Δεν ξεχνάμε βέβαια πως ζούμε στον τόπο εκείνων που, όπως γράφει και ο ποιητής
Tου Αιμίλιου Γάσπαρη
emilios@gasparis.gr
Δεν ξεχνάμε βέβαια πως ζούμε στον τόπο εκείνων που, όπως γράφει και ο ποιητής, «πούλησαν το νερό και το λάδι» και ότι αυτά τα πολύτιμα αγαθά συνεχώς σήμερα αντιμετωπίζουν την ανθρώπινη απειλή. Φαίνεται απλοϊκό, όμως είναι η σκληρή πραγματικότητα. Τη στιγμή μάλιστα που όλοι θα έπρεπε να έχουμε ως πρώτο μέλημα την φροντίδα τους και τη διατήρησή τους και για μας και για τα παιδιά μας. Στον τόπο μας το νερό είναι σε κατάσταση διωγμού. Σε όλη την Κρήτη, που το νερό είναι σπάνιο αγαθό, το μεταχειρίζονται έτσι σαν να έχουν σκοπό να το εξαφανίσουν, να το καταργήσουν και οι κρατικοί φορείς και οι ιδιώτες με όσα μέσα διαθέτουν. Παντού οι δραστηριότητες είναι τέτοιες που μόνο αυτό το συμπέρασμα μπορεί να βγει. Τα ποτάμια, οι λίμνες και ότι άλλα θα μπορούσε να είναι συλλεκτήρες νερού βρίσκονται σε κακή κατάσταση. Αυθαιρεσίες, σκουπίδια, καταπατήσεις συμβαδίζουν με αυτές τις περιοχές που η φύση είχε χαρίσει απλόχερα στον άνθρωπο και στην συγκεκριμένη περίπτωση τον κρητικό. Και όπου δεν φτάνουν αυτά, με τις φωτιές και ο κρητικός έρχεται και συμπληρώνει το σκηνικό της σύγχρονής του υπόστασης.
Σύμφωνα με στοιχεία της WWF Ελλάς σε εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στο Ρέθυμνο πριν λίγο καιρό με θέμα τους υγροτόπους της Κρήτης, οι περισσότεροι από αυτούς βρίσκονται σε απελπιστική κατάσταση. Ο κ. Καλούστ Παραγκαμιάν, υπεύθυνος του προγράμματος που έχει θέμα την παρακολούθηση και την καταγραφή των υγροτόπων στην Κρήτη, με αρκετά κατατοπιστικό υλικό και απλά λόγια μας έκανε γνωστό σε ποια δραματική στιγμή βρίσκονται τα σημεία εκείνα που κανονικά θα έπρεπε να φυλάσσονται σαν τα μάτια μας. Ήταν μια από τις πιο ουσιαστικές εκδηλώσεις του καλοκαιριού, πέρα από τις ευτράπελες μουσικές και τις χαρούμενες
καλλιτεχνικές βραδιές της άχρηστης ως και επιζήμιας τοπικής εξουσίας. Στους δύσκολους καιρούς που περνάμε πιστεύω πως οι προσπάθειες για τη σωτηρία ενός υγροτόπου, η ενημέρωση και η ευαισθητοποίηση των κατοίκων για τα θέματα της γειτονιάς τους είναι το πρωταρχικό και αυτό ακριβώς εξυπηρετούσε η εκδήλωση αυτή. Όχι πως περιμέναμε διαφορετικά στοιχεία, όχι πως δεν είναι εμφανής η τραγική κατάσταση, είναι πάντα θλιβερό όταν το παρουσιάζουν με επιστημονικό τρόπο και αδιάσειστα στοιχεία.
