Στοιχεία.

Αναμφίβολα πολλοί επιστημονικοί τομείς έχουν να επιδείξουν ιδιαίτερα άλματα προόδου

Του Ζαχαρία Δ. Αντωνάκη

Ιστορικός-Φιλόλογος

Αναμφίβολα πολλοί επιστημονικοί τομείς έχουν να επιδείξουν ιδιαίτερα άλματα προόδου σε σχέση με το τι συνέβαινε στους ίδιους επιστημονικούς τομείς πριν από μερικές μόνο δεκαετίες. Κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει κάτι τέτοιο, ούτε και εκείνοι που επικρίνουν, όχι άδικα, την επιστήμη για τις συνέπειές της στη φύση και στον άνθρωπο. Αυτό ακριβώς επικαλούνται και εκείνοι, τη στρεβλή πρόοδό της.

Αυτό που ενοχλεί είναι η ιδεολογία με την οποία ντύνεται μια τέτοια πρόοδος η οποία δεν είναι δικαιολογημένη, ούτε εκείνα που υπόσχεται μοιάζουν να συναινούν σε μια ευτυχισμένη κοινωνία. Εδώ και καιρό κυριαρχεί η αγωνία για το αν ο άνθρωπος θα καταφέρει να δεσμεύσει και να παρατηρήσει σωματίδια αντιύλης και πολλά εικάζονται για το τι θα αποκαλυφθεί από τη διάσπαση αυτή. Αυτό είναι δουλειά της επιστήμης μια και που σχάση δεν μπορούμε να κάνουμε στο ψυγείο μας. Γύρω από αυτή την επιστημονική προσπάθεια καλλιεργείται η αγωνία ή ακόμη και ο φόβος για το τι θα προκύψει μέσα από τους επιταχυντές του Cern (Ευρωπαϊκός Οργανισμός Πυρηνικών Ερευνών). Αυτό είναι δουλειά της ιδεολογίας, η οποία θέλει να κάνει τον άνθρωπο να κοιτά προς τα μέσα, στο εσωτερικό των πραγμάτων, το οποίο και υποτίθεται κρύβει το καινούριο, την απειλή ή την υπόσχεση, την ίδια την ουσία. Δηλαδή, δεν κοιτάνε μόνο οι επιστήμονες, οι αρμόδιοι για το πείραμα και για την κοινοποίηση των πορισμάτων της έρευνας, την ίδια στιγμή κοιτά ολόκληρη η κοινωνία και αυτό κατ’ ανάγκη δεν είναι κακό. Προφανώς. Το κακό είναι πως επειδή ακριβώς σήμερα υπάρχει η δυνατότητα όλοι οι άνθρωποι να είναι ενήμεροι την ίδια στιγμή που συμβαίνει ένα γεγονός για το γεγονός, αναλαμβάνει η ιδεολογία πρωθύστερα να διαχειριστεί την ερμηνεία του γεγονότος, πριν οι ίδιοι οι άνθρωποι σχηματίσουν άποψη για αυτό που συμβαίνει. Αυτό είναι κακό και εξυπηρετεί στόχους που καμία σχέση δεν έχουν με το πείραμα.

Στη εποχή μας το νόημα των πραγμάτων έχει μεταφερθεί στο εσωτερικό τους, που κρύβει ιδιότητες οι οποίες δίνουν εκείνα τα ιδιαίτερα και μοναδικά χαρακτηριστικά του πράγματος. Αυτό συμβαίνει με τους ανθρώπους και με τα προϊόντα, το εσωτερικό των οποίων κάνει τη διαφορά. Να θυμηθούμε τις κρέμες που ενυδατώνουν σε βάθος, την οδοντόκρεμα εκείνη που περιέχει μια ειδική φόρμουλα για προστασία όλο το εικοσιτετράωρο, το σαμπουάν με τα ιχνοστοιχεία και τις βιταμίνες,  τη σοκολάτα που περιέχει γάλα, κατάλληλη για παιδιά. Σχεδόν το σύνολο των προϊόντων προβάλλεται να έχει κάτι παραπάνω από αυτό που είναι και αυτό το κάτι παραπάνω είναι καλά κρυμμένο στο εσωτερικό τους, από το οποίο και θα απελευθερωθεί μόλις αγοραστεί. Η ουσία των πραγμάτων υποστασιοποιείται σε αυτό που δεν φαίνεται και που κρύβεται στα ενδότερα. Το τι, όμως, υπάρχει εκεί είναι ήδη διαμορφωμένο με όρους ιδεολογικούς, άρα μυθικούς. Αφού εξαντλήσαμε το νόημα των πραγμάτων καθ’ εαυτών και δι’ εαυτών φαίνεται πως η καινούρια νοηματοδότηση απαιτεί τη διάσπαση, ώστε το βλέμμα να μάθει την αλήθεια που κρύβεται μέσα στα πράγματα εισχωρώντας μέσα σε αυτά. Το βλέμμα αυτό είναι ήδη παραδομένο σε αυτό που υπόσχεται να το ελευθερώσει, να του μάθει το νέο και αληθινό.

