Διδάσκουν πάντα και οι ατυχείς επέτειοι
Του Μανώλη Σκαρσουλή 
Διδάσκουν πάντα και οι ατυχείς επέτειοι, μολονότι ο Hegel επέμενε ότι η ιστορία διδάσκει ότι οι άνθρωποι δεν διδάσκονται από την ιστορία. Ο Γάλλος πολιτικός Erriaud, που κλείστηκε σε στρατόπεδο συγκεντρώσεως από τους Γερμανούς, συνήθιζε να λέει πως «η δημοκρατία είναι μια ωραία κοπέλα που για να σου μείνει πιστή, πρέπει να κάνεις έρωτα μαζί της κάθε μέρα».
Επίμονη και καθημερινή σύγκρουση με το καθεστώς. Οι αρχαίοι πρόγονοί μας, οι οποίοι πολύ δύσκολα θα μπορούσαν να συλληφθούν, πρόσφεραν την περίοδο εκείνη μια δεύτερη μεγάλη υπηρεσία στην ελευθερία: «Η πολιτική κυβέρνηση: Είδαμε λοιπόν και τις συνθήκες και τις εξουσίες της «πολιτικής» κυβερνήσεως. Ξέρετε πως θα την αποκαλούσε ο Αριστοτέλης; Ας μας το πει ο ίδιος, για να μην έχω εγώ την ευθύνη: «Ελ’εοίκασιν οι πολλοί την δεσποτικήν, πολιτική, οίεσθαι είναι». (Οι πολλοί φαίνεται να νομίζουν ότι η δεσποτική είναι πολιτική)».
«Περί ενότητος: Πολλές φορές μου έχει τεθεί το ερώτημα, κατά ποιο τρόπο επιτυγχάνεται ασφαλέστερα και οργανικότερα η ενότητα του λαού σε μια πολιτεία. Νομίζω πως δεν υπάρχει ωραιότερη απάντηση από αυτήν που έδωσε στο ερώτημα τούτο ο Pascal: “L’ unite, qui n’; est pas mulititude, est tyrannie” (Η ενότης που δεν είναι πολλαπλότης είναι τυραννία).
«Προεδρική Κοινοβουλευτική Δημοκρατία: Πρότυπον σύστημα διακυβερνή-σεως, επινοηθέν εις την νεωτέραν Ελλάδα υπό διακεκριμμένων Ελλήνων καθηγητών και δικαστικών και εγκριθέν 5 ημέρες προ της 4ης Αυγούστου. Λέγεται Προεδρική διότι έχει Πρόεδον, και κοινοβουλευτική διότι έχει κοινοβούλιον. Είναι άγνωστον ακόμη διατί ωνομάσθη δημοκρατία».
Η κακοποίηση της ιστορίας από «τους δουλαγωγούς, τους αρχολίπαρους, τους αρχογλειπτάδες, τους σπουδαρχίδες» (Αριστοφάνης) δεν είχε όρια. Ακόμη και ο Περικλής είχε επιστρατευθεί για την στήριξη της δημοκρατίας του ενός ανδρός.
Τα παικτήρια και τα ληκτήρια, το ποδόσφαιρο, η κυνοδρομία, οι αλεκτορομαχίες ήσαν οι μέθοδοι για να αποσπάται από την πραγματικότητα ο …κυνός νους.