Του Αιμίλιου Γάσπαρη
emilios@gasparis.gr
Μεγάλος Άγγλος συγγραφέας που έζησε τον 19ο αιώνα και μας έδωσε πολλά μυθιστορήματα όπως το συναισθηματικό «Όλιβερ Τουίστ», την επική «Ιστορία των δυο Πόλεων», ακόμα και το κορυφαίο « Μεγάλες Προσδοκίες». Τα μυθιστορήματά του έχουν μεταφραστεί στα ελληνικά και κυκλοφορούν σε διάφορες εκδόσεις και παλαιότερες και πρόσφατες και είναι ιδιαίτερα αγαπητός σε μια μεγάλη μερίδα του κοινού. Αυτό οφείλεται στη διαχρονική αξία των έργων του και στην αλήθεια που διατυπώνεται μέσα από αυτά. Ο Κάρολος Ντίκενς κατάφερε να αποτυπώσει στο μεγαλειώδες συγγραφικό του έργο τις κοινωνικές ανισότητες, την εκμετάλλευση των ανθρώπων, τις εργασιακές σχέσεις, την ανύπαρκτη πρόνοια, τις εξεγέρσεις, τις διαμάχες, ακόμα και τις ψυχικές διαταραχές που εμφανίζονταν σε μια εποχή που τα πάντα άλλαζαν και που έθετε η βιομηχανική επανάσταση τους όρους για μια δυναμική νέα τάξη.
Ο Κ.Ν. παραμένει διαχρονικός και επίκαιρος γιατί αφουγκράζεται και πιάνει το σφυγμό της εποχής του, όπως κάθε κλασικός δημιουργός. Σε μια εποχή που όλα κλονίζονταν και οι αδικίες και η ανισότητα οδηγούσαν σε εκρήξεις και παγκόσμιους πολέμους στο συγγραφικό του έργο διερευνούσε τις δύσκολες αυτές κοινωνικές καταστάσεις και γινόταν ένας καθοδηγητής για μια πιο δίκαιη και σωστή κοινωνία. Έφτασε λοιπόν να είναι τραγικά επίκαιρος και στην Ελλάδα του 21ου αιώνα σε μια ιστορική συγκυρία που όλα αλλάζουν και όλα παίρνουν μια πορεία αντίστροφη από αυτό που μας παραμύθιαζαν οι πολιτικοί αυτής της χώρας. Σήμερα σε μια Ελλάδα, που όχι μόνο φαίνεται μα είναι και μια σκληρή διαπίστωση, που δεν λειτουργεί τίποτα, οι περιγραφές του μεγάλου αυτού συγγραφέα δένουν, όπως το σιρόπι σε ένα καλό γλυκό του κουταλιού, με τα εδώ πολιτικά και κοινωνικά φαινόμενα. Εδώ που παραδέχονται όλοι πως ούτε η δημοκρατία λειτουργεί, ούτε το πολίτευμα έχει την σωστή διάσταση, ούτε κοινωνικό κράτος υπάρχει, ούτε η θρησκεία ακόμα κατέχει τη θέση που πρέπει. Σε μια χώρα που έχει ναυαγήσει η οικονομία της τόσο που στον καιρό της Οθωμανικής κατοχής δεν είχε φτάσει σε τέτοιο σημείο και που οι ανθρώπινες σχέσεις δοκιμάζονται καθώς το πιο ζωντανό κομμάτι, δηλαδή οι νέοι, βρίσκονται χωρίς δουλειά και αναζητούν τρόπους φυγής από τη χώρα.
Άλλο πράγμα βέβαια η Αγγλία του 19ου αιώνα και άλλο η Ελλάδα του 21ου. Τότε υπήρξε μια κραταιά και ανερχόμενη αυτοκρατορία που έπαιζε πρωταρχικό ρόλο στα παγκόσμια δεδομένα και σε ένα βαθμό κρατά από το ρόλο αυτό σημαντικά στοιχεία. Την Ελλάδα του σήμερα, κλινικά νεκρή, την κρατάνε με τα μέσα που διαθέτουν και για τα διάφορα συμφέροντα που συμπλέκονται σε μια παρατεταμένη αναμονή, σε μια απερίγραπτη και απαράδεκτη κατάσταση σε βάρος των αληθινών λαϊκών στρωμάτων, σε βάρος των νέων ανθρώπων που δεν φταινε σε τίποτα, σε βάρος της υπόστασης που συνθέτει αυτό που θεωρούμε ελληνικότητα. Αν στην Αγγλία τότε, για να χρησιμοποιήσω τον τίτλο του μυθιστορήματος του Κ.Ν., υπήρχε θέση για τις μεγάλες προσδοκίες, στην χρεοκοπημένη Ελλάδα του σήμερα φαίνεται υπερβολικό να περιμένουμε κάτι, έστω λίγο. Η φράση «μικρές προσδοκίες» του τίτλου μακάρι να μπορούσε να στοιχειοθετηθεί και να γίνει αποδεκτή από το λαό μας. Είναι όμως τέτοια η πραγματικότητα που δεν αφήνει καμιά αμφιβολία για το τι συμβαίνει, τι μέγεθος έχει η απάτη που συντελείται σήμερα στην Ελλάδα και πόσο επιζήμιοι είναι όσοι συμπράττουν σε αυτό το έγκλημα καθώς δεν μένει κανένα περιθώριο για καμιά προσδοκία. Και είναι επίσης βέβαιο πως ούτε θα υπάρξει ένας Ντίκενς για να αποτυπώσει το μέγεθος αυτής της καθαρής ελληνικής κρίσης.
Όταν αντιμετωπίζει κάποιος ένα πρόβλημα, ας πούμε υγείας, ψάχνει να βρει τις καλύτερες λύσεις για αυτό. Πηγαίνει στους πιο καλούς γιατρούς που τους ψάχνει με ιδιαίτερη φροντίδα. Όχι πως δεν αποτυχαίνει καμιά φορά ακόμα και αν αυτό που βρήκε θεωρητικά μπορεί να είχε προβληθεί ως το καλύτερο. Σε όλους τους τομείς ισχύει το ίδιο. Σα χώρα όμως πέσαμε στα χειρότερα και επιλέξαμε για δεκαετίες ότι πιο ακατάλληλο για να μας εκπροσωπήσει στην αντιπροσωπευτική δημοκρατία μας. Για να υπάρχουν μικρές προσδοκίες, αυτές πρέπει να τις εμπνέουν ικανοί ηγέτες, άνθρωποι που δεν έχουν φθαρεί και ακουμπούν σε ένα μέρος τουλάχιστον της αλήθειας. Μπορεί προσωπικά κάποιοι να έλυσαν και να λύνουν τα προβλήματα τους στη Ελλάδα, όμως το συνολικό σκάφος οδηγήθηκε στην ξέρα, ακριβώς όπως το Κόστα Κονκόρντια. Και αυτοί που το οδήγησαν λύση δεν μπορούν να δώσουν και αυτοί που έπρεπε να τιμωρηθούν για τις πολλές και ποικίλες τους δράσεις δεν μπορούν ούτε να πείσουν, ούτε να λύσουν.
Οδηγούμαστε στο μεγάλο συμπέρασμα πως η χώρα βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σημείο και μάλιστα χωρίς να αντιμετωπίζει μια εμπόλεμη κατάσταση. Οδηγούμαστε σε μια σειρά επιμέρους συμπερασμάτων για ζητήματα που, ενώ αποτελούσαν ζωτικά κομμάτια της πολιτικής σύνθεσης, αφέθηκαν να σαπίσουν κυριολεκτικά. Πέρασαν πολλές δεκαετίες και για κανένα από τα παρακάτω θέματα που θα αναφέρω δεν είχαμε λύσεις καθαρές. Τα προβλήματα φώναζαν και το κράτος κώφευε και οι πολίτες για άλλα αρμένιζαν και άλλους χαιρετούσαν. Θα επιχειρήσω μια αξιολογική κατάταξη όλων αυτών που παραμένουν προβλήματα και που κάθε λίγο και λιγάκι νέοι νόμοι έρχονται και επικάθονται και χρονίζουν και το αποτέλεσμα το ίδιο. Όλα αυτά εμπλέκονται και διαπλέκονται σε τέτοιο βαθμό που δεν είναι απλό να τα διαχωρίζεις. Και ενώ είναι σίγουρο πως η πρόληψη και η λύση θα εξυπηρετούσε το σύνολο των Ελλήνων, είναι να απορείς πως βρισκόμαστε πάντα στο ίδιο σημείο.
Πρώτο βαθύ και μέγιστο αυτό της εκπαίδευσης. Σε όλες τις βαθμίδες και σε όλους τους τομείς το τμήμα αυτό πάσχει. Αν αποκτούσαν σωστή εκπαίδευση οι Έλληνες πολίτες δεν θα ανέχονταν να τους κοροϊδεύουν, θα απαιτούσαν τις δίκαιες λύσεις. Το όλο σύστημα της εκπαίδευσης και αντιπαραγωγικό είναι και ταλαιπωρεί τους νέους πιο πολύ και ολόκληρη την ελληνική οικογένεια. Η έλλειψη εκπαίδευσης οδηγεί και στην εμφάνιση των κακών πολιτικών εκπροσώπων στη χώρα μας με άμεση συνέπεια την κακή λειτουργία της δημοκρατίας και των πολιτικών θεσμών. Κακή δημοκρατία σημαίνει κατασπατάληση των δημόσιων πόρων για να καλυφτούν προσωπικά συμφέροντα και να διατηρείται η συνέχεια στην κατοχή της εξουσίας. Η κατοχή και η χρήση της εξουσίας από τους ίδιους και τους ίδιους, καθαρά ελληνικό φαινόμενο, έχει ως αποτέλεσμα της αδυναμίας να δοθούν ουσιαστικές λύσεις. Μπορεί να καλύπτονταν προσωπικές προσδοκίες, όμως ήταν πολύ μικρές για να σώσουν πλατιά λαϊκά στρώματα από την πορεία αυτή προς την φτώχια. Έτσι η προσωπική ασφάλεια, η υγεία, η ίδια η δημοκρατία υποβαθμίστηκαν και ο παραλογισμός εδραιώθηκε. Θέματα, όπως των λαθρομεταναστών, των σκουπιδιών, της κατάστασης του οδικού δικτύου στη χώρα, τον τρόπο που χτίζουμε και πως στεκόμαστε απέναντι στην υποβάθμιση της αρχιτεκτονικής και του περιβάλλοντος, αναζητούν την λύση τους. Ζητούμενα όπως η παραγωγικότητα και ο υγιής ανταγωνισμός δεν θα έρθουν από το πουθενά και πολύ περισσότερο δεν θα τα φέρει κανείς δανεισμός και καμιά Τρόικα. Ούτε τον πολιτισμό μας θα μας αναδείξουν, ούτε θα τον προστατεύσουν και θα επενδύσουν σε αυτόν. Για να φτάσουμε στο σημείο να καλλιεργήσουμε αυτές τις μικρές προσδοκίες που θα μπορέσουν βήμα-βήμα να μας βγάλουν από τη δίνη της παρούσας κρίσης πρέπει να ξυπνήσουμε πρώτα, να αναγνωρίσουμε τα λάθη μας και να μάθουμε να ξεχωρίζουμε ποια είναι η αλήθεια.
