Στα τελευταία 100 χρόνια, έγιναν τόσες επιστημονικές και τεχνολογικές κατακτήσεις
Του Αετού Χρήστου Τζιφάκι
Στα τελευταία 100 χρόνια, έγιναν τόσες επιστημονικές και τεχνολογικές κατακτήσεις, όσες δεν μπόρεσε ποτέ να επιτύχει ο άνθρωπος, από την αρχή της ιστορίας του.
Και γνωρίζουμε όλοι, ότι στον αιώνα που πέρασε, προοδέψαμε από τεχνολογική και επιστημονική σκοπιά, αλλά δεν ευτυχίσαμε.
Ίσως, ποτέ άλλοτε δεν στοίχισε τόσο φτηνά η ανθρώπινη ζωή.
Αμφισβητούμενος ακόμα σήμερα, είναι ο τρόπος ζωής στις τεχνοκρατούμενες κοινωνίες.
Δεν ισχυρίζομαι ότι η ακολασία και η διαφθορά, είναι φαινόμενα που παρατηρούνται μόνο στην αμαρτωλή εποχή μας, ενώ ήταν άγνωστα ή ασήμαντα παλιότερα.
Όμως, την εκτροπή συνόδευε σχεδόν πάντοτε, το αίσθημα της ενοχής, και η αποκάλυψή της, έφερνε στο πρόσωπο το κοκκίνισμα της ντροπής.
Αυτά ακριβώς τα στοιχεία λείπουν από την σημερινή κοινωνία.
Σήμερα, το κυνηγητό των υλικών ανέσεων, η δίψα της πολυτέλειας, υποδούλωσε τον δημιουργό στα δημιουργήματά του, το πνεύμα στις επινοήσεις και στις κατασκευές του.
Εκτός απ’ αυτά, πολλές φορές, μας κάνει να μη ανεχόμαστε, να μη επιζητούμε και να μη χαιρόμαστε τον διάλογο.
Και γιατί, συνήθως, ο καθένας μας, είναι κλεισμένος μέσα στις δικές του παραδοχές και εκτιμήσεις, επειδή είναι απόλυτα βέβαιος για την ορθότητα των κριτηρίων και μέτρων του, ή επειδή υποσυνείδητα αμφιβάλλει και φοβάται, μήπως ο αντίλογος ανατρέψει τις βολικές του αλήθειες.
Διαπιστώνουμε ακόμα, ότι στην εποχή μας, συχνά ο άνθρωπος γίνεται ανίκανος να αγαπήσει και να εκτιμήσει την ζωή.
Και μια που έγινε ανίκανος να αγαπήσει και να εκτιμήσει την ζωή, γίνεται πρόθυμος και έτοιμος να καταστρέψει τα πάντα.
Περνάνε τα χρόνια. Φεύγει η μια και μοναδική ζωή που χαρίστηκε στον καθένα μας, και εμείς, οι περισσότεροι από εμάς, την έχουμε ξοδέψει σε μικρότητες και κακίες, δίχως να έχουμε, ίσως, καταβάλει την ελάχιστη προσπάθεια να βγάλουμε στην επιφάνεια, εκείνο το είδος της ομορφιάς, το Φως, που πρέπει να ακτινοβολεί από μέσα μας.
Της ομορφιάς εκείνης, που ακτινοβολεί πνευματική ποιότητα, καλοσύνη, ανοχή και αγάπη.
Δεν είναι περίεργο το ότι δεν μπορούμε να το χωνέψουμε ότι είμαστε ότι και οι διπλανοί μας, και όχι με πιότερα δικαιώματα;;
Και ακόμα, ότι η σωστή συμπεριφορά μας αποτελεί χαρακτηριστικό ποιότητας, και όχι η οποιαδήποτε ιδιότητα μας;;.
Και είναι γνωστό σε όλους μας, ότι ενώ δεν χρειάζεται να κάνεις τίποτα για να χειροτερεύουν τα πράγματα γενικώς,–(χειροτερεύουν από μόνα τους)- απαιτείται διαρκής καταβολή προσπάθειας για να βελτιωθούν ή να παραμείνουν ως έχουν.
