Από τον Αιμίλιο Γάσπαρη
Μια όμορφη πόλη εμπνέει, για μια σπουδαία πόλη πάντα βρίσκονται εκείνοι που θα γράψουν γι’ αυτή και θα αφιερώσουν χρόνο και πάθος για την ιστορία και τον πολιτισμό της. Το Ρέθυμνο υπήρξε μια πόλη που η φύση την προίκισε απλόχερα, ασχέτως ότι σήμερα ακολουθεί την κοινή πορεία των περισσότερων ελληνικών πόλεων. Ευτύχησε όμως στον πνευματικό κόσμο, καθώς ειδικά κατά την πρόσφατη ιστορία της έχει να παρουσιάσει πολλά και ενδιαφέροντα κείμενα από ανθρώπους που την αγάπησαν και ασχολήθηκαν μαζί της. Η πόλη μας έτσι στον εκδοτικό χώρο έχει να δείξει θαυμάσιες εργασίες. Να αναφέρω ενδεικτικά στην λογοτεχνία τον Ανδρέα Νενεδάκη με τους «Βουκέφαλους» και «Την άδεια Ηνιοχείας» και τον Παντελή Πρεβελάκη με το κλασικό του έργο «Το χρονικό μιας Πολιτείας». Ένα σημαντικό κομμάτι της επιστημονικής εκδοτικής δραστηριότητας για το Ρέθυμνο αφορά αρχαιολογικές και άλλες έρευνες, αλλά και τα λευκώματα και οι τουριστικοί και άλλοι οδηγοί έχουν και αυτά την δική τους παρουσία και αξία.
Έτσι το βιβλίο του Χάρη Στρατιδάκη «Ρέθυμνο και Θάλασσα- μια ιστορική σχέση» έρχεται να προστεθεί στην πλούσια αυτή σειρά και να πάρει τη θέση του στη βιβλιοθήκη του κάθε Ρεθεμνιώτη. Το βιβλίο είναι πρόσφατη έκδοση του Δημοτικού Λιμενικού Ταμείου Ρεθύμνου και παρουσιάστηκε στον χώρο βόρεια του κτηρίου «Δελφίνι» την Δευτέρα 26 Αυγούστου 2013, παρουσία πολύ κόσμου. Για το βιβλίο μίλησαν ο κ. Γιώργος Εκκεκάκης, ερευνητής και κρητολόγος και ο κ. Χρίστος Ζαχαράκης, πρέσβυς ε.τ. και με θαυμάσιο τρόπο ανέλυσαν το περιεχόμενο αυτού και προσθέσανε τις δικές τους ψηφίδες στο τόσο ενδιαφέρον και περίπλοκο θέμα της σχέσης του Ρεθύμνου με τη θάλασσα. 
Πραγματικά πρόκειται για μια εκπληκτική ιδέα και για ένα θέμα συνυφασμένο με τη ζωή αυτής της πόλης. Η θάλασσα μπαίνει στα σπίτια αυτής της πόλης, ο ορίζοντας με το απέραντο Κρητικό πέλαγος και τα κύματα, τα ταξίδια έπειτα και ο πλούτος που από αυτά περιμένουμε και τέλος οι τουρίστες στις πανέμορφες ακτές, είτε με τα βράχια είτε με τη άμμο, είναι λογικό να δημιουργούν μια ανεξίτηλη σχέση. Ο Γιάννης Σπανδάγος με τα βιβλία του είχε ασχοληθεί με την προκυμαία και το λιμάνι αυτής της πόλης και τώρα με το βιβλίο αυτό ο Χάρη Στρατιδάκης, εκπαιδευτικός και Σύμβουλος στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση, έρχεται να καταθέσει τη δική του έρευνα και εργασία πάνω στο θέμα. Στις πάνω από 250 σελίδες παραθέτει πληροφορίες και υλικό που αφορούν την παράλια ζώνη που ορίζεται από τον Πετρέ ως το Πάνορμο με κομβικό σημείο το Ρέθυμνο και τα λιμάνια του και τη σχέση του με το νερό από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα. Το βιβλίο εκτός από την επιστημονική του αξία, αποτελεί ένα δείγμα υψηλής αισθητικής, αγγίζοντας τα όρια μιας πολυτελούς έκδοσης. Ο συνδυασμός του κειμένου με τις φωτογραφίες και των πολλών και ποικίλων στοιχείων με τα πειστήρια που παρατίθενται, οι χάρτες, οι κατάλογοι και οι πίνακες φανερώνουν την επιμονή και μεθοδικότητα του ερευνητή, που με σχολαστικό τρόπο πετυχαίνει ένα άρτιο αποτέλεσμα.
Το βιβλίο αποτελείται από δυο βασικά μέρη. Στο πρώτο περιλαμβάνεται η έρευνα για το θέμα και οι αναφορές στην πορεία του τόπου μας. Στοιχεία γεωλογικά, ανθρωπολογικά, περιβαλλοντολογικά, αρχαιολογικά που αφορούν την ακτογραμμή και ιστορικά στοιχεία από τα χρόνια των Βενετσιάνων μέχρι και σήμερα παρουσιάζονται και τεκμηριώνονται και βασίζονται και σε μια πλούσια βιβλιογραφία που παρατίθεται. Στο δεύτερο μέρος υπάρχει μια αρκετά πλούσια παράθεση με αποσπάσματα από κείμενα που έχουν σχέση με το θέμα. Βλέπουμε στα κείμενα αυτά πόσοι έχουν ήδη ασχοληθεί και πόσο πολύ έχει απασχολήσει το θέμα Ρεθεμνιώτες και μη ερευνητές και επιστήμονες και συγγραφείς. Θέλω επίσης να τονίσω πως αρκετά από το φωτογραφικό υλικό είδαν το φως της δημοσιότητας για πρώτη φορά και μερικά από αυτά είχαν ιδιαίτερο ενδιαφέρον.
