Της Κρήτης γεννήματα, και Λάμπης θρέμματα, τους τετράριθμους Νεομάτρυρας ανευφημήσωμεν, Γεώργιον, Αγγελή και Μανουήλ και Νικολάου ούτοι γαρ δια πίστιν του Κυρίου σφαγέντες, το αίμα αυτών εθελούσιως εν τη Ρεθύμνη εξέχεν διό και παρρησίαν αεί υπέρ των ψυχών ημών.
«Χρισθιανοί ενεγεννηθήκαμε και χρισθιανοί θα ποθάνομενε», αυτή ήταν η απόκριση των Αγίων Τεσσάρων Νεομαρτύρων στον Μεχμέτ, Τούρκο Πασά του Ρεθύμνου, ο οποίος προσπάθησε ανεπιτυχώς να τους αλλαξοπιστήσει.
Ο Αγγελής, ο Μανουήλ, ο Γεώργιος και ο Νικόλαος καταγόμενοι από τις Μέλαμπες Αγίου Βασιλείου οδηγήθηκαν μπροστά στον Τούρκο Πασά του Ρεθύμνου για τη συμμετοχή τους στην Επανάσταση των Κρητών του 1821 με σκοπό να πεισθούν να επιστρέψουν στον Μωαμεθανισμό, καθώς υποκρινόμενοι είχαν ασπαστεί την Πίστη των Τούρκων (κρυπτοχριστιανοί).
Οι Βρακοφόροι Άγιοι 4 Μάτρυρες (ήταν συγγενείς μεταξύ τους) παρά τη φυλακή και τα σκληρά βασανιστήρια δε λόγισαν και αποκεφαλίστηκαν στη Μεγάλη Πόρτα των ρεθεμνιωτών την 28η Οκτωβρίου 1824.
Η θυσία των Αγίων πήρε γρήγορα διαστάσεις στην ιδιαίτερη τους πατρίδα, το Ρέθυμνο, καθώς ένα χρόνο μετά έψαλαν την Ακολουθία των Αγίων Πάντων, όπως γίνεται σε περιπτώσεις Αγίων που δεν υπάρχει Ιερή Ακολουθία. Η μνήμη των Αγίων αναγνωρίστηκε επισήμως από το Οικουμενικό Πατριαρχείο το 1977, με την ένταξη τους στο αγιολόγιο της εκκλησίας.
Έκτοτε, οι Άγιοι Τέσσερις Μάρτυρες αποτελούν στη θρησκευτική συνείδηση των Ρεθεμνιωτών, αλλά και των Κρητικών, Καύχημα και Ευλογία. Αποτελούν προστάτες της νεολαίας και της σύγχρονης πόλης του Ρεθύμνου, ενώ ο Ι.Ν. που είναι αφιερωμένος στη χάρη τους (ο 3ος κατά σειρά) στο κέντρο της πόλης, αποτελεί κέντρο θρησκευτικών εκδηλώσεων. Σε χαρές και πίκρες, προστρέχουμε να ζητήσουμε τη βοήθεια των Αγίων 4 Μαρτύρων. Κεντρικό σημείο η Πλατεία 4 Μαρτύρων, που από τόπος μαρτυρίου και αποκεφαλισμών, μετατρέπει σε τόπος Αγιοσύνης και πίστης.
Το αποτύπωμα της μνήμης και της θυσίας των 4ων Μαρτύρων στη λαϊκή συνείδηση είναι ανεξίτηλη που έχει επηρεάσει η Κρητική παραδοσιακή και λαϊκή Μούσα:
«Τέσσερις είναι οι Μάρτυρες στη Μέση της Ρεθύμνης και μαρτυρούν πως ψεύτικους όρκους αγάπης δίνεις»
«Βιόλα μου Ρεθεμνιώτισσα στου Μασταμπά το γύρο, στόλισμα στο εικόνισμα των Τεσσάρων Μαρτύρων».
Οι Άγιοι Τέσσερις Μάρτυρες έκαναν πράξη την σχολή του Ιησού «ος δ’ αν ομολογήσει με έμπροσθεν των ανθρώπων, ομολογήσω καγώ έμπροσθεν του πατρός μου του εν ουρανοίς».