Αυτός άλλωστε είναι ο λόγος που οι προβλέψεις για το χειρότερο είναι τόσο δημοφιλείς στην χώρα μας. Γιατί είναι αυτοεπαληθευόμενες.
Εμείς όμως σήμερα, ταξιδεύοντας στον παραλογισμό της «σύγχρονης» ζωής, θα πρέπει να συνειδητοποιούμε, ότι είμαστε όλοι, συνταξιδιώτες στο καράβι του χρόνου, που μας πάει σ’ εκείνη την ανεξερεύνητη χώρα, που απ’ τα σύνορά της, κανείς δεν ξαναγύρισε.
Στο ψάξιμο λοιπόν του ουσιαστικού νοήματος της ζωής μας, μήπως θάπρεπε, πρώτα απ όλα, να βρούμε την μέθοδο εκείνη, που θα μας κάνει ΦΙΛΟΥΣ πραγματικούς;;
Σκεφτήκαμε άραγε, ότι καθώς τα χρόνια περνούν, και πλησιάζει η άγνωστη ημερομηνία λήξης μας, ότι βαδίζουμε όλοι προς το ίδιο τέρμα;; Και όταν φτάσουμε στο τέρμα αυτό, θα είμαστε όλοι ίσοι;;
Γιατί να μη το χωνέψουμε από τώρα, και να χαρούμε έτσι την υπόλοιπη ζωή που μας χαρίστηκε;;
Αυτό είναι ίσως, το κυριότερο νόημα της ζωής.
Το μόνο ίσως που αξίζει να μοιραστούμε, όσο ακόμα βρισκόμαστε εδώ, είναι η χαρά που δίνει το αίσθημα της πραγματικής (και όχι της κατά δήλωση) αδελφικής αγάπης και φιλίας.
Κάποιος έλεγε ότι Είμαστε όλοι άγγελοι με ένα μόνο φτερό. Μπορούμε να πετάξουμε, μόνο αν αγκαλιάσουμε ο ένας τον άλλο.
Δεν είναι παράλογη η αδιαφορία μας, για ένα τόσο μεγάλο κέρδος, μια που στην εποχή μας μάθαμε να τα υπολογίζουμε όλα με βάση του τι θα κερδίσουμε;;
Η ανθρώπινη φυλή, είχε τη σοφία να δημιουργήσει επιστήμη και τέχνη.
Γιατί τάχα δεν θάταν ικανή να δημιουργήσει ένα κόσμο δικαιοσύνης, αδελφοσύνης και ειρήνης;;
Γιατί δεν θα μπορούσε, η ίδια φυλή, να βρει τις λύσεις εκείνες που θα την οδηγήσουν στις μορφές εκείνες της ζωής που είναι πιο ανθρώπινη και πιο κοντά στην αρμονία του σύμπαντος;;
Η Ζωή, είναι η «σύντομη άδεια» που μας έδωσε ο Θεός, για να παλέψουμε με το σκοτάδι του θανάτου.
Και μια που η Τέχνη, η κάθε μορφής Τέχνη, έχει μέσα της το στοιχείο της αθανασίας, θέλω να πιστεύω, ότι πριν από πολλά χρόνια, οι Αρχαίοι μας πρόγονοι το κατάλαβαν, επωφελήθηκαν, και ανακάλυψαν την Τέχνη, (την κάθε μορφής Τέχνη) βρίσκοντας έτσι κάποιο νόημα για τη ζωής τους.
Βάλανε δηλαδή γέφυρα, πάνω από τον θάνατο, ανάμεσα στη γέννηση και στην αθανασία.
Ο άνθρωπος, πίστεψαν, ίσως μπορέσει έτσι να ξαποστάσει, πιστεύοντας με το δίκιο του, πως δεν είναι «μια ζωντανή στιγμή ανάμεσα σε δύο θανάτους», αλλά, ο μεγάλος συνεργός της αιωνιότητας.
Δεν έπλασε τη ζωή. Αλλά με τα υλικά της ζωής, με τη λογική και με την κορυφαία ευκαιρία της, που είναι η Τέχνη, έπλασε την αιωνιότητα.
Λέτε η Τέχνη να είναι το σημείο εκείνο που ζητούσε να σταθεί ο Αρχιμήδης, για να κουνήσει τη γη;;
Θέλω να πιστεύω ότι το πραγματικό νόημα της ζωής, είναι η δημιουργία μιας κοινωνίας που τα μέλη της, να έχουν αναπτύξει την λογική τους σε τέτοιο σημείο αντικειμενικότητας, ώστε να τους επιτρέπεται να βλέπουν τους εαυτούς τους, του άλλους, τη φύση, στην πραγματικότητά τους, όπως είναι, και όχι παραμορφωμένη από μια παιδιάστικη παντογνωσία ή παρανοϊκό μίσος.
Μήπως θα έπρεπε, να φτιάξει ο καθένας μας μια ιδεατή εικόνα του εαυτού του, όπως θα ήθελε να είναι, (κατά που έγραφε ο Καζαντζάκης) να την κρεμάσει στον τοίχο, και να την βλέπει κάθε μέρα, κάθε πρωί, και να ορκίζεται κάθε φορά ότι δεν θα την ντροπιάσει;;.
Μήπως έτσι μόνο θα ήταν δυνατή η δημιουργία μιας κοινωνίας, που τα μέλη της θα έχουν αναπτύξει την ικανότητα να αισθάνονται ένα με όλους, αλλά και δεν θα χάνουν την αίσθηση της ατομικότητάς τους;;.
Ίσως τούτη τη φορά, η ανθρωπότητα βρίσκεται σ’ ένα τέτοιο σταυροδρόμι, που το λαθεμένο βήμα, μπορεί να είναι το τελευταίο βήμα.
Είναι θέμα αλλαγής κατεύθυνσης.
Κάθε βήμα προς τη νέα κατεύθυνση, της αγάπης προς τον συνάνθρωπό μας, και της αλληλεγγύης, θα συνοδεύεται από το επόμενο, και αν αυτά τα βήματα γίνονται προς την σωστή κατεύθυνση, σημαίνουν πολλά.
Κάποτε, πριν από αρκετές χιλιάδες χρόνια, σε μια ασήμαντη, αλλά ευλογημένη γωνιά της γης – στην Ελλάδα – γεννήθηκε ένας λαός – οι Έλληνες – διαφορετικός από όλους τους άλλους λαούς .
Ο διαφορετικός αυτός λαός, τόλμησε να σηκώσει τα μάτια προς το άπειρο, τόλμησε να προβληματιστεί πάνω στο μυστήριο της ύπαρξης, και τόλμησε να συλλάβει ένα όραμα, για να δώσει νόημα στη ζωή του.
Για να φτάσει όμως σε ένα υψηλό βαθμό πνευματικής ανέλιξης, ο λαός αυτός, έπρεπε πρώτα απ’ όλα να μάθει να σκέπτεται και να ορίζει ηθικές αξίες με αυτοδιδαχή, μια και δεν υπήρχαν προγενέστερα πρότυπα να ακολουθήσει.
Και έμαθε να σκέπτεται και να ορίζει ηθικές αξίες, από μόνος του, και μάλιστα με εντυπωσιακό τρόπο.
Στη συνέχεια, δίδαξε και τους άλλους λαούς, να σκέπτονται και να ορίζουν ηθικές αξίες, αλλά κανένας μαθητής του λαός, δεν κατάφερε ποτέ να τον ξεπεράσει σε δύναμη διαλογισμού και σε δύναμη αρετής.
Ειδικότερα λοιπόν, εμείς, οι Έλληνες, ίσως θα πρέπει να θυμόμαστε, ότι η τραγωδία της ράτσας μας, των Ελλήνων δηλαδή, δεν έγκειται στον μαρασμό ενός μεγάλου πολιτισμού, αλλά στην εγκατάλειψη ενός μεγάλου οράματος . Όραμα τους, ήταν ο εξευγενισμός του ανθρώπου.
Σαν Έλληνες λοιπόν, με αυτή την βαριά κληρονομιά που έχουμε, ίσως θα πρέπει να ψάχνουμε για εκείνο το φως της αλήθειας και της αγάπης, έχοντες παράλληλα σαφή συναίσθηση, ότι το βάρος της αλήθειας, δεν είναι για όλους τους ώμους.
Ενώ το ψέμα, είναι ελαφρό και πάει σε πολλούς, πάρα πολλούς.
Και Φως, για τους Έλληνες σημαίνει, το: «Να κοιτάς με αθόλωτο μάτι όλα τα σκοτάδια».
«Και μαχόμαστε όλοι, στο λιγοστό τούτο διάβα της ατομικής ζωής, να ρυθμίσουμε εντός μας το Χάος, να λαγαρίσουμε την άβυσσο, να κατεργαστούμε μέσα στα κορμιά μας όσο πιότερο σκοτάδι μπορούμε, να το κάνουμε φως».
Συντομότερη επεξήγηση του τι θα πει Φως, για τους Έλληνες, από τις λίγες αυτές γραμμές της Ασκητικής του μεγάλου Κρητικού Νίκου Καζαντζάκη, δεν θα μπορούσα νάβρω.
Το γεγονός και μόνο, ότι η αναζήτηση του φωτός της αγάπης και της αλήθειας πρέπει να είναι ο έμμονος καημός μας, δείχνει πόσο ο άθλος αυτός βρίσκεται πέρα από τα όρια των δυνάμεών μας.
Αυτό το «φως», είναι ενεργητική δύναμη. Είναι μια δύναμη που γκρεμίζει τους τοίχους που χωρίζουν τον άνθρωπο από τον συνάνθρωπο και τον ενώνει με τους άλλους.
Μ’ αυτή τη δύναμη, ο άνθρωπος ξεπερνά το συναίσθημα της απομόνωσης και του χωρισμού, και ωστόσο του επιτρέπεται να είναι ο εαυτός του, να διατηρεί την ακεραιότητά του.
Το φως αυτό της αγάπης, είναι δράση, όχι παθητικό συναίσθημα. Είναι παιδί της λευτεριάς. Ποτέ της κυριαρχίας.
Σημαίνει πρωταρχικά δόσιμο και όχι απολαβή.
Ωστόσο, η πιο σημαντική περιοχή προσφοράς, δεν βρίσκεται στα υλικά πράγματα αλλά στον ιδιαίτερο ανθρώπινο τρόπο.
Τι δίνει αλήθεια ένας άνθρωπος στον συνάνθρωπό του;;
Του δίνει εκείνο που είναι ζωντανό μέσα του. Του δίνει από τη χαρά του, από το ενδιαφέρον του, τη κατανόηση, τη γνώση, το χιούμορ, τη θλίψη του, απ’ όλες τις εκφράσεις και εκδηλώσεις της ζωής που κρύβει μέσα του.
Και καθώς δίνει, μ’ αυτό τον τρόπο εμπλουτίζει τον συνάνθρωπο, δυναμώνει το αίσθημα ζωντάνιας του, με το να δυναμώνει τη δική του αίσθηση ύπαρξης.
Δεν δίνει με σκοπό να πάρει. Η προσφορά, είναι από μόνη της εξαίσια χαρά.
Καθώς όμως δίνεις, δεν μπορεί παρά να γεννήσεις κάτι καινούργιο μέσα στον άλλο άνθρωπο, και αυτό που γεννιέται, αντανακλάτε πάλι σ’ εσένα.
Σαν μοναδική ακέραιη λύση λοιπόν, στο πρόβλημα του ψαξίματος του νοήματος της ζωής, βλέπω να είναι το να πιστέψουμε και να το κάνουμε έργο ζωής μας, αυτό το «φως της αγάπης».
Θα μου πείτε ότι στην εποχή μας που οι πόλεμοι, τα ναρκωτικά, τα διάφορα ολοκληρωτικά καθεστώτα, η αδιαφορία για την καταπάτηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ο βιασμός της φύσης με την συνεχιζόμενη μόλυνσή της, όλα αυτά ακούγονται μάλλον σαν ρομαντικά και ανεφάρμοστα.
