Βιβλίο – Το μεγάλο ανοικτό παράθυρο στον κόσμο

Η ανακάλυψη της γραφής έγινε πριν από 5.300 χρονιά

Του Νίκου Κωνσταντινίδη

Advertisement

Οικονομολόγου, Κοινωνιολόγου, Συγγραφέα

Η ανακάλυψη της γραφής έγινε πριν από 5.300 χρονιά και του αλφαβήτου πριν από 3.800 χρόνια. Από τότε το γενετικό μας υλικό προ­σπαθεί να μεταλλαχθεί και αναπτύσσει τα εγκεφαλικά κύτταρα μας, που είναι κατάλληλα για ανάγνωση. Μετά τις πρώτες γραφές, τα ιερογλυφικά της Κρήτης, τα Βαβυλωνιακά κείμενα, τα λογόγραφα των Σουμερίων, το αλφαβητάριο των Φοινί­κων και τη μεγάλη καινοτο­μία των αρχαίων Ελλήνων να προσθέσουν φωνήεντα στο …άφωνο αλφάβητο, έως το σύγχρονο τρόπο γραφής και χρήσης του γραπτού λόγου στα βιβλία και το διαδίκτυο, είναι αντι­ληπτό ότι η ιστορία του ανθρώπου είναι συνυφα­σμένη με τη συνεχή ανάπτυ­ξη του γραπτού λόγου, πανω στον οποίο βασίστηκε ο πολιτισμός και η πρόοδος ολόκληρης της ανθρωπότη­τας.

Είναι πανθομολογούμενο ότι η εποχή που διανύουμε, έχει κατακλυστεί από ενα πλήθος πληροφοριών και εικόνων. Οι αποστάσεις έχουν μικρύνει, τα συμβά­ντα απανταχού στη γη βρί­σκονται στους δέκτες μας. Πόλεμοι μεταδίδονται ζωντανά, φυσικά φαινόμε­να, που βρίσκονται σε εξέλι­ξη στην μια άκρη του πλα­νήτη, μεταδίδονται απευθεί­ας στις οθόνες μας. Ο τόπος μίκρυνε, ο χρόνος συντόμευσε, ο μόχθος ελαττώθηκε, τα οράματα της νέας γενιάς σβήνουν στα οικονομικά και πολιτικά αδιέξοδα. Η ηθική, ο ρομα­ντισμός, οι αξίες, πολύ περισσότερο η παιδική αθω­ότητα, είναι έννοιες εγκλω­βισμένες στο ανώτερο πεδίο της ανθρώπινης σκέ­ψης.

Απ’ ότι φαίνεται, αυτό που απασχολεί το σύγχρονο άνθρωπο, είναι η άμεση καθημερινότητα του, αυτό που τον πνίγει. Η κάλυψη των αναγκών του, των πραγματικών αλλά και αυτών που ανακαλύπτουν μέσα από την καταναλωτική του εξάρτηση, είναι ο αυτο­σκοπός της ζωής του. Ο χρόνος για τα άλλα, τα σπουδαία, τα ελιξίρια της ψυχής είναι δευτερεύοντα. Πρώτα η επιβίωση, η υλική τροφή, πρώτα η εξασφάλι­ση του «ζείν» και μετά η πνευματική αναζήτηση, η πλοήγηση στο «ευ ζείν».

Αγαπητοί φίλοι, αγαπημέ­να παιδιά, εσείς ειδικά με τις αγνές συνειδήσεις, όσο κι αν οι νέες τεχνολογικές εξε­λίξεις προαναγγέλλουν το τέλος της αθωότητας και ταυτόχρονα της κλασικής τυπογραφίας, το βιβλίο δεν λέει να εξαφανιστεί, τα υπέ­ροχα χάρτινα σύμπαντα, -μέσα στα οποία όλοι μεγα­λώνουμε και στα οποία συχνά καταφεύγουμε για να μορφωθούμε, να αναπολή­σουμε, να ξεχάσουμε, να διασκεδάσουμε, να προβλη­ματιστούμε, να πληροφορη­θούμε, να αναρωτηθούμε, να εξηγήσουμε, να αναλύ­σουμε και τελικά να γίνουμε πιο πλήρεις άνθρωποι, δεν θα φύγει ποτέ από δίπλα μας. Το βιβλίο είναι η μόνη πνευματική τροφή η οποία δεν απειλεί την υγεία μας.

Ο γερμανός φιλόσοφος Άρθουρ Σοπεναουερ είπε: «Χωρίς βιβλία, η ανάπτυξη του πολιτισμού θα ήταν ανέ­φικτη».

Αγαπητοί φίλοι τα βιβλία είναι οι μηχανές της αλλα­γής, τα παράθυρα στον κόσμο, «οι φάροι που υψώ­νονται στη θάλασσα του χρόνου» όπως λέγει και ο ποιητής.

Τα βιβλία είναι σύντροφοι, δάσκαλοι, ταξιδευτές της σκέψης, θησαυροί των ψυχών, αποταμιευτές της γνώσης.

Τα βιβλία είναι ολόκληρη η ανθρωπότητα τυπωμένη.

Ο περιβόητος βιβλιοφά­γος και συγγραφέας Ζακ Μπονέ πίστευε ότι «η πραγ­ματικότητα δεν είναι τίποτα άλλο από μια ψευδαίσθηση έξω από το σύμπαν της βιβλιοθήκης του».

Υπάρχουν πολλοί πνευμα­τικοί άνθρωποι ,που έχουν δημιουργήσει μεγάλες συλ­λογές σε όγκο και περιεχό­μενο βιβλίων. Αυτοί είναι έτοιμοι να δώσουν τα πάντα έκτος από τα βιβλία τους.

Ο διάσημος Αργεντινός Jorge Borges είπε: «πάντα φανταζόμουν ότι ο Παρά­δεισος θα ήταν ένα είδος βιβλιοθήκης».

Ο Τσέχος Franz Kafka ισχυρίζεται ότι τα βιβλία είναι ναρκωτικά (φυσικά με την καλή έννοια) ενώ ο Thomas Macau lay, ότι ήταν το παν στη ζωή του. Αν είχε δυνατότητα επιλογής, οποι­αδήποτε στιγμή στη ζωή του, θα επέλεγε να θαφτεί σε μια απέραντη βιβλιοθήκη και να περνά τη μέρα του διαβάζοντας και όταν θα κοιμόταν θα προτιμούσε για προσκέφαλο του ενα βιβλίο.

Ο Ιταλός Καλβίνο, πίστευε ότι μέσα από τα βιβλία «ζούμε σε ένα κόσμο ιστοριών που αρχίζουν και δεν τελειώνουν ποτέ», ενώ ο Μαρσέλ Προυστ «ότι αυτό που ξεκινά από τα τρυφερά αναγνώσματα της παιδικής ηλικίας, είναι η καθοριστική διάπλαση της μελλοντικής προσωπικότητας του ατό­μου».

Οι άνθρωποι ουσιαστικά δεν συλλέγουν τα βιβλία, αλλά αντίθετα τα βιβλία αφήνουν να τους συλλέ­ξουν.

Δεν υπάρχουν ίσως ημέ­ρες της παιδικής μας ηλι­κίας που να τις ζήσαμε τόσο απόλυτα όσο κείνες που πιστέψαμε ότι εις αφήσαμε να φύγουν χωρίς να τις ζήσουμε, εκείνες που περά­σαμε με ένα βιβλίο αγαπη­μένο.

Ο χρόνος αγαπημένοι φίλοι της ανάγνωσης ενός βιβλίου, δεν είναι χαμένος χρόνος. Σκεφτείτε, η ζωή ξεπηδά από το χαρτί, μονο­πωλεί το μυαλό και τις αισθήσεις μας. Βγαίνουμε κερδισμένοι διπλά, γιατί πέραν του ότι διευρύνουμε τον πνευματικό μας ορίζο­ντας και κερδίζουμε τη γνώ­ση, ανεβαίνοντας σκαλί-σκαλί το προσωπικό μας πνευματικό οικοδόμημα, επί πλέον πρέπει να συνειδητο­ποιήσουμε ότι ο άλλος κόσμος, αυτό έξω από το βιβλίο είναι γεμάτος προ­βλήματα.

Επιδιώκουμε συχνά να αποδράσουμε από αυτόν. Πιστεύω ότι συμφωνείτε: Είναι προτιμότερο και ασφαλέστερο να ξεφεύγου­με από την καθημερινότητα, με περιοδικές αποδράσεις στον κόσμο του βιβλίου. Ιδού η ψυχική απόδραση και ταυτόχρονα ικανοποίη­ση. Έτσι επιτυγχάνεται η προσωπική ψυχαγωγία και η ταύτιση του εγώ με τους χαρακτήρες των βιβλίων.

Τα βιβλία είναι σύντροφοι, είναι δάσκαλοι, είναι καπε­τάνιοι των πνευματικών ταξι­δευτών.

