Επιμέλεια Θ. Ι. Ρηγινιώτης
Τρία αξιόλογα βιβλία έπεσαν στα χέρια μου το τελευταίο διάστημα. Ευχαριστώ τους εκλεκτούς συγγραφείς τους –αξιόλογους ανθρώπους του πνεύματος στην πόλη μας– και μοιράζομαι μαζί σας τις εντυπώσεις που μου προκάλεσαν…
Μανόλης Ι. Κούνουπας, Νίκησε δύο φορές το θάνατο
Μια συναρπαστική ιστορική αφήγηση από την πένα ενός δόκιμου συγγραφέα, λογοτέχνη και μελετητή, του γιατρού Μ. Κούνουπα, λόγιου συμπολίτη μας που συγκεντρώνει στο πρόσωπό του και στο συγγραφικό του τάλαντο όλες τις πνευματικές και ηθικές αξίες της παλιάς γενιάς.
Το βιβλίο αφορά στην αληθινή ιστορία του ανθυπολοχαγού Παντελή Σαββάκη (κατόπιν στρατηγού), που κηρύχθηκε δύο φορές νεκρός κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και επέστρεψε στο Ρέθεμνος ως ήρωας μετά την απελευθέρωση. Γραμμένο σε μυθιστορηματικό ύφος, με αφήγηση σε α΄ πρόσωπο, το βιβλίο εξιστορεί πώς ο ήρωας επέζησε κάτω από δραματικές συνθήκες ως αιχμάλωτος και φυγάς στην Ιταλία, και τελικά συνέχισε τον αγώνα του κατά των Ναζί αφού κατατάχτηκε στον Ιερό Λόχο, στη Μέση Ανατολή.
Στις σελίδες του βιβλίου βλέπουμε όχι μόνο επικές και δραματικές στιγμές, αλλά και στιγμές συγκινητικής ανθρωπιάς, καθώς ο πρώην αιχμάλωτος νεαρός στρατιωτικός προστατεύεται από καλούς ανθρώπους στην ιταλική επαρχία, προσπαθώντας να επιβιώσει και να επιστρέψει στην πατρίδα. Ανθρώπους που δεν τον γνωρίζουν, αλλά βλέπουν στο πρόσωπό του ένα συνάνθρωπο και δε διστάζουν να του προσφέρουν καταφύγιο και περίθαλψη παρά την τρομοκρατία που ασκούσε το φασιστικό καθεστώς.
Κωστή Ηλ. Παπαδάκη, Ιερά Μονή Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Χριστού Κουμπέ Ρεθύμνης και ο νεότερος ιδρυτής της Νέστωρ Ι. Βασσάλος ο Διονυσιάτης
Αν και πολύ καλά γνωρίζω την ποιότητα του φίλου Κ. Ηλ. Παπαδάκη, που την έχει αποδείξει με πλειάδα συγγραμμάτων (βιβλίων και άρθρων), με εξέπληξε ευχάριστα η πρόσφατη μονογραφία του. Ερεύνησε λεπτομερώς κάθε πτυχή της ιστορίας του σπουδαίου ρεθεμνιώτικου πνευματικού κέντρου, της μονής Κουπέ, και προσφέρει πλήρη γνώση της ιστορίας και της δράσης της. Όμως μέσα από τις σελίδες του καλαίσθητου βιβλίου του εικονογραφείται και η κοινωνική ζωή του Ρεθύμνου, ιδίως κατά την περίοδο της Ενετοκρατίας, που συνδέεται με την πρώτη φάση της ζωής του μοναστηριού.
Η ιδιότητα του συγγραφέα ως θεολόγου, παράλληλα με τη φιλολογική του ιδιότητα, του επιτρέπει να είναι εξαιρετικά ακριβής και στη θεολογική πλευρά του ζητήματος, σε ζητήματα αγιολογίας και σε ό,τι αφορά στην πνευματική παράδοση του ορθόδοξου μοναχισμού, στο ιστορικό παρελθόν και στις μέρες μας.
Ιδιαίτερα με χαροποίησε η διάκριση των αγίων Ιωάννη του Ξένου και Ιωάννη του Ερημίτη, θέμα που με απασχολούσε κατά το παρελθόν (μια και πολλοί ταυτίζουν εσφαλμένα τους δύο αγίους, παρότι έζησαν σε διαφορετικές εποχές και ο βίος τους δε μοιάζει σχεδόν καθόλου). Χάρηκα λοιπόν για το σχετικό κεφάλαιο, που βάζει επιτέλους τα πράγματα στη θέση τους.
Αλλά με συγκίνηση δέχτηκα και τη λεπτομερή μελέτη της ζωής και της πνευματικής και κοινωνικής (αλλά και καλλιτεχνικής) προσφοράς του αγιασμένου Γέροντα Νέστορα Βασσάλου, ανακαινιστή και δεύτερου ιδρυτή της μονής, πνευματικού πατέρα της στα νεότερα χρόνια και πρώτου δασκάλου της αγιογραφίας, την παράδοση του οποίου συνεχίζει σήμερα επάξια η μοναστική αδελφότητα.
