Στόχος του να προωθήσει την έρευνα στις ανθρωπιστικές επιστήμες
Το Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών (ΙΜΣ) με έδρα το Ρέθυμνο ιδρύθηκε το 1985 και ανήκει στο Ίδρυμα Τεχνολογίας & Έρευνας (ΙΤΕ), ένα από τα μεγαλύτερα ερευνητικά κέντρα της Ελλάδας. Το ΙΜΣ είναι το μόνο Ερευνητικό Ινστιτούτο του ΙΤΕ που εστιάζει στο πεδίο των ανθρωπιστικών και κοινωνικών επιστημών. Τα άλλα Ερευνητικά Ινστιτούτα του ΙΤΕ που εδρεύουν στο Ηράκλειο, την Πάτρα και τα Ιωάννινα καλύπτουν τις θετικές επιστήμες, την πληροφορική και τη βιοϊατρική.
Αντικείμενο δραστηριότητας του ήταν εξαρχής η καλλιέργεια της επιστήμης της Ιστορίας σε επιλεγμένα επιμέρους πεδία (Ιστορία του Λόγου, Ιστορία των Εικαστικών Τεχνών, Ιστορία του Θεάτρου, Ιστορία της Μουσικής, Ιστορία της Αρχαιολογίας, Κοινωνική και Οικονομική Ιστορία του Μεσογειακού Χώρου, Ιστορία της Οθωμανικής Κοινωνίας και Οικονομίας), τα οποία σε μεγάλη έκταση δεν καλύπτονται από την έρευνα σε άλλα ομοειδή ιδρύματα της Ελλάδας. Το ΙΜΣ διαθέτει πλήρως εξοπλισμένο εργαστήριο γεωφυσικών ερευνών και γεωπληροφορικής (δορυφορικής τηλεπισκόπησης και GIS) που ειδικεύεται στις αρχαιολογικές έρευνες. Η βιβλιοθήκη του Ινστιτούτου έχει ως κέντρο βάρους την ιστορία της τέχνης και τις τουρκολογικές σπουδές. Στη βιβλιοθήκη φυλάσσεται επίσης αρχειακό υλικό καθώς και συλλογές ελληνικών και ξένων εφημερίδων σε μικροφίλμ και ψηφιακή μορφή.
Από τον Οκτώβριο του 1996 το ΙΜΣ στεγάζεται σε ιδιόκτητο και διατηρητέο κτιριακό συγκρότημα στην παλιά πόλη του Ρεθύμνου. Ο πυρήνας του οικοδομήματος χρονολογείται στην βενετική περίοδο (13ος – 17ος αιώνας). Στο εσωτερικό του κτιρίου υπήρχε επί Βενετοκρατίας η εκκλησία της Αγίας Άννας και υπάρχει μέχρι σήμερα η αψίδα του ιερού της παλιάς εκκλησίας. Ο ναός αυτός δείχνει τις επαφές στο χώρο της Εκκλησίας ανάμεσα σε καθολικούς και ορθόδοξους. Επί Οθωμανών ο χώρος αυτός υπήρξε βιοτεχνικό εργαστήριο κεραμικών. Η αποκατάσταση του οικοδομήματος έγινε κατά το μισό μέρος από το Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας και από ευρωπαϊκό πρόγραμμα με δαπάνη της Περιφέρειας το άλλο μισό. Διευθυντής είναι ο κ. Χρήστος Χατζηιωσήφ, καθηγητής Ιστορίας Νεοτέρων Χρόνων στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης.
