Μεσσιανισμός ενόψει!…
Του Γιώργου Φρυγανάκη
Μεσσιανισμός ενόψει!…
«Κανένας δεν μπορεί να χτίσει για λογαριασμό σου το γεφύρι, απ’ όπου χρω-στάς να περάσεις το ρεύμα της ζωής – κανένας εκτός από σένα τον ίδιο. Υπάρχουν βέ-βαια μονοπάτια άπειρα και γεφύρια και ημίθεοι πρόθυμοι να σε περάσουν∙ μα θα ζητή-σουν πληρωμή τον ίδιο σου τον εαυτό. Στον κόσμο ένας μόνο δρόμος υπάρχει, κι αυτόν κανένας άλλος δεν μπορεί να τον βαδίσει παρά εσύ».
Πρόταξα το αντιμεσσιανικό αυτό μήνυμα του Ταγκόρ προς ατομικούς και συλλογικούς δέκτες, λόγω της δραματικής επικαιρότητάς του μέσα στο σύγχρονο σκηνικό που το οικονομικό χάλι μας χέρι- χέρι με το ηθικό στρώνουν το χαλί για την… έλευση κάποιου μεσσία, ως της μοναδικής δήθεν σωτήριας λύσης. Αλλά και μέσα στο σκηνικό που συνθέτουν οι αναταραχές του γειτονικού μας αραβικού κό-σμου, με την πτώση των παλιών… μεσσιών και τον κίνδυνο εμφάνισης νέων.
Η «συν-ταγή του μεσσία», γήινου ή εξωγήινου, δοκιμάζεται κάθε φορά που φαίνεται ότι οι άλλες συνταγές είναι αναποτελεσματικές και ότι η κατάσταση του πα-ρόντος σηματοδοτεί ένα εφιαλτικό μέλλον.
Συχνά η συνταγή του μεσσία σε κοινωνικοπολιτικό επίπεδο είναι των ίδιων προσώπων που δεν μπόρεσαν πριν να δώσουν διέξοδα στα αδιέξοδα προβλήματά και καμώνονται πάλι τους «σωτήρες», επιχειρώντας μέσα από το λίφτινγκ ή το μακιγιά-ρισμα να παρακάμψουν την αμφισβήτηση τη δυνατότητάς τους να επιτύχουν στο μέλλον.
Ο Μεσσιανισμός, όμως, όσο κι αν ψι-μυθιώνεται, είναι προσβλητικός για την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Και επικίνδυνος, αφού μετατρέπει τα άτομα σε κομπάρσους και οδηγεί τους λαούς στην κοπαδοποίηση, την αυτοαπαξίωση, τη μοιρολατρία, την παράδοση…
Αν δεν μας αρέσει η όποια κοινωνική κατάσταση ζούμε, ας την αλλάξουμε με δημοκρατικές ή επαναστατικές -όπου δεν γίνεται αλλιώς- διαδικασίες και όχι αναμέ-νοντας ομφαλοσκοπικά την έλευση «πεφωτισμένων σωτήρων»∙ ούτε με το να καθό-μαστε σαν τους «Μοιραίους» του Βάρναλη, τους άβουλους, απολίτικους, και «χαμέ-νους», που έχουν αυτοεγκαταλειφθεί στη μοίρα τους, με μόνη παρηγοριά το φάρμα-κο του Βάκχου και την ελπίδα πως μπορεί να γίνει και γι’ αυτούς «κάποιο θάμα».
Δεν έχει σημασία σε ποιο μεσσία πιστεύουμε, αφού η σωτηρομανία του κάθε μεσσία είναι σχεδόν πάντα το προσωπείο της εξουσιομανίας του. Σε τι άλλο παραπέ-μπει συνειρμικά και συμβολικά ο «βίος και η πολιτεία» των περισσότερων Αράβων ηγετών που τώρα αντιμετωπίζουν την οργή των λαών «τους»; Λαών που δεν έχουν βέβαια να κερδίσουν τίποτα, αν αντικαταστήσουν τη μία λατρεία με την άλλη, γιατί ουσιαστικά θα αντικαταστήσουν τη μια αυταπάτη με την άλλη. Ίσως μάλιστα έτσι να υποδουλωθούν περισσότερο. Ας θυμηθούμε την αντικατάσταση της βασιλείας του Σάχη στο Ιράν από το θεοκρατικό καθεστώς του Χομεϊνί.
Για να λέμε βέβαια και του…στραβού το δίκιο, αν δεν ντρέπονται κάποιοι να παρουσιάζονται ως μεσσίες-«σωτήρες», αυτό οφείλεται στο ότι πολύς λαός περιμένει «σωτήρες». Και για τους σωτηρόφρονες πάλι ευθύνεται το σωτηρολογικό τους περι-βάλλον, που τροφοδοτεί τη σωτηρική δουλοφροσύνη τους. Γιατί έχει και ο μεσσιανι-σμός τα… παπαγαλάκια του προς όλες τις κατευθύνσεις. Και ιδιαίτερα προς τα μικρά παιδιά που παραμυθιάζονται με διάφορους τρόπους, όπως μέσα από το μανιχαϊκό θε-ματικό μοτίβο κάποιων κόμικς, που οι ιστορίες τους αναφέρονται στην πάλη του «καλού» και του «κακού», με επικράτηση πάντα βέβαια του πρώτου, αλλά με την καθοριστική επέμβαση υπερφυσικών «ράμπο», μεταφυσικών ή γήινων.
Όσο για μας, ούτε η «Ευρώπη θα μας σώσει», ούτε «Ένας… Παπαδόπουλος θα μας σώσει», ούτε «ο Άι Γιώργης θα μας σώσει»!…
Οι πραγματικά ελεύθεροι άνθρωποι δεν βαυκαλίζονται με τις μεσσιανικές ου-τοπίες, αλλά τεντώνουν το αφτί τους στη δεύτερη φωνή του λαϊκού «-Άγιε μου Γιώρ-γη, βοήθα με! -Μα κούνα κι εσύ το χέρι σου». Πρόκειται για την ηχώ του «Συν Αθηνά και χείρα κίνει», που παραπέμπει στο αρχαιοελληνικό πρότυπο του ελεύθερου, του σκεπτόμενου, ενεργού, του κοινωνικού Ανθρώπου, καταρρίπτοντας κάθε έννοια μεσ-σιανισμού.
Η λύση, λοιπόν, και στα σημερινά αδιέξοδα σ’ Ανατολή και Δύση βρίσκεται στην απάντηση που έδωσε ο Οιδίποδας στο αίνιγμα της τερατώδους Σφίγγας:
«Άνθρωπος»! Αλλά και στη γνωστή απάντηση του κυνικού φιλοσόφου Διογένη: «Άνθρωπο ζητώ»! Τίποτε περισσότερο (:υπεράνθρωπος), τίποτε λιγότερο (:υπάνθρωπος)!…