Κυκλοφόρησε πρόσφατα, αρχές του 2011, το πρώτο εκδοτικό αποτέλεσμα των εργασιών του Διεθνούς Επιστημονικού Συνεδρίου για την π. επαρχία Αγίου Βασι -λείου.
Το Συνέδριο αυτό πραγματοποιήθηκε τον Οκτώβριο του 2008 στο ξενοδοχείο « Καλυψώ»,κοντά στον Πλακιά, και οι εργασίες του κατέληξαν σε ιδιαίτερα γόνιμα πορίσματα. Πλήθος ανακοινώσεων από έγκριτους ερευνητές, που αναφέρο -νται στο ιστορικό, αρχαιολογικό, λαογραφικό, κοινωνικό και πολιτιστικό παρελθόν της περιοχής, διευρύνουν τις υπάρχουσες γνώσεις, φωτίζουν άγνωστες πτυχές των πραγμάτων και δίνουν το έναυσμα για νέες ερευνητικές απόπειρες. Το υλικό των εργασιών αυτών αποτελεί ήδη πολύτιμη παρακαταθήκη, απαραίτητη, πέρα από την ιστορική- πληροφοριακή της χρησιμότητα , σ’ όσους ενδιαφέρονται για τη συνέχιση και την περαιτέρω στερέωση των δεσμών τους με τον τόπο και τις ρίζες τους.
Στο υλικό των επιστημονικών ανακοινώσεων, μετά από ιδέα του βασικού εμπνευστή και« υποκινητή » της διοργάνωσης του Συνεδρίου, Θεοδ. Πελαντάκη , προστίθεται εκ των υστέρων και ο ξεχωριστός τόμος, που περιλαμβάνει το ιστορικό , με την ευρύτερη έννοια , υλικό για τα χωριά και τους οικισμούς της πρώην επαρχίας Αγίου Βασιλείου.
Έγινε προσπάθεια να συλλέγουν και να παρουσιαστούν τα στοιχεία που αφορούν το κάθε χωριό και οικισμό από Αγιοβασιλειώτες καταγόμενους από την περιοχή, σύμφωνα με τα παρακάτω κύρια ζητούμενα, που αποτελούν και τη βασική δομή της κάθε εργασίας, χωρίς να αποκλείονται οι προσθήκες ή οι διαφοροποιήσεις ανάλογα με τα κατά τόπους δεδομένα :
Προέλευση της ονομασίας του κάθε χωριού ή οικισμού – Γεωγραφικός του προσδιορισμός – Ιστορικά γεγονότα που συνδέονται με την περιοχή του χωριού- Προσωπικότητες που ανέδειξε – Αρχαιολογικοί χώροι – Τοπικές παραδόσεις και θρύλοι-Οικογένειες που υπάρχουν μέχρι σήμερα- Οικογένειες (επώνυμα) που δεν υπάρχουν σήμερα- Θρησκευτική παράδοση, εκκλησίες παλαιότερες και νεότερες, οι ιερείς του χωριού- Εκπαιδευτικά στοιχεία σχετικά με την ίδρυση σχολείου, για τους μαθητές και τους δασκάλους- Ασχολίες των κατοίκων – Προϊόντα που παράγονται ή παράγονταν – Ξεχωριστά αξιοθέατα (φάμπρικες, νερόμυλοι κλπ )- Μετανάστες καταγόμενοι από το χωριό- Μεταδημοτεύσεις σε άλλες περιοχές.