Ας αναφέρω κάποιους από τους λόγους που οι υγρότοποι καταστρέφονται, όπως σημειώθηκαν στην εκδήλωση αυτή. Αποθέσεις στερεών απορριμμάτων, ρύπανση από αστικά λύματα, δημιουργία χώρων στάθμευσης, δόμηση, μέχρι και γαμοταβέρνες. Μια τέτοια ταβέρνα βέβαια έχει μεγαλύτερη σημασία για την κοινωνική και οικονομική παράδοση του τόπου μας από έναν τόπο που συγκεντρώνει κάποια πουλιά ακόμα και που μπορεί να έχει και να μην έχει νερό. Πόσα ξενοδοχεία και δωμάτια για τους τουρίστες έχουν κτιστεί σε χώρους που θα έπρεπε να προστατεύονται, σε πόσα χωριά τα ρέματα και οι πηγές φυλάσσονται. Αμφιβάλλω αν σε όλο το νησί βρείτε ένα που θα εφαρμόζει όλους τους κανόνες. Παντού υποβάθμιση, σχέδια για έστω βραχεία εκμετάλλευση και ότι βγει και ως όπου πάει. Όσο για τις θέσεις του νερού στο νομό μας και μόνο το παράδειγμα της λίμνης του Πρέβελη αρκεί! Ποιος είναι ο ρόλος του κράτους στο ζήτημα αυτό, τι πράττει η επίσημη πολιτεία, πως αντιμετωπίζει το πρόβλημα η τοπική αυτοδιοίκηση. Εδώ μόνο ρητορικές ερωτήσεις τίθενται. Όπου δεν γίνεται κάτι που θα αποδώσει κέρδη στους ημέτερους δεν ενδιαφέρει και όταν είναι να αποδώσει κέρδη τότε τι υγρότοποι, τι υγροβιότοποι, τι παραλίες και πράσινα άλογα. Ειδικά σήμερα που οι ανά τη χώρα εξουσίες αυτό μόνο ψάχνουν, τι να ξεπουλήσουν και τι να κερδίσουν για το κόμμα τους και τα τσιράκια τους. Γενικά για το θέμα η κατάσταση δεν αφήνει περιθώρια ελπίδας.
Τώρα μιας και καμία φορά με πιάνει και η νοσταλγία και οι μνήμες ασθενείς αλλά έρχονται από την παιδική ηλικία που στο σπίτι φέρναμε το νερό από το πηγάδι και το προσέχαμε και το σεβόμαστε αναγνωρίζοντας την αξία του και τη σημασία του και αυτές οι αναφορές μπορεί να χρησιμοποιηθούν ακόμη και ως στατιστικά ή ως άλλα στοιχεία, θα αναφερθώ στις θέσεις του νερού στο Ατσιπόπουλο και πως αυτές αντιμετωπίστηκαν από την κοινότητα στις τελευταίες δεκαετίες που ήρθαν και εδώ τα πάνω κάτω. Δεν αποτελεί εξαίρεση το Ατσιπόπουλο στο τρόπο αντιμετώπισης του θέματος νερού. Από την πλήρη έλλειψη νερού στην κατασπατάληση του αγαθού, το οποίο ήρθε σε μας μετά από γεωτρήσεις. Το συγκεκριμένο νερό αρχικά εξυπηρετούσε μια μικρή κοινότητα που σήμερα έχει γίνει πόλη και η τακτική δεν έχει αλλάξει. Μακάρι το συγκεκριμένο νερό να είναι ανεξάντλητο και να μπορεί να συνεχίζεται η σπατάλη.
