Κρήτη: Το σταθερό αεροπλανοφόρο

Ο εμφύλιος στη Λιβύη ανέδειξε ξανά

Του Φοίβου Οικονομίδη

Ο εμφύλιος στη Λιβύη ανέδειξε ξανά τη γεωστρατηγική σημασία της Μεγαλονήσου

Από την ενίσχυση της άμυνας του, επί Ουίνστον Τσόρτσιλ, και το αμερικανικό σχέδιο «Pincher», την εποχή του Ψυχρού Πολέμου, μέχρι σήμερα, το νησί δεσπόζει ανάμεσα σε τρεις ηπείρους

Η Κρήτη είναι έ­να ελληνικό νησί με ιδιαίτε­ρη γεωστρατηγική σημασία. Δεσπόζει μετα­ξύ τριών ηπεί­ρων στη νοτιο­ανατολική Μεσόγειο, της Ευρώ­πης, της Ασίας και της Αφρικής.

Κάποιες περιοχές της νότιας Κρή­της βρίσκονται πιο κοντά στη Λιβύη, χώρα της βόρειας Αφρικής, παρά στην Αθήνα. Δεν είναι άλλωστε τυ­χαίο ότι με τα πρόσφατα πολεμικά γεγονότα χιλιάδες ξένοι εργαζόμενοι στη Λιβύη μεταφέρθηκαν διά θα­λάσσης σε κρητικά λιμάνια.

Ένα από τα αρχαιότερα λίκνα του παγκόσμιου πολιτισμού, η Κρήτη έγινε το μήλον της έριδος πολλών ξένων κατακτητών, όπως των Ρω­μαίων, των μουσουλμάνων πειρα­τών, των Βενετσιάνων, των Τούρ­κων. Οι Βυζαντινοί επίσης είχαν μια μακρόχρονη παρουσία.

Στο τέλος του 19ου αιώνα, μέσα σ’ ένα επαναστα­τικό κλίμα η Κρήτη κέρ­δισε την αυ­τονομία της και στις αρ­χές του νέου αιώνα ενώθηκε με τη μητέρα πατρίδα. Η Κρήτη πρόσφε­ρε στην Ελλάδα τον Ελευθέριο Βε­νιζέλο, που επηρέασε αποφασιστι­κά τις ελληνικές πολιτικές εξελίξεις από πολλές απόψεις και είχε σημα­ντική παρουσία και στη διεθνή σκηνή.

Καθώς άρχισε ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος οι Βρετανοί ανησυ­χούσαν ιδιαίτερα για τη ναυτική τους θέση στην Ανατολική Μεσό­γειο και για το αν η Ελλάδα, που ή­ταν υπό την επιρροή τους, καταλαμ-βάνετο από μια ξένη δύναμη και κυ­ρίως η Κρήτη που ήταν πολύ κοντά στα Δωδεκάνησα που κατέχονταν α­πό τους Ιταλούς του Μουσολίνι.

Η φασιστική Ιταλία ανταγωνιζό­ταν τότε την Αγγλία στην Ανατολι­κή Μεσόγειο. Η βρετανική ηγεσία α­νέπτυξε τη θέση ότι είχε «ιδιαίτερα μεγάλη σημασία να μην πέσει η Κρήτη» στα χέρια των Ιταλών, οπό­τε θα ήλεγχαν μια στρατηγική πε­ριοχή όπου θα μπορούσαν να εγκα­ταστήσουν μια ναυτική και αεροπο­ρική βάση με αρνητικές συνέπειες για τη βρετανική επιρ­ροή στη νοτιοανατο­λική Μεσόγειο (Αί­γυπτο κ.ά.).

Περισσότερο και από  την  κυρίως Ελλάδα ο βρετανός πρωθυπουργός Ουίνστον Τσόρτσιλ

ενδιαφερόταν για την ά­μυνα της Κρήτης. 0 Τσόρτσιλ πρότεινε τη μετατροπή του κόλ­που της Σούδας σε βά­ση ανεφοδιασμού  σε καύσιμα του βρετανικού στόλου και την ενίσχυση της αντιαεροπορικής ά­μυνας του νησιού.

Η βρετανική πολι­τική σε ηγετικό επίπεδο ή­ταν ότι έ­πρεπε α­πό κάθε άποψη να ενι­σχυθεί η άμυνα της Κρήτης από τους Έλληνες και τους Άγγλους συμμάχους τους.

Ακόμα και η επιλογή του νέου έλληνα πρωθυπουργού Εμμανου­ήλ Τσουδερού, που ήταν Κρητικός και βενιζελικός, δεν υπήρξε τυχαία.

Οι Βρετανοί σκεπτόμενοι τη μετα­φορά της ελληνικής κυβέρνησης στην Κρήτη, όπως και του βασιλιά Γεωργίου, σε περίπτωση κατάληψης της κυρίως Ελλάδας, στόχευαν στη δημιουργία ενός κλίματος θετικής α­ποδοχής της κυβέρνησης μέσα στον κρητικό λαό, που διαπνεόταν μάλι­στα από ένα ισχυρό αντιμοναρχικό και αντιδικτατορικό συναίσθημα. Και σ’ αυτό μπορούσε να βοηθήσει η επι­λογή Τσουδερού. Τελικά δεν επιτέ­θηκαν οι Ιταλοί, αλλά οι γερμανοί α­λεξιπτωτιστές κατέλαβαν, ύστερα α­πό σκληρές μάχες, την Κρήτη.

