Του Εμμανουήλ Ακουμιανάκη
Πολιτικού Επιστήμονα
E-mail:emmakoum@otenet.gr
Για πρώτη φορά μετά από τη συγκυβέρνηση των ετών 1989-1990 έχουμε στην Ελλάδα κυβέρνηση με συμμετοχή περισσοτέρων του ενός κομμάτων. Η σύνθεση της κυβέρνησης αυτής υπό τον κ. Λουκά Παπαδήμο δεν αποτέλεσε δύσκολο εγχείρημα, με την έννοια ότι οι περισσότεροι υπουργοί παρέμειναν στα υπουργεία τους και έγιναν ελάχιστες αλλαγές η μετακινήσεις. Η ορατή δυσκολία όμως έγκειται στο γεγονός της συνεργασίας μεταξύ των υπουργών που προέρχονται από διαφορετικά κόμματα, λαμβάνοντας υπόψη ότι στο παρελθόν υπήρξε αδυναμία συνεργασίας υπουργών που προέρχονταν ακόμα και από το ίδιο κόμμα. Ο διορισμός των υπουργών κατά το Σύνταγμα γίνεται από τον πρωθυπουργό, ο οποίος είναι υπεύθυνος της εκτελεστικής εξουσίας. Στην περίπτωση της νέας κυβέρνησης όμως, είναι ολοφάνερο ότι υπήρξαν εκατέρωθεν συμβιβασμοί και προσπάθεια ικανοποίησης στο μέγιστο βαθμό των πολιτικών δυνάμεων που στηρίζουν το νέο κυβερνητικό σχήμα.
Οι περιορισμοί που επιβάλλονται στον αρχηγό της εκτελεστικής εξουσίας είναι a priori μεγαλύτεροι στο κοινοβουλευτικό παρά στο προεδρικό σύστημα, καθώς στην πρώτη περίπτωση η προσωπικότητα του πρωθυπουργού πρέπει να αντιστοιχεί στις πολιτικές δυνάμεις που τον στηρίζουν, στις τάσεις που υπάρχουν στο εσωτερικό των κομμάτων του κυβερνητικού συνασπισμού και στις ισορροπίες που είναι αναγκαίες στο πλαίσιο μιας συμμαχίας, ώστε να κερδίσει την υποστήριξη της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας. Αντίθετα στην περίπτωση των προεδρικών συστημάτων (π.χ. Η.Π.Α.) οι υπουργοί δεν συγκροτούν ένα υπουργικό συμβούλιο με την αυστηρή έννοια του όρου, αλλά επιλέγονται από τον Πρόεδρο ελεύθερα και εκτός του Κογκρέσου. Εντούτοις, σε όλες τις περιπτώσεις πρόεδρος και πρωθυπουργός υπάγονται σε μια σειρά άγραφων κανόνων της πολιτικής ζωής , τους οποίους μπορούν να χειραγωγήσουν χωρίς όμως να τους βιάσουν. Υφίστανται επομένως πολιτικοί περιορισμοί που επιβάλλονται σε κάθε δημοκρατική κυβέρνηση, και ειδικοί περιορισμοί που χαρακτηρίζουν αποκλειστικά το κοινοβουλευτικό σύστημα.
Η επιδίωξη μιας περιφερειακής αντιπροσωπευτικότητας των υπουργών συνιστά τον πρώτο άγραφο κανόνα του διορισμού τους. Ένας δεύτερος άγραφος κανόνας του τρόπου σύνθεσης της κυβέρνησης, αποτελεί ο διορισμός αποδεδειγμένα ικανών προσώπων. Αυτό μπορούμε να εικάσουμε ότι έγινε από τον πρώην πρωθυπουργό Γεώργιο Α. Παπανδρέου και έτσι ο νυν πρωθυπουργός δεν μπήκε στη διαδικασία της επιλογής προσώπων, πλην ελαχίστων εξαιρέσεων. Η παρούσα κυβέρνηση, παρότι πολυμελής, έχει τις δυνατότητες να πετύχει με την έννοια ότι οφείλει να εκπληρώσει στο ακέραιο την αποστολή που της έχει ανατεθεί. Η επιτυχία όμως της κυβέρνησης Παπαδήμου εξαρτάται άμεσα από την καθαρή και χωρίς αστερίσκους υποστήριξη των πολιτικών δυνάμεων που τη συνέθεσαν. Η αξιωματική αντιπολίτευση οφείλει να ξεκαθαρίσει αν στηρίζει ή όχι τις πολιτικές του μνημονίου. Η πλειοψηφία του Πανελλήνιου Σοσιαλιστικού Κινήματος πρέπει να αποφασίσει πως θα πάει στις εκλογές, γιατί πολλοί δελφίνοι είναι μέλη της κυβέρνησης και δεν θα ήταν ωφέλιμο μια εσωκομματική έριδα να αναχθεί σε κυβερνητική κρίση. Το κόμμα του κ. Καρατζαφέρη θα πρέπει να πάψει να παριστάνει τον αμερόληπτο διαιτητή ανάμεσα σε ΠΑ.ΣΟ.Κ. και Ν.Δ. Η Δημοκρατική Συμμαχία είναι το μοναδικό κόμμα που στηρίζει χωρίς συμμετοχή των στελεχών της. Και ο εντολοδόχος πρωθυπουργός πρέπει να μπορέσει να διαχειριστεί το μωσαϊκό των υπουργών του, ξεδιπλώνοντας τις διοικητικές και διαχειριστικές του ικανότητες. Η κυβέρνηση αυτή είναι καταδικασμένη να πετύχει γιατί η αποτυχία της σημαίνει εθνική καταστροφή. Και όταν η μπόρα ξεσπάσει, η κοινωνία παθαίνει αχρωματοψία και δεν στρέφεται μόνο εναντίων των κυβερνώντων, αλλά επιτίθεται εναντίων όλων ανεξαιρέτως των πολιτικών. Αυτό πρέπει να το αναλογιστούν καλά οι εκπρόσωποι όλων των κομμάτων και να καταλάβουν ότι οι κοινωνικές αντοχές έχουν στερέψει και τα περιθώρια είναι πλέον πολύ στενά. Χρήσιμη επίσης είναι η επισήμανση, ότι η παρούσα κυβέρνηση πρέπει να διασφαλίσει το κοινό εθνικό συμφέρον μέσα σε εξαιρετικά αντίξοες συνθήκες, αναλογιζόμενη ότι παρότι της έχει μεταβιβαστεί η εξουσία, στερείται λαϊκής εντολής.