Έτσι ο χώρος της γεώτρησης αφύλακτος, έρμαιο στα παιγνίδια των παιδιών και των ταλαίπωρων κυνηγών που καρτερούν εκεί που λίγο νερό διαφεύγει να σκοτώσουν ένα άτυχο πουλί. Οπουδήποτε αλλού ο χώρος θα ήταν περιφραγμένος και θα ήταν ξεκάθαρα κρατικός και ελεγχόμενος μιας και αφορά πλέον τόσους κατοίκους. Πιο κάτω, κοντά στον παλιό οικισμό βρίσκεται ακόμα η παλιά δεξαμενή που μέχρι πρότινος μάζευε νερό, τώρα που το παρακείμενο οικόπεδο πουλήθηκε και αυτή ενσωματώθηκε με το προς αγορά οικόπεδο. Από εκεί άρχιζε ένα ρέμα που δέχονταν το νερό της βροχής μιας μεγάλης περιοχής που παλαιότερες εποχές διατηρούσε το νερό μέχρι το τέλος της άνοιξης. Το ρέμα αυτό ενώνονταν με το ρέμα του Αγίου Παύλου και χυνόταν αφού περνούσε το σημείο του Κόμβου Ατσιπόπουλου στο ξωκλήσι της Ζωοδόχου Πηγής. Το ρέμα αυτό σε διαφορετικές φάσεις το εγκιβώτισαν για να δεχτεί λύματα και έφτιαξαν και ένα δρόμο για να δώσουν πρόσοψη σε κάποια χωράφια. Βέβαια δεν μπορεί να πει κανείς πως χαρακτήριζε η φαντασία τις συγκεκριμένες αρχές και έτσι θα μπορούσαν να πάρουν δυο τρία μέτρα δεξιά και αριστερά από το ρέμα και να φτιάξουν ένα σωστό δρόμο που σήμερα θα έλυνε το οξύ κυκλοφοριακό πρόβλημα του οικισμού. Πάντως το ρέμα έγινε υπόνομος, οι σχάρες όπου τις άφησαν βρωμάνε και πολλά σπίτια κτίστηκαν στο ρέμα και δρόμος δεν μπορεί να γίνει. Αυτό σήμερα δεν θα ήταν δυνατόν να γίνει νόμιμα και φανταστείτε πως τα ποσά που δαπανήθηκαν τότε θα μπορούσε να είχαν χρησιμοποιηθεί ουσιαστικά και όχι ευκαιριακά. Δίπλα στο ρέμα αυτό υπήρχε το Απάνω Πηγάδι, εκεί που είναι η εκκλησία της Αγίας Ζώνης. Εκεί κάτω από τις βελανιδιές και τα πλατάνια υπήρχαν οι πέτρινες γούρνες και τα πηγάδια. Εκεί ξεδίψαγαν τα ζώα, εκεί έπλεναν τα χοντρά ρούχα οι νοικοκυρές. Σήμερα ο χώρος έχει καταστραφεί. Τις γούρνες άλλες τις πήραν γνωστοί και μη εξαιρετέοι, άλλες, όσες πρόλαβαν, τις πήγαν στο πολιτιστικό κέντρο του χωριού, αυτό που μάλλον έπρεπε να λέγεται «Ευλογώ τα γένια μου». Εκεί σήμερα έριξαν ένα τοιχίο για να στηρίξουν την εκκλησία που μπορεί και να είναι η παλαιότερη του οικισμού και έβαλαν και έναν προβολέα ακριβώς στο υπέρθυρο του ναού με την επιγραφή. Ναι χρειάζεται συντήρηση ο ναός, χρειάζεται χώρος για το πανηγύρι, όμως ας υπάρξει και λίγος σεβασμός και λίγη ευαισθησία. Δυστυχώς με τον ίδιο τρόπο αντιμετωπίστηκαν όλα τα μνημεία του οικισμού. Ελπίζω τουλάχιστον να μην ντύσουν το τοιχίο με τη απαίσια αυτή πέτρα που συνηθίζουν. Ελπίζω να μην πραγματοποιηθούν σχέδια για πέτρινες βαθμίδες που τις ονομάζουν θέατρο, ίσως λόγω της κρίσης, οι θεατρικές παραστάσεις μας μαράνανε. Έτσι θα την αποτελειώσουν την καημένη την Αγία Ζώνη αφού την έκρυψαν με τα δέντρα που φύτεψαν στο πιο ακατάλληλο σημείο και αφού διέλυσαν το χώρο του νερού από κάτω.
