όλο που ένας ακραιφνής δεξιός ή ένας αριστερός ριζοσπάστης μπορεί να παραβιάσει τους δημοκρατικούς κανόνες
Του Μανώλη Σκαρσουλη
Η ΕΚΛΟΓΙΚΗ ΤΡΕΛΑ
Παρόλο που ένας ακραιφνής δεξιός ή ένας αριστερός ριζοσπάστης μπορεί να παραβιάσει τους δημοκρατικούς κανόνες, δεν κλονίζει τα θεμέλια της δημοκρατίας. Οι εκλογές αντίθετα συνιστούν άμεση απειλή για τη δημοκρατία, επειδή δεν αποτελούν ανταρσία αλλά νόμιμη, δημοκρατική εξέγερση εναντίον της δημοκρατίας. Ο λαός, υποταγμένος συνήθως στη βούληση των νομοθετών, βρίσκεται ξαφνικά πάνω από τους νομοθέτες, ανοίγοντας έτσι μια άβυσσο μέσα στην οποία βυθίζεται η καθεστηκυία τάξη. Οι εκλογές δεν σηματοδοτούν μονάχα το τέλος εκείνων που προσωρινά κυβερνούν τη χώρα, αλλά και την αυτοκτονία της δημοκρατίας.
Αλλά άπαξ και ολοκληρωθεί αυτός ο κύκλος της αυτοκαταστροφής, άπαξ και το φίδι καταβροχθίσει τον εαυτό του, μια νέα τάξη αναδύεται. Η δημοκρατία έχει τις ρίζες της σε μια αυτοακυρούμενη, νομιμοποιημένη ηλιθιότητα.
Αυτή η αυτοκαταστροφική πλευρά πρέπει να συγκαλυφθεί αν η δημοκρατία θέλει να διατηρήσει την αξιοπιστία της. Η βλακεία λειτουργεί μόνο όταν δεν γίνεται αντιληπτή. Ταυτόχρονα η βλακεία δεν πρέπει να αγνοείται, επειδή αποτελεί το βασικό θεμέλιο της δημοκρατίας. Γι’ αυτό το λόγο, πρέπει να επιτρέπεται στην παθολογική αυτοκαταστροφή που συνιστά το αντίθετο της ανιδιοτελούς αυτοθυσίας να βγαίνει κατά καιρούς στην επιφάνεια.
Η δημοκρατία αποδεικνύει τη δύναμή της αφήνοντας τους ψηφοφόρους ελεύθερους να εκφράσουν απρόσκοπτα την ηλιθιότητά τους κατά τη διάρκεια των εκλογών. Μόνο η επιθυμία της βλακείας, η πρόθεση να παραδοθείς σε ένα παράλογο ενδεχόμενο, καθιστά δυνατή τη δημοκρατία.
Ο ΧΩΡΟΣ ΤΗΣ ΕΞΟΥΣΙΑΣ
Η δημοκρατία βασίζεται στην πίστη ότι εκείνοι που εκλέχθηκαν από το λαό για τα επιθυμητά προσόντα τους, θα κυβερνήσουν τη χώρα ορθολογικά. Αλλά ποιος κρίνει τα προσόντα εκείνων που κρίνουν τα προσόντα; Δεν υπάρχει απόλυτη εγγύηση για την καταλληλότητα των κυβερνώντων.
Οι εκπρόσωποι του λαού σε μια δημοκρατία δεν μπορούν ποτέ να επιβληθούν στην πολιτική τάξη επειδή παραμένουν υποκείμενα• υπόκεινται στην κρίση των άλλων. Με λίγα λόγια, η δημοκρατία καθορίζεται από ένα αξεπέραστο εμπόδιο που αποτρέπει τα υποκείμενα από το να καταλάβουν οριστικά τον πυρήνα της εξουσίας. Τα αποτελέσματα των εκλογών νομιμοποιεί ένα πολιτικό πρόσωπο να ασκήσει προσωρινά την εξουσία, ως αναπληρωτής ενός ανύπαρκτου κυβερνήτη, επέχοντας θέση πληρεξούσιου.
Για να μην κολλήσουν και πολύ οι υπουργοί στις πολυτελείς πολυθρόνες τους, αναφερόμαστε με περιφρόνηση στους καρεκλοκένταυρους που μας κυβερνούν, στους μεγαλόσχημους παράγοντες, στην αλαζονεία της εξουσίας και ούτω καθ’ εξής. Κατ’ αυτό τον τρόπο υπενθυμίζουμε στους εαυτούς μας και στους κυβερνώντες το χάσμα που τους χωρίζει από το χώρο της εξουσίας.
Ο χώρος της εξουσίας είναι ένας καθαρά συμβολικός τόπος• ο κάτοχος πραγματικής πολιτικής ισχύος δεν μπορεί να το καταλάβει χωρίς να μετατρέψει τη δημοκρατία σε δικτατορία. Οι επιτυχημένοι πολιτικοί αποτελούν τον μεγαλύτερο κίνδυνο για τη δημοκρατία.