Μια ματιά στις δημοφιλείς, όχι άδικα, τηλεοπτικές σειρές μπορεί να δείξει το πόσο ελκυστικό είναι αυτό που κρύβεται μέσα στους ανθρώπους και τα πράγματα, στα ενδότερά τους. Από εκεί θα προκύψει η έκπληξη, η δράση, η απειλή, η περιπέτεια σαν κάτι μαγικό να ξεχειλίζει από ένα εσωτερικό που δεν έχει σχέση με την εξωτερική εικόνα και παρουσία του. Εξωγήινοι με ανθρώπινη μορφή στο Visitors απειλούν τη γη, ένας καλά κρυμμένος στον εαυτό του μανιακός δολοφόνος στο Dexter, ανθρωπόμορφοι εξωγήινοι στο Τhe Event, αδέρφια με υπερφυσικές δυνάμεις στο Lost. Η ιδεολογία που βρίσκεται πίσω από το  Cern είναι η ίδια που βρίσκεται στα σενάρια των σειρών αυτών. Ακόμη και για τον πολιτικό εκείνο που καταχράστηκε δημόσιο χρήμα, «κατά βάθος είναι καλός άνθρωπος», ίσως πουν…  

Έτσι μέσα από την ιδεολογική κατασκευή και το λόγο που ξέρει να κυριαρχεί μπορεί ακόμη και εκείνο που είναι βλαβερό να παρουσιαστεί ως κάτι θετικό και ωφέλιμο. Ας γνωρίσουν τις συνέπειες των πρακτικών τους: Η ηθική σε αυτή τη χώρα έχει πάει περίπατο, κυρίως γιατί η ηθική αξιοπρέπεια δεν επιβεβαιώνεται ως πράξη. Στην χώρα αυτή η ηθική ξεγυμνώνεται σε τέτοιο βαθμό που επιτέλους αναδεικνύεται ο βαθύς φιλοσοφικός της πυρήνας, η αλήθειά της. Τα όρια της ηθικής μόνο από μια υστερόχρονη πράξη μπορούν να διαγραφούν, μια πράξη, όμως, που μπορεί να συμβεί, μπορεί και όχι. Άρα αυτός που θα τηρήσει την ηθική αρχή μπορεί να το κάνει με την αβεβαιότητα για το αν η πράξη του θα χαρακτηριστεί ηθική. Ισχύει και το αντίθετο. Κάποιος να προχωρήσει σε μια ανήθικη πράξη με την βεβαιότητα ότι η πράξη του δεν θα χαρακτηριστεί ανήθικη.  Η ηθική μας αξιοπρέπεια έχει να κάνει και με το πόσο τυχεροί είμαστε αν η ηθική μας πράξη αναγνωριστεί ως τέτοια. εξουσία, να αναγνωρίσει την ηθική αξιοπρέπεια των πολιτών και να σταθεί αμείλικτη απέναντι στην ηθική αναξιοπρέπεια εκείνων που επιμένουν να φοροδιαφεύγουν και που αποφεύγουν να δηλώσουν την περιουσία τους. Η τελευταία θα πρέπει να είναι ιδιαίτερα μεγάλη ώστε να πείθει την εξουσία να συμμαχεί με την ανηθικότητά της…

Το σωστό, λοιπόν, θα ήταν η ηθική αξιοπρέπεια του πολίτη να πιστοποιείται και αντικειμενικά, από την κοινωνία και συνεπώς και την εξουσία. Σε περίπτωση που αυτό δεν συμβαίνει και για παράδειγμα ο πλούσιος εξακολουθεί να μην φορολογείται και αυτός που φοροδιαφεύγει να μην τιμωρείται, η ηθική αξιοπρέπεια του πολίτη τον οδηγεί στο να κρατήσει αποστάσεις από την ανηθικότητα της εξουσίας. Με τον τρόπο αυτό απαξιώνεται η πολιτική… 

Καταγραφή συγκρούσεων στο μεγάλο επιταχυντή αδρονίων του Cern.