Τι μπορούμε να κάνουμε εμείς οι λίγοι για να ελαφρύνουμε την ταλαιπωρία της ανθρωπότητας σ’ αυτόν βίαιο και δραστικά μεταβαλλόμενο κόσμο μας;;
Ίσως σκέφτεστε «… είμαστε τόσο λίγοι, ανάμεσα στα 6 δισεκατομμύρια του κόσμου τούτου. Είμαστε τόσο αδύναμοι και συνεπώς αναποτελεσματικοί. Πώς μπορούμε να κάνουμε κάτι καλύτερο εμείς, από τους ισχυρούς και μονίμως αποτυγχάνοντας Εθνικούς και Διεθνείς Οργανισμούς, Ηνωμένα Έθνη κλπ;;»
Πριν από 2000 χρόνια, 300 Σπαρτιάτες μαζί με τον Βασιλιά τους Λεωνίδα, πολέμησαν και σκοτώθηκαν όλοι τους στις Θερμοπύλες, στην προσπάθειά τους να σταματήσουν 20.000 Πέρσες εισβολείς. Η καθυστέρηση που επετεύχθη στην προέλαση των Περσών, απ’ την γενναία στάση των 300 του Λεωνίδα, έδωσε τον καιρό στην Ελλάδα της μακρινής αυτής εποχής, να συγκροτηθεί και τελικά να νικήσει και να εκδιώξει τον εχθρό.
Πριν από 60 περίπου χρόνια, μερικές εκατοντάδες πιλότων της RAF, κατάφεραν να επηρεάσουν την έκβαση του 2ου Παγκοσμίου Πολέμου, και να κάνουν τον Τσόρτσιλ να πεί ότι “ποτέ στην ιστορία των ανθρωπίνων συρράξεων, δεν χρεώσταγαν τόσα πολλά, τόσο πολλοί, σε τόσους λίγους.“
Ασφαλώς και δεν προτίθεμαι να παρομοιάσω τους εαυτούς μας ούτε με τους γενναίους του Λεωνίδα, ούτε και με τους πιλότους της RAF του 2ου Παγκοσμίου πολέμου. Εν τούτοις η ιστορία, μας έχει διδάξει ότι δεν είναι οι αριθμοί που μετράνε, αλλά η αποφασιστικότητα.
Η συνεισφορά στην ανθρωπότητα, δεν απαιτεί συνήθως αριθμούς και μεγέθη. Η χώρα αυτή, όπως και άλλες στην ιστορία της ανθρωπότητας, έχει συνεισφέρει στον πολιτισμό, πέρα από κάθε προσδοκία. Η προσφορά αυτή, ποτέ δεν εξηρτάτο από το μέγεθος του πληθυσμού, τον πλούτο, την γεωγραφική θέση και την έκταση της γης.
Από της εποχής της Μινωικής Κρήτης, μέχρι και την άλωση της Πόλης, δηλαδή για 4000 χρόνια, οι λίγοι έδωσαν τα φώτα στους πολλούς.
Με την εντατικοποίηση των ισχυρών δεσμών που πρέπει να μας ενώνουν, μπορούμε και πρέπει να χρησιμοποιήσουμε όλη την δυνατή επιρροή μας σαν άτομα, για να αποδείξουμε στους «σπουδαίους» Εταίρους μας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, (και όπου αλλού χρειαστεί), ότι είμαστε κληρονόμοι των σπουδαίων εκείνων ΑΝΘΡΩΠΩΝ της Ελληνικής αρχαιότητας.
Διαφορετικά θα αποδείξουμε ότι έχουμε ανταλλάξει για ένα πιάτο φακής, την ιερή αυτή κληρονομιά.
Στους καιρούς μας, δεν είναι η εργασία που σκοτώνει. Είναι η στενοχώρια. Η εργασία είναι υγεία. Δύσκολα μπορεί ο άνθρωπος να κάνει κάτι που δεν το αντέχει. Η στενοχώρια είναι όπως η σκουριά πάνω στο μέταλλο. Γιατί δεν είναι η συνεχής περιστροφή ενός μεταλλικού εξαρτήματος μιας μηχανής που το φθείρει, αλλά η τριβή.
Ας αποφεύγουμε λοιπόν τις κάθε μορφής τριβές.
Η παραδειγματική συμπεριφορά και διαγωγή μας, είναι εκείνη που ίσως πείσει, τους «σπουδαίους» Ευρωπαίους εταίρους μας (και άλλους), ότι η προσπάθεια για ηθική βελτίωση του ατόμου και της κοινωνίας, ήταν και είναι από την αρχαιότητα μέχρι και σήμερα, ο μοναδικός τίτλος των προνομίων που κληρονομήσαμε.
Ας ευχηθούμε, κάποια μέρα στο μέλλον, οι άνθρωποι αυτού του πλανήτη, να μπορέσουν να πουν : «… δεν ήσαν τόσο πολλοί. Ψάχνοντας όμως για ένα νόημα στη ζωή τους, έμειναν ενωμένοι με υπέροχη αποφασιστικότητα και υπερασπίστηκαν τις αρχές τους, σαν άξιοι απόγονοι των Αρχαίων Ελλήνων».
Ενότητα και μόνο Ενότητα ίσως πρέπει να είναι ο σκοπός μας στην χαραυγή του 21ου αιώνα..
Αρκετά χρόνια πριν, ο Μεγάλος Κρητικός Νίκος Καζαντζάκης, σε μια κραυγή αγωνίας του στην «Ασκητική» του, έγραφε:
«… θέλω να βρω μια δικαιολογία για να ζήσω και να βαστάξω το φοβερό καθημερινό θέαμα της αρρώστιας, της ασκήμιας, της αδικίας και του θανάτου…
… Ένα σύνθημα, … ένα λόγο απλό να προφτάσω να … πω…
… Ας ενωθούμε, ας πιαστούμε σφιχτά, ας σμίξουμε τις καρδιές μας, ας δημιουργήσουμε εμείς, όσο βαστάει ακόμα η θερμοκρασία τούτη της Γης, όσο δεν έρχονται σεισμοί, κατακλυσμοί, πάγοι, κομήτες να μας εξαφανίσουν, ας δημιουργήσουμε έναν εγκέφαλο και μιαν καρδιά στη Γης, ας δώσουμε ένα νόημα ανθρώπινο στον υπερανθρώπινον αγώνα» .
Αν τα παραπάνω δίνουν μια έστω και ελλιπή απάντηση στο πιο πρέπει να είναι σήμερα το νόημα της μας ζωής μας σήμερα, τότε σαν άτομα πρέπει να κάνουμε πράξη τα ιδεώδη αυτά.
Και μια που αναφερθήκαμε λίγο πιο πριν, στις κουβέντες του Νίκου Καζαντζάκη αναφορικά με το ΦΩΣ, ας τελειώσουμε και πάλι, με τα δικά του λόγια, παρμένα από το βιβλίο του «Αναφορά στον Γκρέκο», που αποτελούσαν μια ευχή για τον ίδιο, και ας τα θεωρήσουμε ότι αποτελούν ευχή και για εμάς όλους:
«Το μόνο μου χρέος. Το πρόσωπο αυτό με όση μπορώ υπομονή, αγάπη και τέχνη, να το δουλέψω. Τι θα πει να το δουλέψω;; Να το κάνω φλόγα, κι αν προφτάσω, πριν νάρθει ο Χάρος, την φλόγα αυτή να την κάνω ΦΩΣ …».
[1] «Αναζητώντας νόημα ζωής» Αντώνη Κονταράτου-Εκδόσεις Γκοβόστη-Αθήνα 2003, σελ.525
[2] «Αναζητώντας νόημα ζωής» Αντώνη Κονταράτου-Εκδόσεις Γκοβόστη-Αθήνα 2003, σελ.324
[3] «ΑΣΚΗΤΙΚΗ» Ν.Καζαντζάκη, Εκδ. Ελένης Καζαντζάκη, Αθήνα 1971, σελ.20
[4] «Αναφορά στον Γκρέκο» Ν.Καζαντζάκη, σελ.32