Μετά το τέλος του Παγκόσμι­ου Πολέμου στα μάτια των δυτικών Μεγάλων Δυνάμεων η* Κρήτη απέκτησε και νέα στρατηγική σημασία, όχι μόνο σαν ένα «παρατη­ρητήριο» προς τις πετρελαιοφόρες περιοχές της Εγγύς και Μέσης Ανα­τολής αλλά και σαν βάση παρακο­λούθησης των κινήσεων του σοβιε­τικού στόλου από τη Μαύρη Θάλασ­σα στο Αιγαίο και γενικότερα στην ανατολική Μεσόγειο.

0 αμερικανός πρεσβευτής στην Άγκυρα πίστευε ότι μια ρωσική ναυτική βάση στα Στενά δεν εξα­σφάλιζε την ελευθερία διέλευσης, γιατί «μία αεροπορική δύναμη έχο­ντας ως βάση για παράδειγμα την Κρήτη», μπορούσε να αποτρέψει «την αποτελεσματική χρησιμοποί­ηση των Στενών από τη Ρωσία».

Μετά το τέλος της σύγκρουσης του Δεκέμβρη η βρετανική ηγεσία σκεπτόταν σοβαρά την εγκαθίδρυ­ση ναυτικών και αεροπορικών βά­σεων στην Ελλάδα. Είχαν ιδιαίτερη προτίμηση «για την εγκατάσταση βάσεων στην Κρήτη», αλλά ο Τσόρ­τσιλ έκρινε ότι θα ήταν καλύτερα να συζητηθεί το θέμα των βρετανικών βάσεων στην Ελλάδα με μια εκλεγ­μένη κυβέρνηση μετά τη διεξαγω­γή των βουλευτικών εκλογών.

Καθώς ο ψυχρός πόλεμος απλω­νόταν στη διεθνή πολιτική σκηνή, οι τρεις πρώην σύμμαχοι (ΗΠΑ, ΕΣΣΔ, Αγγλία) σκέφτονταν τώρα την πιθανότητα ενός νέου παγκο­σμίου πολέμου.

Στα μάτια των Δυτικών η στρα­τηγική σημασία της Κρήτης, ως ενός σταθερού «αεροπλανοφό­ρου» στην καρδιά της νοτιοανατολι­κής Μεσογείου, ναυτική και αερο­πορική βάση, όπως και βάση παρα­κολούθησης στρατηγικών σημείων τριών ηπείρων, αποκτούσε όλο και μεγαλύτερη σημασία.

«Σε περίπτωση παγκοσμίου πο­λέμου -υπέδειξε η βρετανική στρα­τιωτική ηγεσία- είναι πολύ αμφίβο­λο αν θα μπορέσουμε να υπερασπί­σουμε την κυρίως Ελλάδα, αν και πρέπει να κάνουμε το παν για να κρατήσουμε τα σπουδαιότερα ελλη­νικά νησιά, ιδιαίτερα την Κρήτη».

Την πιθανότητα να ξεσπάσει έ­νας νέος παγκόσμιος πόλεμος την εξέταζαν επίσης οι Αμερικανοί και οι Σοβιετικοί που εκπονούσαν πο­λεμικά σχέδια.

Ένα από αυτά ήταν και το αμερι­κανικό σχέδιο «Pincher» κατά το 1946 (βλ. «Η Επανάσταση στην Ελλάδα», σ. 245-246), που ασχολή­θηκε με «την κοινή δράση των ενό­πλων δυνάμεων των ΗΠΑ ενα­ντίον της ΕΣΣΔ, σε περίπτωση που μια παρόμοια δράση απαιτηθεί τα επόμενα χρόνια».

Αν και το σχέδιο «Pincher» προέβλεπε τρεις εναλλακτι­κές λύσεις για την εκδήλωση μιας χερσαίας αμερικανικής επίθεσης «εναντίον της βιομηχανικής καρ­διάς της Ρωσίας», υπέδειξε ότι «η κύρια προσπάθεια που θα ξεκινού­σε από τη Μεσόγειο, διαμέσου των Βαλκανίων και της Μέσης Ανατο­λής», πρόσφερε τις μεγαλύτερες πιθανότητες επιτυχίας. Μεταξύ των κεντρικών βάσεων εκκίνησης της αμερικανικής επίθεσης εθεω­ρείτο η Αίγυπτος, που «μαζί με την Κύπρο και πιθανώς την Κρήτη επι­τρέπουν μεγάλης κλίμακας αερο­πορική επίθεση εναντίον των σο­βιετικών πετρελαιοπηγών στον Καύκασο…».

Οι πρόσφατες πολεμικές εξελίξεις στη Λιβύη δείχνουν τη μεγάλη στρατηγική σημασία των στρατιωτι­κών βάσεων της Κρήτης στις εξελί­ξεις της Εγγύς και Μέσης Ανατολής.

Αλλά και η οικονομική πλευρά της ελληνικής μεγαλονήσου δεν εί­ναι μικρής σημασίας, καθώς λέγε­ται ότι στα ελληνικά χωρικά ύδατα στην περιοχή της Κρήτης υπάρχει ένας πολύ σημαντικός υπόγειος ορυκτός πλούτος, ανάλογος μ’ εκείνον της βόρειας Aφρικής

Από την Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία