Του Μανώλη Σκαρσουλή
Οι καθρέφτες
Μπορεί να νομίζεις ότι πέθανες, αλλά δεν έχεις πεθάνει. Ο θάνατος είναι μια διαδικασία σε δύο στάδια. Αφού αφήσεις την τελευταία σου πνοή, ξυπνάς σ’ ένα μέρος που μοιάζει με Καθαρτήριο: δεν αισθάνεσαι πεθαμένος, δεν δείχνεις πεθαμένος καις την πραγματικότητα δεν είσαι πεθαμένος. Όχι ακόμα.
Ίσως νόμιζες ότι η άλλη ζωή θα ήταν κάτι σαν απαλό λευκό φως, αστραφτερός ωκεανός ή μουσικό λίκνισμα. Η άλλη ζωή μοιάζει όμως περισσότερο με το αίσθημα που έχεις όταν σηκώνεσαι πολύ γρήγορα: μες στη στιγμιαία σου σύγχυση, ξεχνάς ποιος είσαι, που βρίσκεσαι, όλες τις προσωπικές λεπτομέρειες της ζωής σου. Και απλώς όλα γίνονται παράξενα από εδώ και μετά.
Χάνεσαι, μα δεν φαίνεται να σε νοιάζει.
Απομένει μόνο ένα μικροσκοπικό κομματάκι από σένα, ο πυρήνας σου: απογυμνωμένη συνείδηση, τσίτσιδη σαν μωρό.
Για να κατανοήσεις το νόημα τούτης της άλλης ζωής, πρέπει να θυμάσαι πως όλοι είναι πολυπρόσωποι. Και επειδή ζούσες ανέκαθεν μες στο κεφάλι σου, έβλεπες πολύ καλύτερα την αλήθεια για τους άλλους παρά τον εαυτό σου. Πέρασες λοιπόν από τη ζωή σου με τη βοήθεια άλλων οι οποίοι κρατούσαν τους καθρέφτες στους οποίους κοιταζόσουν. Οι άλλοι επαινούσαν τα προτερήματά σου και καυτηρίαζαν τις κακές σου συνήθειες• κι αυτές οι κρίσεις –που συχνά σε εξέπληταν- σου χρησίμευαν ως οδηγός στη ζωή σου. Τόσο λίγο γνώριζες τον εαυτό σου που έμενες πάντα έκπληκτος όταν έβλεπες τη φάτσα σου σε φωτογραφίες ή άκουγες τη φωνή σου στον τηλεφωνητή.
Έτσι, η ύπαρξή σου συντελούνταν ως επί το πλείστον στα μάτια, τα αφτιά και τα ακροδάχτυλα των άλλων. Και τώρα που άφησες τη Γη, είσαι αποθηκευμένος σε κεφάλια σκορπισμένα ανά την υδρόγειο.
Εδώ, σ’ αυτό το Καθαρτήριο, έχουν συγκεντρωθεί όλοι οι άνθρωποι με τους οποίους ήρθες σε επαφή στη ζωή σου. Τα σκόρπια κομμάτια σου συλλέγονται, ομοδοποιούνται και ενώνονται. Οι καθρέφτες στήνονται απέναντί σου. Καθώς δεν υπάρχουν πια καθόλου φίλτρα, βλέπεις για πρώτη φορά καθαρά τον εαυτό σου. Και αυτό ακριβώς σε σκοτώνει τελικά.
Ο κύκλος φίλων
Όταν πεθαίνεις, έχεις την αίσθηση ότι συνέβη κάποια ανεπαίσθητη αλλαγή, μόλο που όλα φαίνονται περίπου τα ίδια. Σηκώνεσαι και βουρτσίζεις τα δόντια σου. Φιλάς τη γυναίκα σου και τα παιδιά σου και φεύγεις για το γραφείο. Η κίνηση είναι μικρότερη από τη συνηθισμένη. Το υπόλοιπο κτίριο φαίνεται λιγότερο γεμάτο, σαν να είναι αργία. Στο γραφείο σου όμως είναι όλοι παρόντες και σε χαιρετούν ευγενικά. Αισθάνεσαι παράξενα δημοφιλής. Πέφτεις συνεχώς πάνω σε κάποιο γνωστό σου. Κάποια στιγμή, αντιλαμβάνεσαι επιτέλους ότι βρίσκεσαι στην άλλη ζωή: ο κόσμος απαρτίζεται μόνο από ανθρώπους που έχεις γνωρίσει.
