ζώνη της και την έδωσε στον άγιο Θωμά. Αυτή είναι η περίφημη και θαυματουργή Αγία Ζώνη. Η παράδοσή της στον άγιο Θωμά γιορτάζεται στις 31 Αυγούστου.
Έτσι η Παναγία αναλήφθηκε στον ουρανό και εκεί βρίσκεται και σήμερα με το σώμα Της. Γι’ αυτό δεν υπάρχουν λείψανα της Παναγίας, ούτε σώζεται το σώμα Της, αλλά ο τάφος της είναι κενός. Η Παναγία έχει ήδη αναστηθεί και δεν περιμένει ν’ αναστηθεί στη δευτέρα παρουσία, όπως όλοι εμείς. Βέβαια, δεν έφυγε στην πραγματικότητα ποτέ: οι αμέτρητες εμφανίσεις και τα θαύματά Της αποδεικνύουν τη διαρκή παρουσία της στη ζωή μας και το ενδιαφέρον και την αγάπη Της για τον κόσμο. Ο κόσμος Τη διώχνει και προτιμά το σκοτάδι και το θάνατο από τη ζωή και το Φως, αλλά εκείνη στέκεται διακριτικά και περιμένει να Της επιτρέψουμε να παρέμβει στη ζωή μας και να καθοδηγήσει τα βήματά μας προς τον Πανάγιο Υιό Της.
Τα τρία ενδύματα της Θεοτόκου που διασώθηκαν
Τρία ενδύματα της Παναγίας διασώθηκαν: ο χιτώνας, το μαφόριο (εσθήτα) και η ζώνη της.
1) Το μαφόριο ή εσθήτα είναι το πέπλο της κεφαλής, που φτάνει χαμηλά ώς κάτω από τα χέρια και ζωγραφίζεται κόκκινο στις εικόνες της Παναγίας. Στην πραγματικότητα δεν ξέρουμε τι χρώμα είχε. Το κόκκινο χρώμα συμβολίζει τη θεία χάρη, που σκέπασε την Παναγία, ενώ τα τρία άστρα, που ζωγραφίζονται πάνω του, συμβολίζουν την παντοτινή παρθενία της.
Η εσθήτα της Θεοτόκου εντοπίστηκε τον 5ο αι. να φυλάσσεται στο σπίτι μιας γυναίκας στους Αγίους Τόπους, όπου ευωδίαζε και θαυματουργούσε, χωρίς όμως να διαφημίζεται η ύπαρξή του. Εκεί φιλοξενήθηκαν δυο Βυζαντινοί άρχοντες, οι οποίοι, δυστυχώς, έκλεψαν το ιερό κειμήλιο και το μετέφεραν στην Κωνσταντινούπολη. Όταν όμως ο αυτοκράτορας Λέων Α΄ πληροφορήθηκε την ύπαρξή του, το πήρε και το στέγασε στην περίφημη εκκλησία της Παναγίας των Βλαχερνών, την οποία ανακαίνισε και της έδωσε τη λαμπρή μορφή της ειδικά για το γεγονός. Η ανάμνηση του γεγονότος γιορτάζεται από την Ορθόδοξη Εκκλησία στις 2 Ιουλίου.
Η αγία εσθήτα χάθηκε όταν, το 1204, οι Σταυροφόροι κυρίευσαν τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία και λεηλάτησαν την ΚΠολη. Κατά πληροφορίες φυλασσόταν στη μονή των Τρεβήρων, στη Γαλλία. Σήμερα αγνοείται η τύχη της.
Ο ναός των Βλαχερνών κάηκε το 1434 και κατά την Τουρκοκρατία υπήρχαν μόνο τα ερείπιά του. Αργότερα ξαναχτίστηκε και ο σημερινός ναός είναι του 1960, χωρίς όμως την αρχαία του μεγαλοπρέπεια.
2) Ο χιτώνας της Θεοτόκου φυλάσσεται στο μουσείο της πόλης Ζουγκντίντι της Γεωργίας και αποτελεί το σημαντικότερο κειμήλιο του Ορθόδοξου Πατριαρχείου Γεωργίας. Εκεί μεταφέρθηκε είτε κατά την περίοδο της Εικονομαχίας (8ος – 9ος αι.), όπου κινδύνευε να καταστραφεί, είτε μετά την άλωση της Πόλης (1453).
Τα δύο αυτά ενδύματα, ο χιτώνας και το μαφόριο, συνιστούν ένα σύνολο (χιτώνας και πέπλο κεφαλής) και η ύπαρξή τους συμφωνεί με την αρχαία παράδοση, κατά την οποία η Παναγία, όταν ειδοποιήθηκε από άγγελο ότι πλησιάζει η κοίμησή της, χάρισε δύο ενδύματά της σε δύο φίλες της.
Άρα η Παναγία, προφανώς, είχε δύο αλλαξιές ρούχων, δηλ. μόνο τα απολύτως απαραίτητα. Χάρισε τη μία και την άλλη τη φορούσε κατά την κηδεία της.
3) Η ζώνη της Θεοτόκου είναι η πασίγνωστη αγία ζώνη, την οποία η ίδια παρέδωσε στον άγιο απόστολο Θωμά κατά την ανάληψή της, όπως γράφουμε λίγο παραπάνω.