Σκεφτείτε τον ασκημένο σιωπηλό αναγνώστη, ο οποίος κινείται στον κόσμο της γνώσης και της φαντα­σίας. Είναι ο απόλυτος ταξι­διώτης και ταυτόχρονα γίνε­ται ο απόλυτος ταξιδευτής.

Ο άνθρωπος φίλοι μου, «είναι κατ’ ουσία σκέψη». Το ότι παροδικά κατοικεί στο σώμα του, δεν είναι ο αυτο­σκοπός του. Στη ζωή ερχό­μαστε ως πνεύματα και φεύγουμε από αυτήν ως πνεύματα. Έχουμε την ευκαιρία, στον τόπο που μας έλαχε να ζήσουμε, ωραίο, εύφορο ή κακοτρά­χαλο και άγονο, στο σωμα που μας έλαχε να αναπνέ­ουμε, ωραίο η όχι, όσο είμα­στε στη ζωή, έχουμε την ευκαιρία, να την αδράξου­με. Όσοι συνειδητοποιούν το περιεχόμενο αυτού του δικαιώματος, αξιοποιούν το πέρασμα τους από τη ζωή.

Απευθυνόμενος στους νέους, δεν ξέρω αν με αυτά τα λογία, μπορώ να τους πείσω να σκεφτούν, ότι έχουν μια καταπληκτική ευκαιρία να κατακτήσουν όσο περισσότερα πνευματι­κά αγαθά επιθυμούν. Αγα­πημένοι φίλοι, δεν γεννηθή­κατε για να μείνετε απλές κουκίδες στον ωκεανό του χρόνου. Το βιβλίο να το αγαπήσετε. Θα γίνει ο πιο έμπιστος φίλος σας. Ο καλύτερος παρηγορητής όταν είστε θλιμμένοι. Θα γίνει το ασφαλές λιμάνι της προσωπικής σας μελαγχο­λίας. Μέσα απο αυτό θα κατακτήσετε τη γνώση, για να κάνετε σταθερά βήματα στη ζωή σας. Μέσα από τις σελίδες του θα αναπτυχθεί­τε πνευματικά και θα ανακα­λύψετε τις ικανότητες που ήδη έχετε.

Κάθε ένας από εσάς έχει τη δική του προσωπικότητα, τις δικές του ιδιαιτερότητες, τα δικά του χαρίσματα. Είστε μια μοναδικότητα σε ολόκληρο τον κόσμο, σε ολόκληρο   το   σύμπαν.

Παρόλα αυτά δεν διαφέρε­τε σε τίποτα από κανένα, σε ότι αφορά την υλική σας σύσταση. Όλοι οι άνθρωποι, τα ζώα, τα φυτά, τα βουνά, οι θάλασσες, ακόμα και τα αντικείμενα αποτελούνται από τα ίδια υλικά στοιχεία. Εκείνο που σας διαφορο­ποιεί και σας χαρακτηρίζει ως μοναδικές υπάρξεις, είναι ο ψυχικός και πνευμα­τικός σας κόσμος. Αυτός διαπλάθεται και αναπτύσσε­ται με το διάβασμα.

Να γνωρίζετε ότι «η ανία της παιδικής ηλικίας, δεν μπορεί να καταπολεμηθεί παρά με τον αθλητισμό και το διάβασμα». Όχι κατ’ ανά­γκη το υποχρεωτικό σχολι­κό διάβασμα και ιδιαίτερα αυτό που απαιτεί αποστήθι­ση και κοπιαστική προσπά­θεια η οποία τελικά και δεν πιάνει τόπο και σας κάνει να αποστρέφεστε το διάβα­σμα.

Γίνετε αναγνώστες και μετά συγγραφείς. Όλα τα ανθρώπινα έργα, προηγού­μενα ήταν σκέψεις. Πρώτα οραματιζόμαστε, μετά πιστεύουμε σε αυτό και μετά το πράττουμε. Πιστέψ­τε στον εαυτό σας. Ανακα­λύψτε τις δεξιότητες και τις ικανότητες σας και αξιοποι­ήστε αυτές.

Ανάγνωση είναι μια σιω­πηρή συνομιλία. Ο Αριστο­τέλης είχε πρώτος διατυπώ­σει τη θεμελιώδη διαφορά, αλλά και τη σχέση ανάμεσα στη φωνητική και τη γραπτή μορφή της γλώσσας. Το διάβασμα είναι το γόνιμο θαύμα της επικοινωνίας στους κόλπους της μονα­ξιάς.