Αποδεικνύεται ότι μόνο άτομα που θυμάσαι βρίσκονται εδώ. Οπότε η γυναίκα με την οποία αντάλλαξες ένα βλέμμα στο ασανσέρ μπορεί και να περιλαμβάνεται ή να μην περιλαμβάνεται σ’ αυτά. Η δασκάλα σου της δευτέρας δημοτικού είναι εδώ, μαζί με όλη σχεδόν την τάξη. Οι γονείς σου, τα ξαδέλφια σου και όλη η γκάμα των φίλων σου τόσα χρόνια. Κι όλες σου οι παλιές αγάπες.
Αρχίζεις να αναλογίζεσαι όλα αυτά που σου είναι άγνωστα. Συνειδητοποιείς ότι ποτέ δεν έμαθες να αναγομώνεις ελαστικά για να φτιάξεις ένα λάστιχο αυτοκινήτου. Κι αυτά τα εργοστάσια υψώνονται τώρα άδεια. Δεν έμαθες ποτέ να φτιάχνεις ένα τσιπ πυριτίου από άμμο θαλάσσης, να εκτοξεύεις πυραύλους στο διάστημα, να χαράζεις ελιές ή να στρώνεις ράγες. Κι αυτές οι βιομηχανίες έχουν τώρα κλείσει.
Μπροστά στην απουσία του πλήθους αισθάνεσαι μοναξιά. Αρχίζεις να παραπονιέσαι για όλους τους ανθρώπους που θα μπορούσες να γνωρίσεις και δεν γνώρισες. Μα κανείς δεν σ’ ακούει, κανείς δεν σε συμπονά, γιατί αυτό ακριβώς διάλεξες όταν ήσουν ζωντανός.
Μεγάλες προσδοκίες
Χάρη στην ελεύθερη αγορά της καπιταλιστικής κοινωνίας μας, είμαστε τελικά σε θέση να προγραμματίσουμε την ύπαρξη μας στον άλλο κόσμο. Η άλλη ζωή έχει ιδιωτικοποιηθεί και μηχανοργανωθεί. Έναντι μιας λογικής τιμής, μπορείτε να μεταμορφώσετε τη συνείδησή σας σε έναν ηλεκτρονικό υπολογιστή ώστε να ζήσετε αιωνίως σ’ έναν εικονικό κόσμο. Μ’ αυτό τον τρόπο, μπορείτε να δείξετε την οργή σας για το φως που σβήνει επιλέγοντας μια μέλλουσα ζωή δραστήρια, ξέφρενη και πικάντικη – την αποκρυστάλλωση των φαντασιώσεών σας. μπορείτε να προεπιλέξετε τις ερωμένες σας, να μεγιστοποιήσετε τη σεξουαλική γοητεία σας, να περιφέρεστε σε ηλεκτροβόρες πόλεις οδηγώντας μία από τις πολλές Πόρσε σας. να αποκτήσετε πιο σφιχτούς μυς, τέλεια επιδερμίδα και κοιλιά επίπεδη σαν σανίδα. Αμέτρητες παρθένες περιμένουν πώς και πώς την άφιξή σας. κινητά τηλέφωνα και τζετ πακ είναι συνηθισμένα πράγματα. Καυτά κοκτέιλ πάρτι συνεχίζονται μέρα νύχτα.