Η αγία ζώνη μεταφέρθηκε στην ΚΠολη από τα Ιεροσόλυμα την εποχή του αυτοκράτορα Αρκάδιου (γύρω στο 400 μ.Χ.). Το γεγονός γιορτάζεται στις 31 Αυγούστου και είναι μια γιορτή αγαπητή στο λαό μας, λόγω των αμέτρητων θαυμάτων που έχει επιτελέσει η Παναγία μέσω της αγίας ζώνης ανά τους αιώνες.
Η κόρη του Αρκάδιου, η αυτοκράτειρα αγία Πουλχερία, έχτισε το ναό της Παναγίας των Χαλκοπρατείων στην ΚΠολη και φύλαξε εκεί το ιερό κειμήλιο, το οποίο επίσης κέντησε με χρυσοκλωστή, που διασώζεται ώς σήμερα. Γύρω στο 900 μ.Χ. μέσω της αγίας ζώνης θεραπεύτηκε η, σύζυγος του αυτοκράτορα Λέοντα Στ΄ του Σοφού, η οποία βασανιζόταν από δαιμονισμό.
Μετά από πολλές περιπέτειες και αρπαγές, το 14ο αιώνα ο μαρτυρικός ηγεμόνας της Σερβίας άγιος Λάζαρος παρέδωσε την αγία ζώνη, μαζί με το βασιλικό σταυρό του Μ. Κωνσταντίνου και τεμάχιο Τιμίου Ξύλου, στη μονή Βατοπαιδίου, στο Άγιο Όρος, όπου φυλάσσεται μέχρι σήμερα.
Τα θαύματα της αγίας ζώνης σε όλη την Ελλάδα είναι πάρα πολλά. Στο νομό Ρεθύμνης τιμάται ιδιαίτερα, λόγω της επέμβασης της Παναγίας, μετά από λιτανεία της αγίας ζώνης, όταν τέλη του 19ου αιώνα είχαν εξαπλωθεί κάμπιες, που τρέφονταν με τα φύλλα των δέντρων. Γνωστή εκκλησία αφιερωμένη σ’ αυτήν υπάρχει στο Ατσιπόπουλο Ρεθύμνου και γιορτάζει 31 Αυγούστου.
Φαίνεται ότι η αγία ζώνη που φυλάσσεται στην Ορθόδοξη Εκκλησία είναι μόνο το ένα τμήμα της. Το άλλο κομμάτι φυλάσσεται στη Συροϊακωβιτική Εκκλησία, όπου μεταφέρθηκε, κατά την τοπική παράδοση, τον 4ο αι., μαζί με τα λείψανα του αγίου Θωμά, από την Ινδία, όπου μαρτύρησε. Ένα αιώνα αργότερα μεταφέρθηκε στην ιστορική πόλη Έμμεσα (Homs) της Συρίας, όπου φυλάσσεται μέχρι σήμερα (βλ. το άρθρο του π. Δημ. Αθανασίου, στο ιστολόγιο e-Θεοτοκάριο, «Η ορθόδοξη παράδοση και οι Συρο-Ιακωβίτες για την Τιμία Ζώνη της Θεοτόκου»).
Οι Συροϊακωβίτες είναι μονοφυσίτες, δηλ. δέχονται μόνο τη θεϊκή φύση του Χριστού και όχι την ανθρώπινη. Σήμερα συνήθως ονομάζονται «Συρορθόδοξη Εκκλησία», αλλά στην πραγματικότητα είναι συγγενείς με τους Κόπτες της Αιγύπτου και εντάσσονται στις λεγόμενες «Αντιχαλκηδόνιες» χριστιανικές ομάδες, δηλ. εκείνες που απέρριψαν την Δ΄ Οικουμενική Σύνοδο (της Χαλκηδόνας) και αποκόπηκαν από την Ορθόδοξη Εκκλησία, διατηρώντας το μονοφυσιτισμό.
Η διάσωση ενδυμάτων της Θεοτόκου είναι ένα εξαιρετικά σημαντικό γεγονός, αφού το σώμα των αγίων είναι φορέας της αγαθής ενέργειας του Θεού, δηλ. της θείας χάριτος. Στην Καινή Διαθήκη αναφέρεται ότι μαντήλια και περιζώματα που φορούσε ο απόστολος Παύλος επιτελούσαν θαύματα (Πράξεις των αποστόλων, κεφ. 19, στίχ. 11-12). Πόσο μάλλον τα ενδύματα που φορούσε η Θεοτόκος στο πάνσεπτο σώμα της, από το οποίο έλαβε λάβει σάρκα και στο οποίο κυοφορήθηκε, γενόμενος άνθρωπος, ο ίδιος ο Θεός, είναι ανεκτίμητοι φορείς της θείας χάριτος και είναι φυσικό να αντιμετωπίζονται με σεβασμό. Ο σεβασμός αυτός ανήκει όχι στα ίδια τα ενδύματα, αλλά στο ιερό πρόσωπο της Παναγίας, και δεν αποτελεί ειδωλολατρία, αφού τα ιερά κειμήλια, αλλά και ο τίμιος σταυρός, οι ιερές εικόνες και η ίδια η Παναγία, οι άγγελοι και οι άγιοι δεν λατρεύονται, αλλά τιμώνται. Λατρεία ανήκει και αποδίδεται μόνο στον Άγιο και Τριαδικό Θεό.