Στη δημιουργικότητα του ανθρώπου
Tου Γιώργου Φρυγανάκη 
Στη δημιουργικότητα του ανθρώπου είναι αφιερωμένη η 26 Απριλίου με στόχο την ανάδειξη όχι μόνο της πρακτικής της αξίας και τη συμβολή της στην καθημερινή μας ζωή, αλλά και την προαγωγή της προστασίας της διανοητικής ιδιοκτησίας, των δικαιωμάτων δηλαδή των δημιουργών πάνω στις δημιουργίες τους.
Η άυλη αυτή περιουσία διακρίνεται στη Βιομηχανική ιδιοκτησία και στην Πνευματική ιδιοκτησία.1 Η πρώτη περιλαμβάνει τα πνευματικά δικαιώματα τα σχετικά με τις ευρεσιτεχνίες, την πληροφορική, τα φάρμακα, τη βιοτεχνολογία, τα εμπορικά σήματα, τις γεωγραφικές ενδείξεις προέλευσης προϊόντων, τις φυτικές ποικιλίες, τα βιομηχανικά σχέδια ή το εμπορικό απόρρητο, ενώ η δεύτερη αναφέρεται κυρίως σε έργα επιστημονικά, ή λογοτεχνίας και τέχνης, όπως βιβλία, θέατρο, κινηματογράφος, μουσική, ζωγραφική, γλυπτική, φωτογραφία, αρχιτεκτονική ή ραδιοφωνικά και τηλεοπτικά προγράμματα.
Σε μια εποχή αυτοματισμού και τυποποίησης, η δημιουργικότητα προβάλλεται αντιθετικά και θεραπευτικά στην εκμηχάνιση ή αλλιώς ρομποτοποίηση του ανθρώπου, κατά τις συνταγές της βιομηχανικής ψυχολογίας που αντιμετωπίζει τον εργαζόμενο ως ον που οφείλει να σκέφτεται σαν μηχανή.
Με τη δημιουργία ο άνθρωπος, ως «κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσιν» του Δη-μιουργού του, αισθάνεται εσωτερική πληρότητα, λυτρώνεται από τα υπαρξιακά προβλήματα, ξεχωρίζει από το πλήθος, καταξιώνεται, αξιοποιεί με τον καλύτερο τρόπο το χρόνο του, υπερβαίνει τη φθορά, γίνεται πρωτοπόρος του πολιτισμού της κοινωνίας… Η δημιουργική λάμψη -θεία μανία κατά τον Πλάτωνα- είναι η κινητήρια δύναμη της ανανέωσης των κοινωνικών θεσμών, της αναμόρφωσης δομών της, της αναβάθμισης της ποιότητας ζωής. Άλλωστε η έννοια της δημιουργίας περιέχει την κοινωνική προοπτική, όπως δείχνει η ετυμολογία της λέξης από το δήμος και έργο.
Δυστυχώς, όμως, η τακτική της κλοπής, της απομίμησης, της αντιγραφής, της «πειρατείας», της παραχάραξης και γενικά του λεγόμενου «κλοπιράιτ» (παραφθορά του copyright), στην ημερήσια διάταξη. Οι πνευματικά ανοργασμικοί και ψυχικά στε-ίροι, οι ρηχοί άνθρωποι της εύκολης αναρρίχησης, οι καιροσκόποι και κερδοσκόποι σιγά μην περιμένουν να περάσουν… τα στάδια της πορείας της δημιουργικής σκέψης του «μοντέλου του Ουάλας»: προετοιμασία, εκκόλαψη, φωτισμός, επαλήθευση.
Γι’ αυτό οι «μαϊμούδες»-δημιουργίες αυξάνονται και πληθύνονται παντού: στην επιστήμη, στη μόδα, στην τέχνη, στην ψυχαγωγία, στις μεταρρυθμίσεις, στην πολιτική…Ο «θηλυκός νους» θύμα του ηλεκτρονικού εγκλήματος. Κάτω από την ετικέτα «Νέον», που «τραβάει», μετά την αποκόλλησή της εμφανίζεται…«μια από τα ίδια». Ακόμη και τα άλλοθι είναι… κλοπιράιτ: «Τίποτε δεν προέρχεται από παρθε-νογένεση» ή «Τα μεγάλα πνεύματα συναντώνται»…
Εκεί όμως που το φαινόμενο «κλοπιράιτ» φαίνεται ειδικά τα τελευταία χρόνια να έχει λάβει μεγάλες διαστάσεις είναι ο πανεπιστημιακός χώρος. Δεν είναι τυχαία η επείγουσα έγγραφη εντολή(Ιαν. 2011) του Υπουργείου Παιδείας, Δ.Β.Μ.-Θ. προς όλα τα Πανεπιστήμια και ΤΕΙ της χώρας σχετικά με το θέμα της λογοκλοπής, που «αποτε-λεί ακραία παράβαση των κανόνων ακαδημαϊκής δεοντολογίας και ηθικής που θίγει τον πυρήνα των χαρακτηριστικών του ακαδημαϊκού δασκάλου…». Ούτε είναι τυχαίο ότι «την παραμονή της Παγκόσμιας Ημέρας κατά της Διαφθοράς (9/12), 265 μέλη πανεπιστημιακών και ερευνητικών κέντρων της Ελλάδας και του εξωτερικού συνυ-πέγραψαν κείμενο με το οποίο στηλιτεύονται η λογοκλοπή “σε επίπεδο προπτυχιακών και μεταπτυχιακών φοιτητών, υποψήφιων διδακτόρων και πανεπιστημιακών δασκάλων» αλλά και η χαλαρή στάση των διοικήσεων των ιδρυμάτων, αφού, όπως επισημαίνουν, «η αντιμετώπιση των καταγγελιών από τα αρμόδια όργανα των ΑΕΙ δεν είναι η ενδεδειγμένη. Σπάνια επιβάλλονται κυρώσεις στους παραβάτες τόσο για την πράξη αυτή καθ’ εαυτή όσο και για την ιδιοποίηση ξένου επιστημονικού έργου με σκοπό την προ-σωπική πανεπιστημιακή ανέλιξη”…».2
Το «κλοπιράιτ», μπορεί να δώσει χρήμα, τίτλους, δόξα… Ένα μόνο πράγμα δεν μπορεί να δώσει: την «ένθεη» χαρά της δημιουργίας, που είναι η μεγαλύτερη ηθι-κή ικανοποίηση. Προστασία, βέβαια, πνευματικής ιδιοκτησίας σημαίνει προστασία και των ιστορικών μνημείων ενός τόπου από τους κλέφτες και κλεπταποδόχους. Δεν σημαίνει κράτηση σε μουσεία – φυλακές των κλεμμένων έργων τέχνης, όπως την εν-νοεί η Αγγλία και μας αρνείται την επιστροφή των γλυπτών του Παρθενώνα.
Αλλά θα μου πείς: Πού ζεις καημένε μου!…
1). Βικιπαίδεια 2). Ελευθεροτυπία11.1.2011. Άρθρο της Άννας Ανδριτσάκη: «Καθηγητές με λογοκλοπή!»