Δεν είναι ν’ απορεί κανείς που όλοι περιμένουν στην ουρά γι’ αυτή την πρωτοποριακή μέλλουσα ζωή. Αντί να γίνεται τροφή για τα σκουλήκια, είναι πολύ καλύτερο να επιλέγεις τη στιγμή του θανάτου σου και να διαλέγεις την καλύτερη μέλλουσα ζωή που μπορεί να υπάρξει. Οι μόνοι που δεν μπαίνουν στη λίστα είναι μερικοί θρήσκοι οι οποίοι απαντούν ότι τι μεγαλύτερο δώρο του Θεού προς αυτούς είναι το χάρισμα να προσβλέπουν σε κάτι πέρα απ’ αυτό που βλέπουν τα μάτια τους και να πιστεύουν σε κάτι μεγαλύτερο. Αυτό δεν είναι χάρισμα, αντιλέγει η Εταιρεία, αυτό είναι παγίδα. Είναι σαν να σου προσφέρεται μια καταπληκτική ερωμένη αλλά εσύ να επιθυμείς μια απρόσιτη σταρ του κινηματογράφου. Οι θρήσκοι δεν μπαίνουν πάντως στο πρόγραμμα και αρκούνται τελικά σ’ έναν ουδέτερο και μοναχικό θάνατο στο κρεβάτι ενός νοσοκομείου.
Για τους υπόλοιπους από μας, η μετάβαση στην εικονική μέλλουσα ζωή είναι ανώδυνη: μόλις φτάνει η προγραμματισμένη ώρα, μπαίνεις στο γραφείο και ξαπλώνεις στην κόκκινη οδοντιατρική πολυθρόνα. Η νοσοκόμα της Εταιρείας σε διαβεβαιώνει ότι θα κλείσεις τα μάτια σου στο γραφείο τους και θα τα ξανανοίξεις πάραυτα στην περίλαμπρη εικονική μέλλουσα ζωή σου. Ένας τεχνικός πατάει ένα κουμπί και κονιορτοποιείται από μια ακτίνα λέιζερ. Ένα αντίγραφο της δομής του εγκεφάλου σου σε τρεις διαστάσεις αναπαράγεται σε δυαδικό σύστημα σε μια συστοιχία.
Όλες οι φυσικές θεωρίες μας προβλέπουν ότι η δημιουργία ενός ακριβούς αντιγράφου του εγκεφάλου μπορεί ν’ αναπαράγει με ακρίβεια το αίσθημα ότι είσαι αυτό το πρόσωπο.
Το πρόβλημα είναι ότι δεν είναι αυτό που ήθελες. Εσύ πλήρωσες ένα σωρό λεφτά για μια μέλλουσα ζωή με γρήγορα αυτοκίνητα, προσωπική ακτινοβολία, έρωτες, μεθύσια. Αυτός ο Παράδεισος, αντίθετα, σου φαίνεται τρομερά κοινότοπος και λίγος.
Όλη αυτή η απογοήτευση έχει φέρει το Θεό σε δύσκολη θέση. Τώρα περνάει τον περισσότερο χρόνο Του προσπαθώντας να παρηγορήσει τους ανθρώπους Του που είναι σκορπισμένοι στα σύννεφα. «Οι φαντασιώσεις σας έχουν υπονομεύσει την πραγματικότητά σας», εξηγεί πλέκοντας τα χέρια Του.
Το πάνθεο
Δεν υπάρχει ένας και μοναδικός Θεός, αλλά πολλοί Θεοί. Ο καθένας διαφεντεύει την δική του επικράτεια. Παρά τις πιο επιτυχημένες εικασίες αρχαίων πολιτισμών, οι θεοί δεν έχουν εξουσία σε συγκεκριμένες κατηγορίες όπως ο πόλεμος, ο έρωτας, η σοφία. Αντίθετα, ο καταμερισμός είναι πιο λεπτομερής. Ένας θεός εξουσιάζει αντικείμενα φτιαγμένα από χρώμιο. Άλλος εξουσιάζει σημαίες. Άλλος βακτήρια. Ο θεός των τηλεφώνων, ο θεός της τσιχλόφουσκας, ο θεός των κουταλιών: ιδού οι παράγοντες του απείρως μεγάλου πεδίου της θεϊκής γραφειοκρατίας.
Υπάρχουν πάντα αμφισβητούμενα εδάφη. Αυτή η αλληλεπίδραση καθορίζει την τυχαία πορεία του κόσμου σ’ αυτή τη στερεή διακυβέρνηση: καθετί το ενδιαφέρον συμβαίνει στα όρια ανάμεσα στους τομείς εξουσίας.
