Της Κατερίνας Βοτζάκη
Αγαπητοί μου αναγνώστες γεια και χαρά σας!! 
Στο φαράγγι της Σαμαριάς κατοικούν διάφορα ξωτικά όπως λέει ο θρύλος γι’ αυτό και ακούγονται τις νύχτες ακόμα και σήμερα διάφοροι παράξενοι ήχοι και σφυρίγματα. Που θα μπορούσαν άλλωστε να βρουν καλύτερη κατοικία από το φαράγγι που επικρατεί απόλυτη σιγή και ηρεμία. Γριούλες διηγούνται ιστορίες τις χειμωνιάτικες νύχτες δίπλα στα αναμμένα κούτσουρα, για ένα παλικάρι πολύ όμορφο που ήρθε πετώντας από μέρη μακρινά. Σαν αρχαίος θεός, μάλλον ο θεός Ερμής πρέπει να ήταν, και μια όμορφη βεργολυγερή κοπέλα, η Ακακαλλίδα, ερωτεύτηκε το παλικάρι.
Πέρασαν πολύ όμορφα για καιρό μαζί και έβρισκαν καταφύγιο του έρωτα τους στο φαράγγι. Μα κάποτε ο νέος, πέταξε μακριά και δεν ξαναφάνηκε, γιατί ο θεός Δίας ζήλεψε και τον ανάγκασε να του υποσχεθεί ότι δεν θα ξαναδεί την κοπέλα.
Έλυσε τότε εκείνη τα μαλλιά της σαν ένδειξη πένθους και άρχισε τους θρήνους που ακόμα τους ακούς τις χειμωνιάτικες νύχτες, στο φαράγγι. Τα δάκρυα της όμορφης νεράιδας καθώς έπεφταν στη γη γινόταν σφάκες και ήταν τόσα πολλά τα δάκρυα και γέμισε όλη η περιοχή σφάκες με όμορφα λουλούδια σαν την νεράιδα, αλλά με πικρή γεύση όπως τα δάκρυα της…
Ένας άλλος Σφακιανός θρύλος λέει, ότι ήταν μια χρυσομαλλούσα κόρη και ύφαινε με τον αργαλειό της περιμένοντας τον αγαπημένο της να γυρίσει από την ξενιτιά. Ο νέος όμως συνάντησε εμπόδια μεγάλα και άργησε να γυρίσει και η χρυσομαλούσσα έχασε τα λογικά της. Μετέφερε τον αργαλειό της σε μια σπηλιά του φαραγγιού και από τότε υφαίνει ακόμα και τις νύχτες και ο ήχος από το χτένι και τη σαίτα ακούγεται τις φεγγαροβραδιές σαν σφύριγμα του ανέμου….
Άλλος πάλι τοπικός θρύλος λέει ότι, πεντάμορφες νεράιδες με ξέπλεκα μαλλιά και φιδίσια κορμιά, χόρευαν τις νύχτες ντυμένες με αραχνούφαντες φορεσιές και αλλοίμονο στον νέο που θα τις συναντούσε. Σε αρπούσαν λέει, και σε στριφογύριζαν στο χορό τους και στο τέλος κοιμόσουν με όποια ήθελες, αλλά η πληρωμή ήταν τόση ακριβή που σε όλη σου τη ζωή θυμόσουν μόνο εκείνη τη βραδιά, με αποτέλεσμα να χάσεις τα μυαλά σου. Έπρεπε να μην τους μιλήσεις καθόλου, να κάνεις ότι σου λένε , αλλά να μην τους μιλάς, αν τους μιλούσες έχανες τα λογικά και τη μιλιά σου…
Λένε πάλι ότι ένας βοσκός ξετρελαμένος από τις νεράιδες ακούγεται να παίζει λύρα, νύχτες χωρίς φεγγάρι και να τραγουδεί θλιμμένα τραγούδια και η ηχώ επαναλαμβάνεται και ακούγεται στα γύρω βουνά και στα φαράγγια. Όποιος μάθει την τέχνη της λύρας από αυτόν
,λέει ο θρύλος, γίνεται λυράρης περίφημος. Λένε, πως νεαροί επίδοξοι λυράρηδες μαζεύονται εκεί τις νύχτες και καθισμένοι σε κύκλο, στη μέση του οποίου χάραζαν ένα σταυρό για να προστατευτούν απο τα ξωτικά, έπαιρναν μαθήματα.
Έτσι εξηγούσαν τα παλιά τα χρόνια οι κάτοικοι της περιοχής τα σφυρίγματα και τους ήχους που κάνει ο αέρας στο φαράγγι.
Αποσπάσματα από το βιβλίο του Πάρι Κελαϊδή «Ιστορία των Σφακίων και η μυθολογία τους».