Με βάση αυτά τα θέματα συγκεντρώθηκε πλούσιο υλικό που αποδεικνύει διαχρονικά ,από παλαιότερες περιόδους μέχρι τη σύγχρονη εποχή, την ιστορική, κοινωνική και πολιτιστική εικόνα κάθε οικισμού και χωριού, ενώ ταυτόχρονα δίνει την ευκαιρία και για συνολική θέαση της ευρύτερης περιοχής και επιτρέπει τη συναγωγή γενικότερων συμπερασμάτων σχετικών με την πορεία της στο χρόνο. Έχοντας συνολική εποπτεία του υλικού μπορεί ο ενδιαφερόμενος να βρει στο βιβλίο στοιχεία για οικισμούς με απώτατο ιστορικό παρελθόν, με ενδιαφέροντα αρχαιολογικά ευρήματα που ανάγονται στα βάθη της π.Χ. ιστορίας ή στα όρια της προϊστορίας, βυζαντινές απηχήσεις μέσα από τοπωνύμια, επώνυμα, τοιχογραφημένους ναούς και άλλα κτίσματα, την ενετική παρουσία μέσα από ονομασίες, κτήρια και παραδόσεις, τα τουρκικά ίχνη μέσα από τις σχετικά πρόσφατες ιστορικές πληροφορίες, και βέβαια μαρτυρίες και ερευνητικά πονήματα για μνημεία και γεγονότα της νεότερης εποχής. Ιδιαίτερη σημασία έχει το ονοματολογικό υλικό. Τα τοπωνύμια της κάθε περιοχής, εκτός από το γλωσσικό ενδιαφέρον που παρουσιάζουν, αποτυπώνουν συχνά την ιστορική και κοινωνική της διαδρομή, παράλληλα με τη σκιαγράφηση της γεωφυσικής ιδιομορφίας της. Τα οικογενειακά ονόματα- επώνυμα, επίσης, απεικονίζουν την κοινωνική σύσταση της Επαρχίας και δίνουν αφορμή για πληθώρα αναγωγών και συσχετίσεων.
Οι πληροφορίες για τη συμμετοχή των οικισμών στους εθνικούς αγώνες, για τους αγωνιστές και τις θυσίες, φέρνουν στο προσκήνιο συμβάντα και πρόσωπα που εκ των πραγμάτων δεν μπορούν να συμπεριληφθούν στις δέλτους της γενική ς ιστορίας. Δίνεται έτσι η ευκαιρία να φωτιστούν αξιομνημόνευτα περιστατικά και άτομα που η μνημόνευση τους έχει τοπική σημασία και ενδιαφέρον.
Η καταγραφή για κάθε οικισμό των κάθε είδους αξιοθέατων(ιστορικών, θρησκευτικών , κτισμάτων, κλπ) παρακινεί σε μια νοερή περιήγηση στην περιοχή , κινεί το ενδιαφέρον για αναζήτηση , κινητοποιεί μνήμες και διεγείρει συναισθήματα.
Η αναφορά στις κοινωνικές δραστηριότητες ( εκκλησία -ιερείς ,σχολείο -δάσκαλοι, πολιτιστικοί σύλλογοι, κοινοτικοί άρχοντες, επαγγέλματα – ασχολίες, προϊόντα , κλπ) ανακαλεί το παρελθόν , όταν τα χωριά ήταν ζωντανοί κοινωνικοί σχηματισμοί με ποικιλία δράσεων, οικονομική ζωή, πολιτισμική παραγωγή και προοπτική . Στο σημείο αυτό , βέβαια, η αντιπαραβολή με το σήμερα προκαλεί μελαγχολία.
Στον τόμο γίνεται λόγος για 41 χωριά και οικισμούς της π. Επαρχίας Αγίου Βασιλείου. Για καθένα από τα 26 η παρουσίαση γίνεται από ντόπιο μελετητή που προσφέρθηκε. Για τα υπόλοιπα 15 τις πληροφορίες δίνει μετά από ενδελεχή έρευνα ο εκλεκτός αγιοβασιλειώτης φιλόλογος- συγγραφέας και από τους βασικούς συντελεστές της διοργάνωσης του Συνεδρίου Κωστής Ηλ. Παπαδάκης.
Η όλη προσπάθεια αποδίδει πολλαπλά επωφελή αποτελέσματα , τόσο για την ανάδειξη της ιστορίας και της παράδοσης του τόπου μας όσο και για τη συντήρηση των προ-πικών δεσμών μας μαζί του.
Γεώργ. Εμμ. Μαυροτσουπάκης