Έτσι, ενώ μπορεί να διαπιστώνετε, προς μεγάλη σας χαρά, ότι υπάρχει τελικά θεία αποβλεπτικότητα, διαπιστώνετε επίσης, προς μεγάλη σας απογοήτευση, ότι δεν υπάρχουν δύο θεοί που να συμφωνούν μεταξύ τους. Είναι τόσο πολλοί που είναι δύσκολο γι’ αυτούς να χαρούν τις συνέπειες παρά μόνο στη διάρκεια σύντομων παρεκκλίσεων από τις στατιστικές τάσεις.
Όπως το είχαν υποψιαστεί οι Έλληνες, μεταξύ των θεών μαίνεται λυσσαλέος ανταγωνισμός. Οι αντιζηλίες δίνουν και παίρνουν επειδή αυτά που διακυβεύονται είναι τόσο μικρά. Οι θεοί δεν είναι ούτε μεγάλοι ούτε ισχυροί και το ξέρουν. Βάζουν λοιπόν τα δυνατά τους να ξεχωρίσουν από το σωρό και ν’ ακουστούν, με δεδομένα τα όρια των τυχαίων χαρισμάτων τους και τα χαρτιά που κρατούν στα χέρια τους. Διαπιστώνουν ότι τους έχουν ρίξει σε μια θάλασσα δοσοληψιών με αγνώστους, όπου παλεύουν για την πρόοδο σ’ ένα πλέγμα ζήλιας και ανταγωνισμού. Πολλοί απ’ αυτούς τρέφουν την υποψία ότι κάτι εξαιρετικό θα μπορούσε να συμβεί αν κατάφερναν να συνεργαστούν σε μεγάλη κλίμακα, αλλά διαπιστώνουν ότι προσκρούουν συνεχώς στον εξατομικευμένο χαρακτήρα των στόχων τους.
Τελευταία, κερδίζει έδαφος η θεωρία ότι η ανικανότητά τους να συντονιστούν είναι ο μόνος λόγος που δεν μας έχουν εξοντώσει. Η αλήθεια όμως είναι ότι μας αγαπούν και εργάζονται για να μας προστατεύουν. Όταν αισθάνονται εξουθενωμένοι από τις ίδιες τις συγκρούσεις τους, κάθονται και χαζεύουν κάποιο μποτιλιάρισμα. Παρατηρούν πώς οδηγούν οι άνθρωποι κατευθυνόμενοι ο καθένας στο δικό του τμήμα της πόλης, απομονωμένοι από τους γείτονές τους με τζάμια και ατσάλι. Ορισμένοι απλώνουν το χέρι στο κινητό τους για να τηλεφωνήσουν σε κάποιο μοναδικό φίλο μέσα από τα αμέτρητα πλήθη. Και κοιτάζοντας προς τα έξω πάνω από το τιμόνι, ο καθένας απ’ αυτούς αισθάνεται τις χαρές και τις λύπες του τόσο έντονα σαν να είναι οι μοναδικές στον κόσμο.
Απ’ όλα τα πλάσματα της δημιουργίας, οι θεοί προτιμούν εμάς: είμαστε οι μόνοι που μπορούμε να συναισθανθούμε τα προβλήματά τους.
Η Μαίρη Σέλεϊ
Φτάνοντας στην άλλη ζωή, βρίσκεις τη Μαίρη Σέλεϊ καθισμένη σ’ ένα θρόνο, με μια ομάδα αγγέλους να τη φροντίζουν και να την προστατεύουν.
Έπειτα από μερικές ερωτήσεις, διαπιστώνεις ότι το αγαπημένο βιβλίο του Θεού είναι ο Φρανγκενστάιν της Σέλεϊ. Μένει ξάγρυπνος τις νύχτες κρατώντας σφιχτά ένα παλιό αντίτυπο στα παντοδύναμα χέρια του και πότε διαβάζει το βιβλίο πότε ατενίζει στοχαστικά τον νυχτερινό ουρανό.
