Τα βουνά δεν θα μπορούσαν να περάσουν απαρατήρητα από τους «νονούς» των Παγκόσμιων Ημερών, που τελικά καθιέρωσαν τη 11η Δεκεμβρίου ως Διεθνή Ημέρα Βουνού.
Και αυτό, βέβαια, λόγω… εκτοπίσματος: Τα βουνά καλύπτουν το ένα πέμπτο της επιφάνειας της γης και συγκεκριμένα το 64% της Ασίας, το 36% της Βόρειας Αμερικής, το 25% της Ευρώπης, το 22% τη Νότιας Αμερικής, το 17% της Αυστραλίας και το 3% της Αφρικής.
Το θέμα, βέβαια, δεν είναι μόνο ποσοτικό, αλλά και ποιοτικό, καθώς στα βουνά αναγνωρίζεται μια ατελείωτη σειρά από ευεργεσίες προς τον άνθρωπο: Το 10% του πληθυσμού της Γης ζει σε ορεινές περιοχές και περισσότερος από το μισό πληθυσμό της Γης εξαρτάται από τα βουνά για υδάτινους πόρους. 
Πέρα απ’ αυτά, ο μαγικός κόσμος των βουνών οπτικοποιεί την ιδέα του αιώνιου και ακίνητου και προσφέρει ευκαιρίες για αναψυχή και απόδραση από το συμβατικό κόσμο της πόλης και τον ίδιο μας τον εαυτό. Το βουνό αναδείχτηκε σε γέφυρα μεταξύ Γης και Ουρανού, ανθρώπων και θεού. Δεν είναι τυχαίο ότι στην αγία Γραφή ο Θεός εμφανίζεται πάνω σε βουνό. Γενικά, ως «διανοητικό τοπίο» αναδείχθηκε σε διαχρονικό διαπολιτισμικό σύμβολο της ανάτασης του ανθρώπου (του «άνω θρώσκοντος» όντος).
* * *
Κι αν, όμως, δεν καθιερωνόταν η Ημέρα αυτή, θα ήταν σαν να… έχανε η Βενετιά (ή η κουκουναριά) βελόνι, αφού τα βουνά τα έχουμε ούτως ή άλλως συνέχεια μπροστά στα μάτια μας, καθώς η Ελλάδα είναι μια «χώρα βουνών». Ο σημαντικότερος ορεινός της όγκος, η οροσειρά της Πίνδου, σχηματίζει τη ραχοκοκκαλιά της ηπειρωτικής χώρας, με φυσική της προέκτεαη τα βουνά της Πελοποννήσου και της Κρήτης. Εξάλλου, τα περισσότερα νησιά της είναι βουνοκορφές της καταποντισμένης Αιγηίτιδας, που κάποτε την ένωνε με τη Μικρά Ασία. Τα έχουμε όμως συνεχώς και στο…στόμα μας:
Καταρχήν, τα βουνά κατοικοεδρεύουν στις παροιμίες και στα φραστικά μας στερεότυπα καθημερινής χρήσης. Λέμε:
– Έχει τύχη βουνό (:Προφανώς αναφέρεται στον όγκο τους και όχι στα φαλακρά, τα κατακαημένα βουνά ή όσα παθαίνουν καθίζηση, όπως πρόσφατα στα Γιάννενα).
– Πήρε τα βουνά (:Αντίδραση απελπισίας. Πολύχρηστη φράση στις μέρες μας με την οικονομική κρίση και τις ψυχολογικές της συνέπειες).
– Βγήκε στο βουνό (:Έγινε αντάρτης. Πολυακούγεται στις μέρες μας, αν και οι σημερινοί «αντάρτες» χαρακτηρίζονται και αντάρτες του…«γλυκού νερού»).
– Μόνο τα βουνά δεν σμίγουν (Διαψεύδεται γελοιογραφικά -και ολίγον ρατσιστικά- κάθε φορά που ο Πάγκαλος και ο Βενιζέλος συναντιούνται στα έδρανα της Βουλής).
– Από το βουνό κατέβηκε (Κι αυτό ακούγεται -και είναι- ρατσιστικό στερεότυπο. Λες αγροίκους και άξεστους να μην έχει και το… Κολωνάκι).
– Να ζήσεις σαν τα ψηλά βουνά (:Ευχή για μακροζωΐα. Ο Μανόλης ο Κριαράς, που κλείνει τα 105 και ετοιμάζει το καινούριο του βιβλίο, τώρα θα φταρνίζεται και θα απορεί ποιος τον σκέφτεται).
– Στα όρη στα ψηλά βουνά (:Σε εξορκισμός του κακού, π.χ της πτώχευσης της χώρας).
– Μαθημένα από χιόνια τα βουνά (Για τους συνηθισμένους στις κακουχίες και ανθεκτικούς. Καλού κακού, μην λέμε τέτοια για μας∙ ακούει η Τρόικα!).
– Η τρέλα δεν πάει στα βουνά (Διαψεύδεται διαρκώς από τους εμπρησμούς, την οικολογική καταστροφή, την απώλεια της βιοποικιλότητας).
– Όρος ώδινεν έτεκεν μυν (Αυτό, τώρα, γιατί μας παραπέμπει διαχρονικά σε προεκλογικές εξαγγελίες και μετεκλογικά…ποντικοκούραδα;).
– Άμα δεν πάει ο Μωάμεθ στο βουνό, πάει το βουνό στο Μωάμεθ (Το πρόβλημα είναι να συμφωνήσουμε ποιος είναι ο Μωάμεθ και ποιος το βουνό).