Ανάλογη αντιμετώπιση είχαν ακόμη άλλοι δυο χώροι που μάζευαν το νερό της βροχής και παρέμεναν υγροί σχεδόν μέχρι το καλοκαίρι. Εκεί έβγαζαν την λεπίδα που την χρησιμοποιούσαν για να μονώσουν τις στέγες και δημιουργήθηκαν λάκκοι που στη συνέχεια απέκτησαν με την σχετική βλάστηση τη θέση ενός υγροτόπου. Το φανερώνουν και τα τοπωνύμια που έδωσε ο σοφός λαός, Λεπιδόλακκοι και Κολύμποι για τις δυο αυτές περιοχές. Στους Κολύμπους όταν ήμουν στο δημοτικό σχολείο μας πήγαιναν εκδρομή, αργότερα εκεί έγινε το γήπεδο. Στους Λεπιδολάκκους που το μεγαλύτερο μέρος της περιοχής ανήκει στην εκκλησία σχεδιάζουν να κτίσουν το σχολικό συγκρότημα του Ατσιποπούλου. Άρα και οι δυο αυτοί τόποι μόνο κατά το όνομα πλέον θα έχουν σχέση με το νερό, κατά τα άλλα τσιμέντο μπόλικο. Μόνο που το σχολείο ναι μεν προς το παρόν θα κτιστεί σε ένα σχετικά καθαρό περιβάλλον, όμως δεν είναι και ότι καλύτερο να το τοποθετούν σε εκτός σχεδίου και σε χωράφια που ούτε δρόμο διαθέτουν επειδή αυτά βρέθηκαν. Θα έλεγα ότι μάλλον εκεί που είναι το γήπεδο ταιριάζει να γίνει το σχολικό συγκρότημα, μιας και στον κεντρικό δρόμο βρίσκεται και τους κατοίκους των άλλων χωριών διευκολύνει. Όσο για το γήπεδο, που και αυτό είναι απαραίτητο, πρέπει να βρεθεί άλλος μεγαλύτερος και πιο κατάλληλος χώρος. Τα θέματα αυτά τα λύνει σωστά μια κοινωνία που γνωρίζει τις ανάγκες της και ξέρει να τις ιεραρχεί και ξέρει να επιλέγει σωστά και να επενδύει σωστά. Εδώ το μόνο που καταφέρνουν είναι στην επένδυση πέτρας, της ασχήμιας δηλαδή που σκεπάζει την κακοτεχνία.
Για τα υπόλοιπα ρέματα, έχει αρκετά το Ατσιπόπουλο, δεν χρειάζεται να προσθέσω κάτι, θα είναι κοινότυπο. Μόνο εκεί στον Κόμβο που μπαζώνουν και μπαζώνουν πάλι είναι απορίας άξιο το τι σχεδιάζουν! Για το πηγάδι που παίρναμε το πόσιμο νερό, του Νταμπάκη το πηγάδι, οι οχετοί που κατέβηκαν το μόλυναν και ακούς ποτάμι τα λύματα να περνούν και σίγουρα δεν είναι υπόγειο ποτάμι που σχηματίστηκε τώρα στο χωριό. Για το δίκτυο ύδρευσης-άρδευσης επίσης. Για τις ακτές χρειάζεται ειδικό κείμενο. Μακάρι το νερό να είναι και στο χωριό μας ανεξάντλητο και να μην βρεθούμε στη θέση να το πληρώνουμε πολύ ακριβά ή να μην το έχουμε. Μακάρι να ευαισθητοποιηθούν πολλοί και να ξυπνήσουν ου υπόλοιποι και να οργανώσουμε καλύτερα τα δημόσια πράγματα. Η προστασία των αγαθών που έχει ο τόπος μας είναι μονόδρομος.