Τα πιο σπάνια λουλούδια του κόσμου, φύονται στο νησί. Δέκα από αυτά τα συναντάει κανείς μόνο εδώ!
«Δυστυχώς μια ζωή δεν είναι αρκετή για να μελετήσεις αυτό τον υπέροχο κόσμο της ορχιδέας». Αυτά ήταν τα λόγια του ορχιδεολόγου Hans Reinhard, για την μεγάλη οικογένεια των ορχιδέων, πολλά είδη από τα οποία φύονται και εδώ στην Κρήτη, ενώ δέκα από αυτά είναι ενδημικά και δεν τα συναντάει κανείς σε άλλο σημείο του πλανήτη.
Μια οικογένεια φυτών που εκπέμπει σήμερα SOS, καθώς η ανθρώπινη παρέμβαση στη φύση, οδηγεί τις ορχιδέες στη μείωση του ήδη μικρού πληθυσμού τους, με κίνδυνο ακόμη και της εξαφάνισης κάποιων από τα είδη τους. 
Μπορεί σήμερα να υπάρχει ένα αυξανόμενο ενδιαφέρον για την ορχιδέα, με τους φίλους της να πληθαίνουν καθημερινά σε όλο τον κόσμο και νέα είδη να ανακαλύπτονται ως αποτέλεσμα των σχετικών ερευνών που συνεχίζονται, την ίδια στιγμή όμως πολλά από τα ήδη υπάρχοντα είδη κινδυνεύουν με αφανισμό. Έτσι οι ειδικοί επιστήμονες τονίζουν πως η ανάγκη λήψης μέτρων προστασίας είναι επιτακτική, αν θέλουμε να διασώσουμε αυτά τα σπάνιας ομορφιάς είδη.
Ενδημικά φυτά
Στη χώρα μας πολύ λίγοι είναι εκείνοι που ξέρουν ότι οι ορχιδέες φυτρώνουν κι εδώ, στον τόπο μας. Οι περισσότεροι πιστεύουν ότι αυτά τα παράξενα και φανταχτερά λουλούδια είναι αποκλειστικότητα των τροπικών χωρών και μπορεί να τα προμηθευτεί κανείς μόνο στα ανθοπωλεία. Στην Κρήτη ιδιαίτερα, ζει ένα ελάχιστο μέρος από τα 25.000 περίπου είδη ορχιδέων που έχουν καταμετρηθεί από τους ειδικούς σε όλη την επιφάνεια του πλανήτη. Από τα 130 είδη που μπορεί κανείς να συναντήσει κανείς στην Ελλάδα, τα 67- 70 φυτρώνουν και στην Κρήτη, ενώ τα δέκα από αυτά είναι μοναδικά στον κόσμο.
Η οικογένεια των ορχεοειδών είναι η μεγαλύτερη οικογένεια των αγγειοσπέρμων που υπάρχει, δηλαδή των φυτών που καταλαμβάνουν κυρίως τον πλανήτη μας. Έχει γύρω στα 25.000 είδη, με την πλειονότητα των ειδών να βρίσκεται στις τροπικές περιοχές. Είναι συνήθως επίφυτα, δηλαδή φυτρώνουν πάνω σε άλλα φυτά, όπως σε ξερούς κορμούς δέντρων.
Στην Κρήτη υπάρχουν 69 είδη και τέσσερα υποείδη, από τα οποία 10 φυτρώνουν μόνο στο νησί μας. Είναι ενδημικά φυτά, δηλαδή ιθαγενή φυτά που φυτρώνουν μόνο σε μια περιοχή, την οποία πρέπει να καθορίζουμε.
Συνθήκες βλάστησης
Η ορχιδέα αποτελεί ένα φυτό πολύ ιδιαίτερο. Έτσι λοιπόν ιδιαίτερες είναι και οι συνθήκες κάτω από τις οποίες μπορεί να φυτρώσει. Αξίζει να σημειωθεί ότι κάθε είδος ορχιδέας χρειάζεται και διαφορετικές συνθήκες προκειμένου να φυτρώσει και να αναπτυχθεί. Οι συνθήκες μέσα στις οποίες αναπτύσσεται μια ορχιδέα διαφέρουν ανάλογα με το φυτό.
Ονομασία- χαρακτηριστικά
Οι ορχιδέες ανήκουν στα αγγειόσπερμα και μάλιστα στην κλάση των μονοκοτηλιδόνων. Ως προς την εμφάνιση μπορεί να έχουν μέγεθος από μερικά εκατοστά έως και μερικές δεκάδες μέτρα ύψος. Βέβαια οι ορχιδέες οι δικές μας δεν είναι μεγάλα φυτά. Αν εξαιρέσει κανείς τις μικρότερες που φτάνουν τα 10 εκατοστά και τις μεγαλύτερε των 90 εκ., όλες οι άλλες κυμαίνονται στα 20-40 εκατοστά. Πάντως το ύψος τους εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως το είδος της ορχιδέας, τη φυσική σύσταση του εδάφους, τη γονιμότητα του και τις καιρικές συνθήκες. Αυτός ο τελευταίος παράγοντας διαδρματίζει τόσο σημαντικό ρόλο ώστε υπάρχουν χρονιές που δεν φυτρώνουν περίπου καθόλου και άλλες που ονομάζονται «χρονιές ορχιδέας».
Χαρακτηριστικό επίσης των ορχιδέων είναι ότι σε αυτά τα φυτά η γύρη είναι κολλώδης. Οι κόκκοι δηλαδή είναι σε μια ημίρρευστη κατάσταση και δεν μπορεί να κυκλοφορήσει στον αέρα. Μπορεί να γονιμοποιηθεί μόνο χρησιμοποιώντας ως μεσάζοντα ένα έντομο, το οποίο θα μεταφέρει τη γύρη από το ένα φυτό στο άλλο. Έτσι ορισμένα φυτά έχουν πάρει όψεις εντόμων για να ξεγελάνε τα έντομα και αυτά να κάθονται πάνω για να μεταφέρουν τη γύρη.
Η κτηνοτροφία
Σήμερα ο μεγαλύτερος εχθρός για την ορχιδέα, αλλά και για όλο το οικοσύστημα γενικότερα είναι ο ανθρώπινος παράγοντας. Όπου επεμβαίνει ο άνθρωπος ανεξέλεγκτα και χωρίς κανένα μέτρο ή ευαισθησία για το φυσικό περιβάλλον, τότε τα αποτελέσματα είναι καταστροφικά.
Μεγάλο πρόβλημα για την Κρήτη, αποτελεί η ανεξέλεγκτη κτηνοτροφία στον ορεινό όγκο του νησιού. Από τα 350 είδη που υπάρχουν στην Ευρώπη τα 130 βρίσκουμε στην Ελλάδα και από αυτά τα 69 στην Κρήτη. Δέκα από τα είδη των ορχιδέων που φύονται εδώ, είναι μοναδικά στον κόσμο. Έτσι μέσα στους στόχους πρέπει να είναι η ανακήρυξη τους σε διατηρητέα μνημεία της φύσης.
Τα δέκα ενδημικά είδη της Κρήτης
1. Epipactis cretica
2. Cephlanthera cucullata
3. Orchis prisca
4. Orchis anatolica (υποείδος: sitiaca)
5. Himantoglossum samarience
6. Orhrys Kreta-fusca
7. Orhrys creberrima – fusca
8. Orhrys thriphti – fusca fruh
9. Orhrys cretensis
10. Orhrys gortynia
creteplus.gr
