Παράδοξο της Φειδούς του Μανώλη Σκαρσούλη

Στην περίοδο  1995-2008, οι επενδύσεις προσανατολίστηκαν πολύ περισσότερο σε κατοικίες και μεταφορές  (λεωφορεία και τραμ) και λιγότερο σε προϊόντα μετάλλου και μηχανήματα σε σχέση με την ΕΕ των 15,  Και ίσως  είναι περιττό να υπογραμμίσουμε ότι η μεγάλη  δραστηριότητα στις κατοικίες δεν ήταν αποτέλεσμα κάποιου  ριζοσπαστικού προγράμματος κοινωνικής στέγασης, όπως ίσχυε στην Ευρώπη την εποχή της σοσιαλδημοκρατίας.

Με λιγα λόγια, όπως υπάρχει πρόβλημα με την κατανομή του εισοδήματος, και συνεπώς με την κατανάλωση, υπάρχει πρόβλημα και με την κατανομή των επενδύσεων.  Μόνο που τα στοιχεία, σε καμιά περίπτωση δεν υποστηρίζουν τα αυτονόητα του κυρίαρχου λόγου.  Θα μπορούσε, βέβαια, κάποιος να πει πως στην Ελλάδα «όπως είναι γνωστό»  τόσο το κράτος όσο και οι ρυθμίσεις είναι ελάχιστα φιλικά σε ερευνητικές  και αναπτυξιακές πρωτοβουλίες.  Ωστόσο, δύσκολα μπορεί να υποστηριχθεί αυτός ο ισχυρισμός αν αναλογιστούμε πως η Πορτογαλία για να  μην μιλήσουμε για την Ρουμανία υπερτερούν έναντι της Ελλάδας πράγμα που προφανώς, δεν θα μπορούσε να αποδοθεί στο διαφορετικό κράτος τους.  Επομένως, είναι λογικότερο να υποθέσουμε πως αυτή η εικόνα είναι ευκολότερα εξηγήσιμη βάσει των επιλογών των ιδίων των επιχειρήσεων.

Οι προαναφερόμενες επιλογές εξηγούνται επαρκώς, κατά τη γνώμη μας, αν συμπεριλάβουμε στην ανάλυσή μας τον χαρακτήρα του αναπτυξιακού μοντέλου, που επιλέχθηκε στην Ελλάδα μετά το 1996.  Σίγουρα πάντως δεν εξηγούνται βάσει κάποιας «μανιακής» και καθολικής ροπής για κατανάλωση του ελληνικού πληθυσμού.

Advertisement

Όπως και να έχει το πράγμα. πάντως, ο ισχυρισμός ότι «καταναλώνουμε περισσότερα από όσα παράγουμε» αποτελεί κακό σύμβουλο σχετικά με το τι πρέπει να κλάνει μια οικονομία,  που βρίσκεται σε ύφεση. Το να προσπαθήσεις να αποταμιεύσεις περισσότερο, δηλαδή να καταναλώσεις λιγότερο είναι η καταφανώς λανθασμένη επιλογή σε μια κρίση απλώς επεκτείνεις την ύφεση και, μαζί, ένα πλαίσιο, στο οποίο κανένας δεν επενδύει και κανένας δεν αναλαμβάνει οποιοδήποτε ρίσκο. Το επιχείρημα ότι μια  περιοριστική πολιτική μπορεί να οδηγήσει και σε αναπτυξιακά αποτελέσματα μπορεί σε κάποιοι βαθμό να υποστηριχθεί,. με βάση την εμπειρία. Αλλά το θέμα δεν είναι ποιο είναι το μέσο αποτέλεσμα από όλες τις εμπειρίες που έχουμε από την εφαρμογή περιοριστικών δημοσιονομικών πολιτικών.  Στην προκειμένη περίπτωση, δεν μπορεί να μας ενδιαφέρει  το αποτέλεσμα που έχει μια τέτοια σφικτή δημοσιονομική στάση, όταν, η οικονομία βρίσκεται σε άνθιση. Αυτό που μας ενδιαφέρει είναι το τι προκύπτει  από τις εμπειρικές μελέτες για τις περιπτώσεις, όπου η οικονομία είναι σε ύφεση.  Και εκεί τα αποτελέσματα είναι σαφή και αναμενόμενα οι περιοριστικές πολιτικές επιτείνουν την ύφεση.

Προκειμένου να επενδύσουν, οι επιχειρηματίες  χρειάζεται να έχουν την πεποίθηση ότι θα αντιμετωπίζουν διαρκώς χαμηλά  επιτόκια και, γι’αυτό το λόγο, θέλουν ένα σεμνό κράτος, που δεν δανείζεται ασύστολα, αυξάνοντας έτσι τα επιτόκια.  Αλλά όπως έλεγε ο Κέυνε, απαιτούμε χαμηλά επιτό9κια, γιατί θέλουμε να κάνουμε πράγματα.  Στην περίπτωση  που σταματάμε να κάνουμε  πράγματα για να έχουμε χαμηλά επιτόκια, τότε είναι προφανές πως βλέπουμε τον κόσμο ανάποδα.

Σε μια ύφεση, οι ανάγκες των πολλών δεν είναι μέρος του προβλήματος αλλά μέρος της λύσης, ή τουλάχιστον, της σχετικής ανάσχεσης των χειρότερων  επιπτώσεων της κρίσης.  Τα κατώτερα στρώματα δεν πρέπει να καταναλώσουν λιγότερο, γιατί αυτό απλώς θα επιδεινώσει την ύφεση.  Σε μια ύφεση, προσπαθώντας να αυξήσεις  τις αποταμιεύσεις, ως ποσοστό του εθνικού εισοδήματος, οδηγείσαι σίγουρα σε αποτυχία, γιατί, απλώς, πέφτει συγχρόνως και το εισόδημα –φαινόμενο που ο ι οικονομολόγοι το ονομάζουν «παράδοξο της φειδούς». Εντούτοις, επιμένουμε ότι το κυρίαρχο στην όλη υπόθεση είναι το ποιοτικό στοιχείο και όχι το ποσοτικό.  Το ζητούμενο δεν είναι να στρέψουμε γενικώς το βλέμμα προς την παραγωγή. Είναι να συζητήσουμε το είδος της ανάπτυξης που θέλουμε : τι να παράγουμε, με ποιο τρόπο για ποιόν.

Add a Comment

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Keep Up to Date with the Most Important News

By pressing the Subscribe button, you confirm that you have read and are agreeing to our Privacy Policy and Terms of Use
Advertisement