Γράφει η Ευγενία Σπαντιδάκη-Ζαμπετάκη
Συν/χου δασκάλα
-Καλημέρα Στελιανή, απου που ‘ρχεσαι, μαντηλοδεμένη; Είντα κρατάς παραμάσκαλα, χορταρικά;
-Εξεχόρτιζα κι είναι ξερόχορτα Χαρικλειά μου, για τα ζούμπερα(1), επαέ στη μ-προσποδιά μου κρατώ ένα ματσάκι αβρωνές απού τσ’ ήβρικα στην ακροποταμίδα.
-Είντα που ‘σουνε γειτόνισσα, πως εβρέθηκες εκειδά;
-Αποδιαφώτιστα η κακομοίρα έγκαψα στο «Καλάμι»(2) και βοτάνισα(3) τη φακή. Ε τη μπαντέρμη α δε την είχανε πνιμένη τ’ αγριγιόχορτα, αλλά σιγά σιγά τηνε πάστρεψα(4).
-Ετσά πήγα και γω οψές το πρωί στα «πατελούρια» και βοτάνιζα τα κουκιά. Ηγούγια μου Στελιανή μου!
Τόσους σας λύκους δε ν-έχουνε ξαναθωρώντας τα μάτια μου και κατσιάσανε τα κουκιά μας. Εξεπάτωνα κι ασφαντούρουνε(6) μια ουλιά ώρα και απόης επόνεσε η μέση μου και τα παραίτησα κι έφυγα. Εδά θα κάτσω να σκάσω! Ας πάει ο άντρας μου οπουγιά(7) απού μπορεί και του αρέσουνε τα κουκιά, μα εγώ δε ν-τα κάνω χάζι.
-Αν δεν έχομενε Χαρικλειά μου όσπρια πως θα πορευτούμενε το χειμώνα, είντα θα μαγερεύγομε.
-Εμένα Στελιανή μου τα κοπέλια μου τα βαριούνται τα όσπρια καλλιά χουνε τσι τηγανιστές πατάτες…
-Κατέεις Χαρικλειά μου είντα των έψησα οψές το μεσημέρι;
Να σε κάνω να γελάξεις. Είχα μια φρισοκεφαλή, έστεσα το τσικάλι με το λάδι στη μπαρασιά(8) και τη ν-έριξα μέσα και την τσιτσίριζα και την τσιτσίριζα, σε χαμηλή φωτιά, ύστερα έριξα νερό κι έβρασάτωνε μια μονοχερέ ρύζι. Οπουγιά αναμαζωχτήκανε απού τα χωράφια και το χάψανε σα τσι λούφακες.
-Έβγαλενε κείνο Στελιανή μου τη μυρωδιά του ψαριού και ξεγελαστήκανε τα κακονίζικα, μα πες μου Στελινανή μου τση φρισας τη γ-κεφαλή εφύλαξες και την έκαμες ψηματε;
-Χαρικλειά μου, εγώ τη φρίσα τη γ-κάνω τρια κομμάθια και τη μαγειρεύγω τρεις φορές με το ρύζι, ν’ ακούνε μόνο μόνο τη μυρωδιά του ψαριού και χύνουνται τα γλάνια μου σα τσι κάτες κι αδεειάζουνε τα χρειγιδάκια(9).
Το μικιό μου το Σηφαλιώ μου λέει: «Μάνα, είναι κι άλλο στο τσικάλι γη να τρώγω αγάλι – αγάλι ;» Πέντε αντράκια, ζωή να ‘χουνε, θέλουνε φαητά και ποτές δε χορταίνουνε, όλο μπαινοβγαίνουνε στο σπίτι και βαταλαλούνε: «Μάνα πεινώ!» Ευτυχώς που ‘ναι τα χόρτα και το γάλα, γιατί το κρέας το τρώνε μόνο κάθε ΛαμπροΧριστούγεννα.
-Μα γιάντα γειτόνισσα δε ν’αναπιάνεις κουνέλια;
Εγώ τα ‘χω στο χαμόσπιτο τση πεθεράς μου και σκάφτουνε λαγούμια(11) στο λεπιδόχωμα και ξεμυτίζουνε κάθε που τα ταϊζω νεογέννητα, μικιά σα τζι μποντικούς. Σφάζω κάθα Κυριακή ένα και τα κοπέλια μου ξελειξιδεύγουνε(12) το κρέας.
-Είντα λογάσαι Χαρικλειά μου δυο-τρεις φορές τα’ανεριάστηκα τα παντέρμα, εγεννούσανε στην αρχή καλά, ύστερα τα ‘πιανε νταγρουτζάς(13) και ψοφούσανε, ανάθεμα το’ να που ζιενε. Έχω πέντε – έξι όρθες, μα δε τσι σφάζω, γιατί μου κάνουνε τσ’ αυγό.
-Εγώ Στελιανή μου παίρνω ένα γουρούνι και το ταΐζω με τ’ αποφάγια και τ’ αποπλυσούδια του τσικαλιού, με τη σάλτσα α-που περισσεύει στα πιάτα βάνω νερό και πίτερα και του κάνω ένα χυλό και βοσκίζεται(14) το πρωί και το βράδυ.
Την αποδέλοιπη μέρα του φέρνω βελάνια και χαρούπια, απού κουβαλώ με τη ράχη μου, ολόκληρα τσουβάλια από τα δεντρά πο κάτω.
Μέχρι τα Χριστούγεννα το γουρούνι γίνεται μεγάλος χοίρος, τρώμενε το κρέας, τισγαρίζω όσο περισσέψει και το βάνω σ’ ένα μολυβοτό κουρούπι και περνούμενε με το κρέας όλο ν-το χειμώνα.
Το Πάσχα σφάζομενε τ’ αρνί, ετσά δε μ-περνούμενε επαδά στο χωριό ούλοι; Διάτσο το γ-κασάπη που ‘χομενε γη το κρέας π’ αγοράζομενε, αυτά είναι για τσ’ ανθρώπους τση πολιτείας που ‘χουνε παράδες…. Είντα λογάσαι, ετσά ζάβαλε είν’ η ζωή μας στα χωριά.
Ερμηνεία λέξεων
(1) ζούμπερα = ζώα
(2) καλάμι = τοποθεσία
(3) βοτανίζω = βγάζω τ’ άγρια ζιζάνια
(4) παστρέβω = καθαρίζω
(5) λύκος = ζιζάνιο των κουκιών
(6) ασφαντουρώ = πετώ μακριά
(7) οπουγιά = ύστερα, σε λίγο
(8) παρασιά = τζάκι
(9) χρειγιδάκια = πήλινο βαθύ πιατάκι
(10) βατταλαλώ = φλυαρώ
(11) λαγούμια = μεγάλες τρύπες στο χώμα
(12) ξελειξίδι = λειξολοέδι, λειχουδιά,
ξελειξιδεύουνε = ξελιγόνουνται
(13) νταγρουτζάς = αρρώστια
(14) βοσκίζεται = χορταίνει