Του Νίκου Πολιουδάκη
Πτυχιούχου Επικοινωνίας & ΜΜΕ
Καποδιστριακού Παν/μίου Αθηνών
«Ένας άνθρωπος παίρνει το δρόμο της γνώσης όπως ακριβώς πηγαίνει και στον πόλεμο: με πλήρη συνείδηση, γεμάτος φόβο, σεβασμό και απόλυτη αυτοπεποίθηση. Το να βαδίζεις προς τη γνώση ή να πηγαίνεις στον πόλεμο με οποιονδήποτε άλλο τρόπο είναι σφάλμα και όποιος το κάνει μετανιώνει για το δρόμο που ακολούθησε.»
Κάρλος Καστανέντα, Περουβιανός συγγραφέας
Στο παραπάνω απόφθεγμα η πορεία προς τη γνώση και η πορεία προς τον πόλεμο παρουσιάζεται ως κάτι παρόμοιο, κάτι που μπορεί να επιτευχθεί με τον ίδιο τρόπο. Απαραίτητο συστατικό αυτής της «διαδρομής», κατά τον συγγραφέα, είναι, πέρα από τα υπόλοιπα, η συνοδεία του φόβου.
Φόβος, φόβος και πάλι φόβος. Μια διαχρονική έννοια, ένας τρόπος ζωής και άσκησης της πολιτικής, ένα μέσο πειθούς, ελέγχου, σωφρονισμού σε θεωρητικό επίπεδο, δράσης ή αδράνειας. Ωστόσο, ο δρόμος προς τη γνώση και την αλήθεια δε θα πρέπει να εμπεριέχει το φόβο, αλλά ίσως έναν μετρημένο ενδοιασμό. Διότι η αναζήτηση της γνώσης είναι αυτή που επιτρέπει την κατανόηση, την ερμηνεία, την αντιμετώπιση και την αποπομπή του πραγματικού, δικαιολογημένου ή κατασκευασμένου φόβου.
Καθημερινά γύρω μας και ειδικά στην τωρινή συγκυρία, βλέπουμε το καθεστώς του φόβου να είναι το κυρίαρχο. Ένα καθεστώς, που ενισχύεται:
-Από τα τρομοκρατικά ΜΜΕ, που μέσα σε λιγότερο από τρία χρόνια έγιναν οι απόλυτοι γνώστες οικονομικών ζητημάτων. Πέρα από τους μετρημένους οικονομικούς αναλυτές που ούτως ή άλλως υπήρχαν στα επιτελεία των Μέσων, όλοι κατέστησαν γνώστες του αντικειμένου, με τα μονόωρα τηλεοπτικά δελτία ειδήσεων να καταναλώνουν τα 2/3 της διάρκειάς τους στην εθνική οικονομική κρίση, στον ρόλο του ξένου παράγοντα-δανειστή και την χρεοκοπία που όλο φτάνει.
-Από τις απαισιόδοξες εικόνες στα ΜΜΕ, αλλά και γύρω μας, όπως οι άστεγοι που ψάχνουν στα σκουπίδια και οι φτωχοί που πληθαίνουν. Άλλοι δέχονται βοήθεια από μέριμνα των δήμων, άλλοι από τη δραστηριότητα της εκκλησίας, άλλοι από ιδιώτες, άλλοι αρνούνται την όποια βοήθεια, όντας εγωιστές και νιώθοντας αναξιοπρεπείς για την σημερινή τους κατάληξη. Όλες αυτές οι εικόνες τρομάζουν συνοδευτικά με τη φοβία ότι στο μέλλον ενδέχεται να ακολουθήσουν κι άλλοι την ίδια οδό εξαθλίωσης.
-Από την αυξανόμενη εγκληματικότητα που συνεχώς αναδεικνύεται, αλλά δεν αντιμετωπίζεται δραστικά. Ντόπια και ξένα κακοποιά στοιχεία δρουν ανενόχλητα, ενώ εκκολάπτονται κι άλλα σε ένα σύστημα ανομίας. Έχουμε κουραστεί να ακούμε το τετριμμένο πως «μια χούντα θα μας έζωσε και από τους εγκληματίες και από τους διεφθαρμένους πολιτικούς». Η εφαρμογή των ισχυόντων νόμων δεν πρέπει να είναι αποτέλεσμα επιβολής του φόβου των κυρώσεων ενός αυταρχικού καθεστώτος, αλλά ένα αποτέλεσμα ισχυρών ηθικών δομών σε ένα δημοκρατικό περιβάλλον.
-Από την πλήρη απουσία ανάδειξης αισιόδοξων πτυχών της ζωής και την απαξίωση ενεργειών που στοχεύουν στο μετριασμό της μιζέριας και στην αναπτέρωση του τόσο πεσμένου ηθικού. Όπως είχε αναφέρει και ο Θόδωρος Αγγελόπουλος σε μια συνέντευξη του λίγους μήνες πριν φύγει από τη ζωή, ένας τρόπος να ξεφύγει η χώρας μας από το τέλμα και να αναθαρρήσει είναι μια «επίθεση πολιτισμού».
-Από το χειρότερο όλων, την περιρρέουσα αίσθηση ότι «δεν μπορεί να αλλάξει κάτι και πως η καταστροφή είναι αναπόφευκτη», υιοθετώντας μια αδρανή στάση αναμονής του «αναπόφευκτου».
Για όλα αυτά δεν είναι δυνατόν ο δρόμος προς την αντίληψη της «πραγματικής πραγματικότητας» και της γνώσης να ενέχει το φόβο. Διότι ο φόβος περιορίζει τη σκέψη, θρέφει την ανελευθερία, καθιστά την πορεία της γνώσης ακόμα πιο δύσκολη και αποτρέπει την ανάληψη δράσης. Κι αν στο δρόμο για τον πόλεμο ο φόβος είναι φυσιολογικό να σε κυριεύει, δεν πρέπει να μετανιώνεις όταν οδεύεις στο κυνήγι της γνώσης συνειδητά και άφοβα. Ο φόβος είναι που πρέπει να φοβάσαι και τίποτα άλλο…
