Γράφει ο Γιώργης Γ. Παπαδόσηφος
Μέρος Α΄
Πόσες φορές στο διάβα μας από τα σοκάκια της παλιάς πόλης του Ρεθύμνου έχουμε παρατηρήσει επισταμένως ή τουλάχιστον με την άκρη του ματιού μας κτίσματα – οικήματα παλαιοτέρων ετών που η φθορά του χρόνου και η αδιαφορία των ανθρώπων τα έχουν πληγώσει βαθιά; Πόσα από αυτά σε περασμένες εποχές ήταν σημεία αναφοράς και κτίσματα – κοσμήματα για την πόλη μας! Πόσα από αυτά έγιναν γνωστά μέσα από φωτογραφίες ξένων περιηγητών και καρτ-ποστάλ πέρα από τα όρι του τόπου μας λειτουργώντας έτσι ως «κράχτες» και «βιτρίνες» προσέλκυσης ξένων επισκεπτών!
Κάποια κτίσματα που οι περισσότεροι σίγουρα έχουμε παρατηρήσει, αλλά δεν έχουμε σκεφτεί ποια ήταν η θέση τους και η ιστορική τους σημασία στο πέρασμα των χρόνων για το Ρέθυμνο έχουν αφεθεί στην τύχη τους είτε γιατί δεν τους έχει δοθεί η δέουσα προσοχή ή (και αυτό είναι το τραγικό της υπόθεσης) θεωρούνται πλέον απομεινάρια και «κουφάρια» εποχών που πέρασαν ανεπιστρεπτί, όπου η αίγλη τους και η προσφορά τους στην ιστορική πορεία αυτού του τόπου έχει αρχή και τέλος.
Μερικά κτίσματα ορόσημο που αποτελούν παραδείγματα των ανωτέρω είναι η: βενετσιάνικη γέφυρα στον Πλατανιά Ρεθύμνου, οι βενετσιάνικοι στρατώνες στον Άγνωστο Στρατιώτη και το παλαιό Δημαρχέιο στην οδό Μελιδόνι στην παλιά πόλη.
Η βενετσιάνικη γέφυρα στον Πλατανιά Ρεθύμνου. Θεωρείται η μεγαλύτερη λίθινη γεφύρωση με ένα άνοιγμα στην Κρήτη όπου έχει μήκος 17,80 μέτρα. Κτίστηκε (πιθανότερο) το 1582 ενώ ήταν καταγεγραμμένη σε χάρτες της Κρήτης του 17ου αιώνα και είχε φωτογραφηθεί από τον G. Gerola στις αρχές του 20ου αιώνα. Βρίσκεται στην αρχή του Πρασσανού φαραγγιού από τη μεριά του οικισμού Γιανούδι και οι ντόπιοι (μέχρι και στις μέρες μας) την αποκαλούσαν «Μέσα Καμάρα» ή «Μαρουλιανή Καμάρα», μια και οδηγούσε προς το απέναντι χωριό, τον Μαρουλά. Η αδιαφορία και η κακομεταχείριση σε συνδυασμό με την προσπελασιμότητα οχημάτων, την παρουσία άγριας βλάστησης πέριξ αυτής αλλά και του κακότροπου ανθρώπινου παράγοντα (σκουπίδια, σωλήνες κ.ά.) συνθέτουν μια δυσάρεστη εικόνα για τους ντόπιους και ξένους επισκέπτες. Παρόλα αυτά η ενετική γέφυρα μετρώντας πάνω από 400 χρόνια ύπαρξης στέκεται «στωικά» περιμένοντας το ενδιαφέρον και την παραμικρή σημασία από τον ανθρώπινο παράγοντα. Για να δούμε!
Οι Βενετσιάνικοι στρατώνες. Ανατολικά της οδού Αρκαδίου και νότια της πλατείας Αγνώστου Στρατιώτη, στη συμβολή των οδών Κ. Γερακάρη και Εθνάρχου Μακαρίου (σώζεται ένα μέρος από τους βενετσιάνικους θολωτούς στρατώνες της φρουράς του Προμαχώνα της Αγίας Βαρβάρας. Το εν λόγω κατάλυμα των ενετικών στρατώνων αν και αποτελεί το μοναδικό απομεινάρι στο είδος του, φαίνεται ότι δεν συγκινεί πλέον κανένα, αφού όπως δείχνουν και οι φωτογραφίες είναι παρετειμένο στην… τύχη του. Αποτελεί τον μοναδικό μάρτυρα της ενετικής οχύρωσης στη συγκεκριμένη περιοχή, αφού δεν έχει διασωθεί απολύτως. Τίποτα εκτός ενός μικρού δείγματος θεμελώισης της Άμμου Πόρτα, που αποτελούσε την πύλη εισόδου από ανατολάς.
Παλαιό Δημαρχείο στην παλιά πόλη του Ρεθύμνου. Το τρίτο κατά σειρά δημαρχιακό μέγαρο του Ρεθύμνου βρισκόταν στο Βακουφικό κτίριο, στη συμβολή των οδών Αρκαδίου και μελιδόνη από το 1915 μέχρι και το 1970 όπου έχει μεταφερθεί στη λεωφόρο Π. Κουντουριώτη. Σήεμρα φιλοξενεί το Ίδρυμα Σοσιαλιστικών Μελετών «Στ. Καλλέργης» και τη Δημοτική Χορωδία Ρεθύμνου. Τα σημάδια του χρόνου έχουν αφήσει ανεξίτηλα τα σημάδια τους, καθώς η έλλειψη συντήρησης από τις αρμόδιες αρχές είναι εμφανή στην πρόσοψη του κτιρίου, σαπισμένα τα παραδοσιακά μπαλκόνια, πελέκια διαβρωμένα από την πάροδο του χρόνου, ουσιαστικά και εμφανής αλλοίωση της γενικότερης εικόνας του κτιρίου, που αποτελεί κόσμημα για την περιοχή και ζωντανό κομμάτι της πόλης του Ρεθύμνου.