Το βιβλίο είναι ένα μεγά­λο ανοικτό παράθυρο στον κόσμο. Δεν συγκρίνεται με καμία οθόνη υπολογιστή, με καμιά τηλεόραση, με κανέ­να κινηματογραφικό έργο. Όχι πως και αυτά δεν είναι πύλες για την κατάκτηση της γνώσης και απαραίτητοι πλέον σύντροφοι, για να μην αισθανόμαστε μοναξιά και ανία. Όμως υπάρχει μεταξύ όλων των άλλων και του βιβλίου, μια τεράστια διαφορά: «ο κόσμος του βιβλίου βρίσκεται στη σκέ­ψη μας και όχι αντιληπτός από την όραση μας». Σκε­πτόμαστε και βλέπουμε με τα μάτια του νου και της ψυχής. Το ίδιο βιβλίο διαβά­ζουν πολλοί και το αντιλαμ­βάνονται διαφορετικά. Παίρνουν αυτό, οτι ήδη γνωρίζουν, το αναπλάθουν και το επεκτείνουν. Έτσι ο αναγνώστης γίνεται ταχύτα­τα ο ίδιος με τη σκέψη του δημιουργός.

Το σημαντικό δεν είναι να διαβάζει κανείς γρήγορα, αλλά να διαβάζει το βιβλίο του με την ταχύτητα που του αρμόζει. Είναι ίσως, εξί­σου επιζήμιο, να αναλώνει ο αναγνώστης πολύ χρόνο πάνω σε ορισμένα βιβλία, όσο και να το διαβάζει υπερβολικά γρήγορα.

Δυστυχώς η σχολική προ­ετοιμασία δεν βρίσκει τους νέους σύμφωνους με την διαδικασία, γιατί καλούνται να διαβάσουν για να απο­μνημονεύσουν πολλές λέξεις σε λίγο ή περισσότε­ρο χρόνο. Αυτό είναι ένας απροκάλυπτος ψυχοκατα-ναγκασμός. Είναι υποχρεω­μένοι να διαβάζουν για να κατανοήσουν όσο γίνεται με μεγαλύτερη ακρίβεια το υποχρεωτικό κείμενο.

Αναμετριούνται για το ποιος το έμαθε απ’ έξω ακρι­βέστερα. Δηλαδή αξιολογεί­ται η ικανότητα απομνημό­νευσης τους και όχι της κατανόησης του κειμένου. Θα έλεγα με βεβαιότητα, ότι αυτός δεν είναι ο καθο­ριστικός ρόλος της παιδεί­ας. Μάλλον ο μηχανισμός αξιολόγησης και υποχρεωτι­κής βαθμολόγησης τον επέ­βαλε. Έτσι το πραγματικό περιεχόμενο της παιδείας απομακρύνθηκε από τον αγνο σκοπό του, που δεν είναι κανείς άλλος, από την κατανόηση του μαθήματος τη διαλογική ανάπτυξη του και την προσωπική κριτική από το μαθητή.

Ατέλειωτες υποχρεωτικές ώρες, καταναγκαστικών δια­δικασιών εκμάθησης κειμέ­νων, που πολλά πρακτικά μυαλά μάλιστα ορκίζονται ότι δεν θα τους φανούν και τόσο χρήσιμα στη ζωή. Το βιβλίο δεν το φέρνει το παι­δί κοντά του. Θεωρώ ότι το βιβλίο πρέπει να φέρνει τον αναγνώστη μέσα του. Αυτό επιτυγχάνεται με τη σωστή καθοδήγηση των γονιών και των δασκάλων.

Είναι βέβαιο ότι η γνώση πολλές φορές αποκτιέται από τις εμπειρίες και όχι αποκλειστικά από το διάβα­σμα.

Γι’ αυτό δεν πρέπει να περνάμε στην υπερβολή, καταπιέζοντας τα παιδιά να διαβάζουν συνεχώς. Δεν είναι δυνατόν, να καταλα­γιάζει η ανησυχία μας, μόνο όταν βλέπουμε το παιδί μας σκυμμένο ώρες ατέλειωτες, πάνω σε ένα βιβλίο.

Το παιδί είναι ο πατέρας των μεγάλων. Αυτή η τρυ­φερή ύπαρξη δίνει δύναμη στους γονείς και τους δασκάλους. Πολλές φορές η αθωότητα και η αγνότητα των παιδιών, γίνεται η αιτία τα παιδιά να διδάσκουν τους μεγαλύτερους, αντί να διδάσκονται από αυτούς.