Πολύ ωραία παραλλήλισε ο κ. Εκκεκάκης το υλικό, που παρουσιάζεται στο βιβλίο, ως αποτέλεσμα του ψαξίματος σε μια ανεξάντλητη αποθήκη με καλά τακτοποιημένο κόσμο και με εκπλήξεις που μας συγκινούν και μας ξαφνιάζουν. Έτσι πιστεύουμε πως το Ρέθυμνο και ο τόπος του έχει να μας δώσει στη συνέχεια ακόμα περισσότερα πράγματα. Άλλωστε στην παρουσίαση του βιβλίου τονίστηκε από τους ομιλητές πόσο η έρευνα έχει να δώσει πολλά ακόμα και πόσο θα ενισχύσει αυτή την προσπάθεια η συλλογικότητα και η υποστήριξη και άλλων που θα μπορούσαν και θα ήθελαν να ασχοληθούν με συναφή με την ιστορία και τον πολιτισμό της πόλης θέματα. Θα προσθέσω στην παρατήρηση του κ. Αλεφαντινού, προέδρου του Λιμενικού Ταμείου: «ότι η σύνδεση με το παρελθόν μας βοηθά να έχουμε ένα καλύτερο μέλλον», που πραγματικά είναι πολύ σωστό, πως θα περιμένουμε και άλλες τέτοιες δραστηριότητες προς το γενικότερο καλό της πόλης. Όπως, άλλωστε, βρήκε το κλειδί και ξεκλείδωσε το συρτάρι του κ. Στρατιδάκη και πολύ καλά έκανε, υπάρχουν και άλλα συρτάρια που περιμένουν.
Ας επιστρέψω όμως για λίγο ακόμα στο τόσο ενδιαφέρον αυτό βιβλίο για το Ρέθυμνο και τους κατοίκους του. Με σαφέστατο τρόπο αποδεικνύεται η στενή σχέση της πόλης με τη θάλασσα και σε μια φάση που ουσιαστικά λιμάνι δεν υπήρχε. Τα στοιχεία που ο συγγραφέας παραθέτει, εμπορευματική κίνηση, ναυτιλιακές δραστηριότητες, μέχρι και στοιχεία για το λαθρεμπόριο και την πειρατεία, μας δείχνουν πόσο ήταν δεμένο το Ρέθυμνο με τη θάλασσα. Αυτό έρχεται σε μια τραγική αντίθεση με το σήμερα που η πόλη έχει γυρίσει την πλάτη στη θάλασσα. Σήμερα παρά το τσιμέντο που έχει πέσει, λιμάνι στην πόλη δεν υπάρχει, ούτε καράβι έρχεται. Υπάρχουν αναφορές στο βιβλίο για τη σημερινή κατάσταση. Επειδή όμως για το συγκεκριμένο θέμα η συζήτηση δεν έχει κλείσει, υπάρχει ένα συρτάρι που μπορεί ο κ. Αλεφαντινός με το μαγικό κλειδάκι του να το ανοίξει, γιατί η καταστροφή της πόλης και σε σχέση με το λιμάνι και σε σχέση με τα τρομαχτικά κτίσματα στην άμμο και στα βράχια έχει και όνομα και επίθετο και πρόσωπα που περιφέρονται ανάμεσά μας έχουν την βαρύτατη ευθύνη γι’ αυτό. Αν λοιπόν ενδιαφέρεται, μπορεί να ρωτήσει.
Ακόμα και αυτά έρχεται να τονίσει το βιβλίο του Χάρη Στρατιδάκη «Ρέθυμνο και Θάλασσα-μια ιστορική σχέση». Γιατί είναι αδιαμφισβήτητο το γεγονός της καταστροφής που έχει συντελεστεί σε ολόκληρο το θαλάσσιο μέτωπο της πόλης. Είναι σίγουρο πως το Ρέθυμνο σήμερα δεν είναι μια αυτάρκης πόλη, όπως τουλάχιστον υποστηρίχτηκε για παλιότερες εποχές με τεκμήρια στο βιβλίο αυτό. Όταν γίνονται βιβλία ή και άλλα γεγονότα ή εκδηλώσεις, που τα χαρακτηρίζει η πληρότητα και η δική τους όποια αξία και αυτό με το οποίο ασχολούνται έχει τελειώσει, μας αφήνουν στο τέλος μια πικρή γεύση. Κάτι σαν τη γιορτή που περιγράφει ο Κ. Καβάφης στο ποίημα «Ποσειδωνιάται». Με το βιβλίο όμως αυτό και τα άλλα που ήδη υπάρχουν και αυτά που θα ακολουθήσουν, μιας και το μαγικό κλειδάκι υπάρχει, είναι απολύτως βέβαιο πως δεν θα ξεχάσουμε τι είναι το Ρέθυμνο και τι του οφείλουμε.