– Βουνό, σκέτο (Όταν αναφερόμαστε σε κάτι ογκώδες ή ανυπέρβλητα δύσκολο. Το πολυχρησιμοποιούν στην πολιτική ανάλογα με τη θέση που κατέχουν στη βουλή)…
* * *
Το βουνό έχει διεισδύσει στην ποίηση και στα ωραιότερα λαϊκά και δημοτικά μας τραγούδια. Ενδεικτικά και εκ του προχείρου αναφέρω τα παρακάτω: «Τα θεμέλιά μου στα βουνά», από το «Άξιον εστί» (:Τα θεμέλιά μου στα βουνά/και τα βουνά σηκώνουν οι λαοί στον ώμο τους/και πάνω τους η μνήμη καίει/άκαυτη βάτος./Μνήμη του λαού που σε λένε Πίνδο και σε λένε Άθω. Στίχοι: Ο.Ελύτη – Μελοποίηση: Μ.Θεοδωράκη, όπως και το επόμενο). «Ένα το χελιδόνι» (:Θε μου Πρωτομάστορα, μ’ έκλεισες μέσα στα βουνά.). «Το Βουνό» (:Θ΄ ανέβω και θα τραγουδήσω στο πιο ψηλότερο βουνό). «Γλυκοχαράζουν τα βουνά» (:Γλυκοχαράζουν τα βουνά, μα ’γω τα βλέπω σκοτεινά). «Αντιλαλούνε τα βουνά» (:Αντιλαλούνε τα βουνά, σαν κλαίω εγώ τα δειλινά). «Των Κολοκοτρωναίων» (:Λάμπουν τα χιόνια στα βουνά κι ο ήλιος στα λαγκάδια, λάμπουν και τ’ αλαφρά σπαθιά των Κολοκοτρωναίων)…
Επίσης, μια ολόκληρη κατηγορία δημοτικών τραγουδιών, τα «ριζίτικα», πήραν την ονομασίας τους από τις Ρίζες, τους πρόποδες των βουνών της Κρήτης, όπου και τραγουδιόυνται κυρίως, όπως «Ο αετός» (Σε ψηλό βουνό σε ριζιμιό χαράκι/ κάθετ’ έν’ αετός/…και παρακαλεί τον ήλιο ν’ ανατείλει) που εξελίχθηκε σε διαχρονικό αντιστασιακό μας τραγούδι, όπως και το «Πότε θα κάνει ξαστεριά»…
Εξάλλου, τα βουνά καταλαμβάνουν μεγάλη έκταση στο χάρτη της πεζογραφίας μας. Η «βουνολογία» και η «βουνολατρία» όμως βρίσκουν τον κυριότερο εκπρόσωπό τους στο πρόσωπο του Νίκου Καζαντζάκη, που όλη η γραφή του, εκτός από φωτογραφική περιγραφή του βουνίσιου περιβάλλοντος, αισθητοποιεί την ανάβαση του ισόβιου αυτού (και κάθε) πνευματικού ορειβάτη στις πιο ψηλές κορυφές της γνώσης, των μυστηρίων της ζωής και του θανάτου, αλλά και τη βασική του στοχοθεσία, που ήταν η ανάβαση για την ανάβαση.
* * *
Με οδηγούς τους συνειρμούς συνεχίζω την ορειβασία…
Στα βουνά των Κλεφταρματωλών, του Έπους του ’40 και της Εθνικής Αντίστασης στη νεότερη εθνική μας ιστορία…
Στα ιερά βουνά της θρησκευτικής μας ιστορίας, τον Όλυμπο του Δωδεκάθεου, το Άγιο Όρος, το όρος Σινά με τις Δέκα Εντολές, το Όρος των Ελαιών ή το Γολγοθά του Μαρτυρίου…
Στα βουνά της μυθολογίας μας και ιδιαίτερα στον Καύκασο, τόπο μαρτυρίου του ανθρωποσωτήρα Προμηθέα….
Στο Γολγοθά των… χακί χρόνων μας, τα Αοράκια έξω από τη Σ.Ε.Α.Π Ηρακλείου, που τα ανεβαίναμε με τα γόνατα για «σωβέ» (δηλ «σωματική βελτίωση», όπως ονόμαζαν το καψόνι στη στρατιωτική γλώσσα)…
Στον Ευληγιά των παιδικών μας χρόνων, που κυνηγούσαμε πουλιά με τη σφεντόνα, και αναζητούσαμε κάθε Πάσχα γερμανικά πυρομαχικά για το μπαρούτι τους…
Και φυσικά στο χιλιοτραγουδημένο Ψηλορείτη μας. Όμως εδώ μια «στάση ζωής» με υποχρεώνει να κάνω μια στάση∙
Στο Γιώργο Μανωλέα
Στα χίλια εννιακόσια, το ενενήντα δύο
τ’ Αυγούστου εικοσιεννιά και Σάββατον ημέρα
ο αετός ανέβαινε με τ’ αετόπουλά του
στου Ψηλορείτη την κορφή.
Κι ο Χάρος που τον ζήλεψε μακράν τονε βιγλίζει
και λάβωσεν του την καρδιά και την ζωήν του πήρε.
Αυτός δεν ήταν ποιητής
τους στίχους του να λέμε
Τραγουδιστής δεν ήτανε
ν’ ακούμε τους σκοπούς του
Μόν’ ήτανε σταυραετός
Κι η μόνη του υποθήκη:
τ ο π έ τ α γ μ α π ρ ο ς τ α ψ η λ ά!…
Μάλλον με υποχρεώνει να κάνω διακοπή της «ορειβασίας» μου!…
Γιώργος Φρυγανάκης
g_frygan@hotmail.com