Διαβάζοντας τον Φρανγκενστάιν για πρώτη φορά, θεώρησε υπερβολικά απλουστευτικό τον τρόπο με τον οποίο πραγματευόταν τη διαδικασία δημιουργίας της ζωής. Τελικά όμως το βιβλίο τον κέρδισε. Για πρώτη φορά, κάποιος Τον καταλάβαινε. Τότε ήταν που κάλεσε τη Μαίρη και την έβαλε σε θρόνο.
Για να αντιληφθείτε αυτή την ένταση των αισθημάτων του Θεού, πρέπει να κατανοήσετε την πορεία της ιατρικής σταδιοδρομίας Του. Ο Θεός ανακάλυψε τις αρχές της αυτοοργάνωσης πειραματιζόμενος με ζυμομύκητες και βακτήρια. Η ομορφιά των ανακαλύψεων Του Τον γέμιζε χαρά. Άπαξ και κατέκτησε τις γενικές αρχές, οι ανακαλύψεις Του γινόταν όλο και πιο σύνθετες. Με καλλιτεχνικό ταλέντο συναρμολόγησε τον εκπληκτικό ορνιθόρυγχο, το συμπαγές κολεόπτερο, το ογκώδες μαλλιαρό μαμούθ, τις αστραφτερές αποικίες δελφινιών. Η δεξιοσύνη Του ακονίστηκε, τα χέρια Του έπλαθαν με ακρίβεια –με εκπληκτική αξεπέραστη ακρίβεια- όλα τα ζώα που θα μπορούσε να συλλάβει η απροσμέτρητη φαντασία Του.
Κάποια στιγμή όμως, χωρίς να το καταλάβει, διάβηκε τον Ρουβικωνά Του. Δημιούργησε τον Άνθρωπο: το πολυτιμότερο απόκτημά Του, το θησαυρό Του, το καμάρι Του, το αριστούργημα Του, την έμμονη ιδέα Του.
Αντίθετα από τα άλλα ζώα, που βίωναν την κάθε ημέρα όπως και την προηγούμενη, ο Άνθρωπος ανησυχούσε, ερευνούσε, επιθυμούσε, έσφαλλε, ποθούσε και πονούσε –όπως ακριβώς και ο Θεός.
Ο Θεός έμεινε έκθαμβος όταν ο Άνθρωπος άρχισε να σκαλίζει το έδαφος και να φτιάχνει εργαλεία. Η ανακάλυψη των μουσικών οργάνων αντήχησε στ’ αφτιά Του σαν συμφωνία. Παρακολουθούσε με θαυμασμό τους ανθρώπους που συγκεντρώνονταν, έχτιζαν πόλεις, ύψωναν τείχη. Η χαρά Του μεταβλήθηκε σε τρόμο όταν άρχισαν να μαλώνουν και να τσακώνονται. Πολύ σύντομα άρχισαν να επιδίδονται σε εισβολές. Οι πόλεμοι μαίνονταν ενώ Εκείνος προσπαθούσε να μιλήσει με τη φωνή της λογικής σε όσους είχαν διάθεση να ακούσουν.
Κι όλο αυτό το διάστημα, οι άνθρωποι Τον φώναζαν, Του ζητούσαν βοήθεια, Τον παρακαλούσαν να τους συνδράμει και αλληλοεξοντωθούν. Εκείνος βούλωνε τ’ αφτιά Του και ούρλιαζε για να μην ακούει τις κραυγές των λεηλατημένων χωριών, τις προσευχές των στρατιωτικών που αιμορραγούσαν μέχρι θανάτου, τις ικεσίες από το Άουσβιτς.
Να γιατί κλειδώνεται τώρα στο δωμάτιο Του και τις νύχτες σκαρφαλώνει κρυφά στη στέγη με τον Φρανγκεστάιν για να διαβάσει και να ξαναδιαβάσει πώς το άσπλαχνο τέρας λοιδορεί το δόκτορα Βίκτορ Φρανγκεστάιν από την Εποχή των Παγετώνων. Και ο Θεός παρηγοριέται με τη σκέψη ότι αυτή είναι η αναπόφευκτη κατάληξη κάθε δημιουργίας: Δημιουργοί ανίσχυροι που δραπετεύουν από τα δημιουργήματά τους.
Πηγή: «Ιστορίες από την άλλη ζωή» David Eagleman