ΧΑΥΝΩΣΗ
Κάθε πολιτικό σύστημα γνωρίζει τον πειρασμό του ολοκληρωτισμού. Αλλά η αναζήτηση του πλήρους ορθολογισμού υποσκάπτεται από μια μορφή ηλιθιότητας πάνω στην οποία σκοντάφτει αργά ή γρήγορα κάθε μορφή οργάνωσης, μια ακατανόητη ηλιθιότητα που απειλεί να υποβαθμίσει το όλο σύστημα σε καρικατούρα. Από τη μια μεριά, η ηλιθιότητα μπορεί να αποβεί μοιραία για τη δημοκρατία: υπάρχει ο κίνδυνος οι εκλογές να εκφυλιστούν σε αναρχία κι έτσι να δώσουν οριστικό τέλος στη δημοκρατική διακυβέρνηση. Ο χώρος της εξουσίας δεν πρέπει να μείνει κενός για πολύ καιρό.
Από την άλλη, η δημοκρατία δεν μπορεί να τα καταφέρει χωρίς την ηλιθιότητα. Υπάρχει ο άλλος κίνδυνος: κάποιος να καταλάβει την εξουσία και να αναγκάσει το πολιτικό σύστημα να εκφυλιστεί σε στυγνή δικτατορία.
Εν ολίγοις, η δημοκρατία απειλείται από πανικό και πλήξη, δύο μορφές της χαύνωσης, που στα αγγλικά συγγενεύει ετυμολογικά με τη λέξη «βλακεία». Η υπερβολική ηλιθιότητα οδηγεί στον παραλογισμό, η ελάχιστη στην αποβλάκωση. Με άλλα λόγια, η ηλιθιότητα πρέπει να κρατιέται σε απόσταση ακόμα κι όταν την ασπαζόμαστε.
Η ΒΛΑΚΕΙΑ ΩΣ ΘΕΜΕΛΙΟ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΜΑΣ
Βλακεία σημαίνει ακούσια αυτοκαταστροφή. Βλακεία είναι η ικανότητα να ενεργείς ενάντια στο συμφέρον σου, με πιο ακραίο επακόλουθο το θάνατο. Αυτό το ταλέντο είναι τυπικά ανθρώπινο. Κατ’ αρχήν ο άνθρωπος είναι το μοναδικό είδος που κατά τη γέννηση του διακατέχεται από την ηλιθιότητα να ξεφωνίζει προσελκύοντας έτσι την προσοχή των άγριων ζώων. Επιπλέον έρχεται στη ζωή μελανιασμένος, αδυνατώντας έτσι να εξαφανιστεί στους θάμνους παίρνοντας χρώμα παραλλαγής. Είναι επίσης το μόνο από τα θηλαστικά που με τη γέννησή του δεν μπορεί να περπατήσει.
Ακόμα χειρότερα: ενώ τα ζώα κατέχουν το ένστικτο της αυτοσυντήρησης, ο άνθρωπος είναι ικανός να παίξει κορώνα γράμματα την επιβίωση του εαυτού του και των ομοειδών του για ένα καπρίτσιο. Εξαπατημένοι από ψευδαισθήσεις που αφορούν φυλές, έθνη, φύλα και θρησκείες, θυσιάζουμε τους εαυτούς μας και τους συνανθρώπους μας.
Η βλακεία ανάγκασε τον άνθρωπο να αναπτύξει τη νοημοσύνη του, αλλά η τελευταία δεν προσφέρει κανένα εχέγγυο για την αυτοσυντήρηση. Πράγματι, η νοημοσύνη μπορεί κάλλιστα να ενισχύσει τη βλακεία. Η εκρηκτικότητα αυτού του μείγματος αποκαλύπτεται με θεαματικό τρόπο στους πολέμους.
Το εκρηκτικό μείγμα βλακείας και νοημοσύνης είναι ευδιάκριτο και στην τεχνολογική εξέλιξη:
Τα τσιγάρα με μικρή περιεκτικότητα νικοτίνης διπλασίασαν την κατανάλωση καπνού.
Οι λάμπες εξοικονόμησης ενέργειας χρησιμοποιούνται κυρίως για πολυτελείς φωτισμούς κήπων.
Οδηγοί με αερόσακους και ζώνες στα αυτοκίνητα οδηγούν κατά μέσο όρο 20% πιο γρήγορα.
Οι περισσότεροι αυτοκινητόδρομοι οδηγούν σε μεγαλύτερη κυκλοφοριακή συμφόρηση, οι περισσότερες λωρίδες με μεγαλύτερο μποτιλιάρισμα.
Οι ραβδωτές διαβάσεις οδηγούν σε περισσότερα ατυχήματα πεζών.