Οι στόχοι του ΙΜΣ είναι:
- Να συμβάλλει στην ιστορική αυτογνωσία, στην τεκμηρίωση της πολιτιστικής παράδοσης και στη διακρίβωση εκείνων των στοιχείων των οποίων η γνώση αποτελεί προϋπόθεση για μιαν απαλλαγμένη από προκαταλήψεις πολιτισμική ιδεολογία
- Να συμβάλλει στην αξιοποίηση των δυνατοτήτων που προσφέρουν για τα πεδία που καλλιεργεί, οι επιστήμες της φύσης και η επιστήμη της πληροφορικής
- Να συμβάλλει στην ανάπτυξη ερευνητικώνδομών υψηλού επιπέδου στην ελληνική περιφέρεια
- Να συμβάλλει στην επικοινωνία των Ελλήνων ερευνητών με τη διεθνή επιστημονική κοινότητα δια μέσου εξειδικευμένων συνεργασιών με αντίστοιχα ερευνητικά ιδρύματα και Πανεπιστήμια του εσωτερικού και του εξωτερικού
Τα ερευνητικά προγράμματα του ΙΜΣ έχουν ως αντικείμενο το γεωγραφικό χώρο, την ιστορία και τον πολιτισμό της Ελλάδας και των άλλων μεσογειακών χωρών σε διάφορες ιστορικές περιόδους από την προϊστορία μέχρι και τη σύγχρονη εποχή. Οι ερευνητικές ομάδες του Ινστιτούτου δραστηριοποιούνται στις ακόλουθες κατευθύνσεις:
- Τουρκικές Σπουδές: Μελέτη της κοινωνικής και οικονομικής ιστορίας της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας – Λειτουργία Μεταπτυχιακού Προγράμματος Σπουδών σε συνεργασία με το Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης
- Ιστορία της Τέχνης: Μελέτη, στο πλαίσιο του Κέντρου Δομήνικος Θεοτοκόπουλος, των καλλιτεχνικών ανταλλαγών ανάμεσα στην ανατολική Μεσόγειο και τη δυτική Ευρώπη από την Αναγέννηση ως τις μέρες μας
- Παραστατικές Τέχνες: Ιστορία του θεάτρου στην ανατολική Μεσόγειο κατά τη νεότερη και σύγχρονη εποχή και Εθνομουσικολογία
- Ιστορικές Σπουδές: Οικονομική και κοινωνική ιστορία της Ελλάδας στο μεσογειακό της περίγυρο με έμφαση στην ιστορία των πόλεων στην ανατολική Μεσόγειο και τα Βαλκάνια, κατά τη νεότερη και σύγχρονη εποχή
- Εργαστήριο Γεωφυσικής, Δορυφορικής Τηλεπισκόπησης και Αρχαιοπεριβάλλοντος: Εφαρμογή των θετικών επιστημών και της πληροφορικής στην αρχαιολογική έρευνα πεδίου, κατάρτιση και εκπαίδευση μεταπτυχιακών φοιτητών
Το Εργαστήριο δραστηριοποιείται στο χώρο των γεωφυσικών ερευνών, της δορυφορικής τηλεπισκόπησης, των Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών και του Αρχαιοπεριβάλλοντος με έμφαση στον ευρύτερο χώρο της Μεσογείου. Το Εργαστήριο συμμετέχει σε πλήθος διεπιστημονικών προγραμμάτων στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Τα ερευνητικά προγράμματα του Ινστιτούτου εκτελούνται από το μόνιμο ερευνητικό προσωπικό του ιδρύματος και από συνεργαζόμενα μέλη ΔΕΠ. Στο πλαίσιο των ερευνητικών προγραμμάτων του ΙΜΣ εκπονούνται διδακτορικές διατριβές και διπλωματικές εργασίες που υποστηρίζονται στα ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα με τα οποία συνεργάζεται, κυρίως με το Πανεπιστήμιο Κρήτης, το Πολυτεχνείο Κρήτης καθώς και το ΤΕΙ Κρήτης. Το ΙΜΣ χορηγεί σημαντικό αριθμό μεταπτυχιακών και μεταδιδακτορικών υποτροφιών συμβάλλοντας και με αυτόν τον τρόπο στην προσέλκυση νέου ερευνητικού δυναμικού και στην ανάπτυξη της έρευνας στην περιφέρεια της Κρήτης και διατηρεί συνεργασία με πολλά ερευνητικά ιδρύματα στο εξωτερικό (Κύπρο, Τουρκία, Βουλγαρία, Ιταλία, Γαλλία, Ισπανία, Αγγλία, Βέλγιο, Τύνιδα, Αίγυπτο, Κίνα, ΗΠΑ, κ.α.).
Το μέλλον, πάντως, της έρευνας στην Ελλάδα την εποχή που ζούμε είναι αβέβαιο επειδή τα λόγια δεν τα συνοδεύουν και πράξεις. Η έρευνα, όπως και άλλοι χρήσιμοι τομείς, υποχρηματοδοτούνται, ενώ το κράτος θα έπρεπε να στηρίζει τέτοιου είδους προσπάθειες οι οποίες έχουν ιδιαίτερη σημασία για το γόητρο της χώρας.
Μαρία Ιερωνυμάκη