Όλες οι διδασκαλίες είναι ο διαμελισμός της Αλήθει­ας. Το βλέμμα και η στάση των δάσκαλων διδάσκουν περισσότερο από τα λόγια τους, όπως εξίσου το βλέμ­μα και η στάση των παιδιών διδάσκουν τους δασκάλους.

Το βιβλίο είναι ο δάσκα­λος των δασκάλων. Κι εκεί­νοι διαβάζουν πριν να διδά­ξουν. Η αληθινή αγάπη προς το βιβλίο είναι πραγ­ματική κατάκτηση. Διαβάζε­τε για να κατακτήσετε τη σοφία και για να πατάτε καλύτερα στη γη. Η γνώση χαρίζει αυτοπεποίθηση και ασφάλεια.

Αγαπητοί, απανταχού νέοι, πιστέψτε στον εαυτό σας, είστε φτιαγμένοι από το υλικό της σοφίας. Οι δυνατότητες σας είναι απε­ριόριστες. Μέσα από το διά­βασμα θα αναδειχθούν.

Ο κόσμος είναι μεγάλος και συνάμα μικρός. Να γνω­ρίζετε ότι λίγο μακρύτερα από εδώ υπάρχει πόνος, ανασφάλεια και δυστυχία. Η εξασφάλιση του αυτονόη­του δικαιώματος να ζει κανείς και μάλιστα ελεύθε­ρος, από την κυριαρχία της πλεονεξίας, είναι σημαντικό­τερη προτεραιότητα από το να διαβάζει αμέριμνος το αγαπημένο του βιβλίο. Όμως ποτέ δεν θα επανα­στατούσε για να κατακτήσει τα αναφαίρετα δικαιώματα του, εάν προηγούμενα δεν είχε διαβάσει. Η περιπλάνη­ση στις σελίδες ενός βιβλί­ου είναι μια βουτιά σε αυτά που γνωρίζουμε και κατανο­ούμε καλύτερα και σε αυτά που τώρα μαθαίνουμε. Όση ασχήμια κι αν βρίσκεται γύρω μας. Όσο κι αν αυτή προβάλλεται περισσότερο, γιατί παίζει με τα ανθρώπινα συναισθήματα ένα κακόγου­στο παιχνίδι συναλλαγής που εμπορεύεται την ανθρώπινη ανασφάλεια και τον ανθρώπινο πόνο.

«Ο κόσμος είναι όμορ­φος». Κόσμος δεν είναι μόνο ότι φαίνεται γύρω μας. Κόσμος είναι και ότι υπάρ­χει μέσα μας. Το βιβλίο είναι η πύλη. Μας δίνει τη δυνα­τότητα να τον γνωρίσουμε και να επικοινωνήσουμε μαζί του απλά, με καλοσύ­νη, με πλατιά αποδοχή, με το νιώσιμο των ανθρώπων και των πραγμάτων, χωρίς αέναες αναζητήσεις, χωρίς κομματιάσματα «ναι» με την αθωότητα , ακόμα και ρε την αφέλεια των παιδιών, αλλά και με την εγρήγορση των δασκάλων που κάθε στιγμή μας ειδοποιεί πως όλα τα αντίθετα, ότι μισού­με κι ότι αγαπούμε, ότι προ­καλεί χαρά και ότι προκαλεί πόνο, ότι θρέφει τις αισθή­σεις κι ότι δροσίζει το πνεύ­μα, ότι μας μοιάζει κι ότι είναι διαφορετικό από εμάς, όλα μα ολα είναι ένα και το αυτο, όλα δεν είναι άλλο από την ευλογημένη μουσι­κή της ζωής.

Ο κόσμος είναι όμορφος, όταν χωράει ολάκερος στην καρδιά μας. Δεν ξέρω αν αυτό είναι εφικτό, σε αυτή τη δύσκολη πραγματικότη­τα που ζούμε. Για ένα είμαι σίγουρος.

Ο κόσμος είναι όμορφος. Αυτόν που ξέρω, αυτόν που δεν έμαθα ακόμα και αυτός που δεν θα μάθω ποτέ.

Αυτός ο ωραίος κόσμος είναι γραμμένος στα βιβλία που διάβασα, στα βιβλία που θα διαβάσω και σε εκεί­να που δεν θα διαβάσω ποτέ.

Από την εφημερίδα «ΔΡΑΣΙΣ»