Για να μην καταστρέφονται οι κάμερες ελέγχου κυκλοφορίας από παραβάτες που φωτογραφήθηκαν, τοποθετήθηκαν κάμερες για να επιτηρούν τις κάμερες.
Οι τρελές αγελάδες είναι αποτέλεσμα της ανακύκλωσης των απορριμμάτων των σφαγείων.
Η βελτίωση της υγείας οδηγεί στο πρόβλημα γήρανσης του πληθυσμού.
Η κατανάλωση χαρτιού στα γραφεία αυξήθηκε με την είσοδο των κομπιούτερ.
Η δημιουργία ελαστικών παπουτσιών για τζόκινγκ που μειώνουν την επιβάρυνση στα γόνατα οδήγησε σε μεγαλύτερη φθορά των ισχίων.
Τα φίλτρα για τον καθαρισμό του νερού αποδείχθηκαν ιδανικοί χώροι αναπαραγωγής βακτηριδίων.
Οι αντηλιακές κρέμες λέγεται ότι προκαλούν καρκίνο του δέρματος.
Είναι αδύνατον να εξαλείψουμε την άκρως επικίνδυνη βλακεία χωρίς να εξαλείψουμε ταυτόχρονα και τον άνθρωπο• αυτό θα λεγόταν βλακεία στο τετράγωνο. Μόνη διέξοδος είναι η διαρκής επινόηση νέων στρατηγικών για να αντιπαραθέσουμε στη βλακεία. Από αυτή την άποψη, η βλακεία αποτελεί κινητήριο μοχλό του πολιτισμού μας.
Είναι αυταπάτη να πιστεύουμε ότι η βλακεία προηγείται της νοημοσύνης ή το αντίθετο. Λες και υπάρχει όριο που χωρίζει τη βλακεία από το λόγο. Αλλά βλακεία και νόηση δεν μπορούν να κάνουν η μία χωρίς την άλλη. Απόδειξη, το προπατορικό αμάρτημα. Τρώγοντας από το μήλο της γνώσης του καλού και του κακού, ο Αδάμ αποκτά αντίληψη βάσει της οποίας είναι σε θέση να αναγνωρίσει αναδρομικά την πράξη του σαν βλακώδη και κακή. Με αυτό το παράπτωμα, ο άνθρωπος μεταβάλλεται σε ζώο που συνειδητοποιεί τα λάθη του• απόδειξη, η γέννηση του γέλιου.
Ο διάβολος έβαλε σε δοκιμασία την παντοδυναμία του Θεού ζητώντας Του να δημιουργήσει ένα βράχο τόσο βαρύ που ούτε ο Ίδιος να μην μπορεί να σηκώσει. Τι έπρεπε να κάνει ο Θεός; Αν δεν μπορούσε να τον σηκώσει, δεν ήταν Παντοδύναμος• αν μπορούσε να τον σηκώσει δεν ήταν σε θέση να τον φτιάξει αρκετά βαρύ.
Ο Θεός λοιπόν, μες στην τελειότητα του, στέκεται άραγε πάνω από τους νόμους της δημιουργίας του ή υπόκειται και ό ίδιος σε αυτούς τους νόμους;
Η χριστιανοσύνη προσπάθησε να ξεφύγει από το δίλημμα της τελειότητας εισάγοντας την έννοια της απεραντοσύνης.
Σύμφωνα με κάποιες ερμηνευτικές σημειώσεις της Αναγέννησης, ο Θεός προσπαθεί μέχρι σήμερα να αποδείξει μάταια την παντοδυναμία του, με επακόλουθο το διαστελλόμενο σύμπαν.
Ο ΚΑΤΑΡΑΜΕΝΟΣ ΠΑΡΑΔΕΙΣΟΣ
Η βλακεία ανυψώνεται σαν τείχος πάνω στο οποίο τρώμε τα μούτρα μας. Η βλακεία ανατρέπει όλες τις προσπάθειες του ανθρώπου να υπερβεί τον εαυτό του. Ας υποθέσουμε όμως ότι δεν υπήρχε βλακείας. Όλες οι λαμπρές εμπνεύσεις θα γίνονταν πραγματικότητα χωρίς κανένα εμπόδιο• όλοι θα αντιλαμβάνονταν τη βαθύτερη σημασία της ζωής• το λογικό θα ήταν προφανές και αδιαμφισβήτητο. Μαζί με τη βλακεία θα καταργούνταν η ανθρώπινη ελευθερία και η δυνατότητα επιλογής. Τα πράγματα θα έχαναν το όνομα και τη σημασία τους, επειδή όλα θα αποδεικνύονταν εξίσου πολύτιμα λαχταρώντας μια εξέγερση• σαν πλάσματα ενός αποπνικτικού παραδείσου επιζητώντας το προπατορικό αμάρτημα.
Πηγή: Η «Βλακεία» του Μπότεξ