Για την ιστορία ας αναφέρουμε πως το 1935 ο Ρεθεμνιώτης μοναχός Νέστωρ Βασσάλος (1872-1957), που μόναζε σ’ ένα Κάθισμα-Κελλί της ι. μονής Διονυσίου στο Άγιο Όρος, έλαβε εντολή σε όραμα να κατεβεί στο Ρέθυμνο και να ανοικοδομήσει την ερειπωμένη μονή της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος στη θέση Κουμπές. Κατά τη μαρτυρία του ίδιου, δεν ανταποκρίθηκε αμέσως στην εντολή, πράγμα συνετό, γιατί ποτέ δεν μπορείς να είσαι βέβαιος από την αρχή για κάτι που νομίζεις ως θεϊκό όραμα (και η αγία Πελαγία της Τήνου, που βρήκε την εικόνα της Παναγίας, το ίδιο εφάρμοσε), μέχρι που ο Χριστός τον διέταξε επανειλημμένα και με αυστηρότητα. Το μοναστήρι του Κουμπέ επανιδρύθηκε και σήμερα λειτουργεί ως γυναικείο μοναστήρι με σημαντικό εργαστήρι αγιογραφίας, σύμφωνα με τις πρώτες διδαχές του ίδιου του π. Νέστορα, που ήταν εξαίρετος αγιογράφος, και που πρόσφερε και μαθήματα αγιογραφίας και ζωγραφικής στην τότε νεολαία της πόλης μας. Ο τάφος του Γέροντα βρίσκεται στον περίβολο του μοναστηριού. Νομίζω πως κατά κοινή ομολογία της τοπικής μας κοινωνίας είναι άγιος και ελπίζω η μονογραφία αυτή να δώσει την αφορμή για την επίσημη εγγραφή του στο αγιολόγιο της Εκκλησίας μας.
Ηλία Κοπανάκη, Μαρουλάς Ρεθύμνου – Αναψηλάφηση μιας μακραίωνης πορείας στο χρόνο
Μια ευχάριστη έκπληξη με περίμενε και με τη μελέτη του τρίτου βιβλίου, μιας εξαίρετης μονογραφίας γραμμένης από ένα νέο πνευματικό άνθρωπο, έναν άξιο εκπρόσωπο της δικής μου γενιάς.
Ο Μαρουλάς είναι ένα χωριό με μεγάλη ιστορία και παράδοση. Η ζωή του, κατά φαινόμενα, ξεκινά την προμινωική εποχή και το όνομά του (για την ετυμολογία του οποίου παραδίδονται αρκετές εκδοχές) ίσως είναι επίσης προϊστορικής προέλευσης και σχετίζεται με τη ρίζα μαρ- που συνδέεται με το νερό.
Σε κάθε εποχή της τοπικής μας ιστορίας – στο Βυζάντιο, την Ενετοκρατία, την Τουρκοκρατία, τα νεότερα χρόνια – ο Μαρουλάς δίνει το στίγμα του. Κι αυτό το στίγμα προσφέρεται άριστα στην ολόπλευρη μελέτη του συγγραφέα, καρπό πολύχρονης και πολύμοχθης έρευνας. Κίνητρό του η αγάπη για το χωριό του και ο καρπός αυτής της αγάπης μάς έδωσε ένα πολύτιμο πνευματικό αγαθό.
Φυσικά, ιδιαίτερα με συγκίνησε η ιστορία για το Χριστιανάκι που μαρτύρησε τα σκοτεινά χρόνια της τουρκικής κατοχής: ένας πλούσιος Τούρκος (στους μουσουλμάνους της περιοχής επίσης αφιερώνεται ολόκληρο κεφάλαιο), ιδιοκτήτης μύλου, το πέταξε στις μυλόπετρες που γύριζαν και το άλεσε ζωντανό! Τα επόμενα βράδια όμως, φωτάκια εμφανίζονταν στο χώρο του μαρτυρίου και στον τάφο του. Είναι προφανές ότι το παιδί άγιασε, γιατί παρόμοιο σημάδι φανέρωσε και την αγιότητα των Τεσσάρων Μαρτύρων: το υπερκόσμιο φως στον τάφο τους.
Ανακαλύπτεται λοιπόν ένας άγνωστος νεομάρτυρας, που, αν και ανώνυμος (ο Θεός βέβαια ξέρει πολύ καλά το όνομά του), μας δείχνει ένα δρόμο προς τον ουρανό και τέτοιοι οδοδείκτες είναι πολύτιμοι και επίκαιροι σε κάθε εποχή, μα ξεχωριστά και στην εποχή μας, εποχή σύγχυσης και έσχατης απελπισίας, αφού ο λαός μας (εμείς) παραπλανήθηκε και αφέθηκε χωρίς ρίζες και πίστη.
Αυτά είναι τα τρία βιβλία που θά ’θελα να μοιραστώ μαζί σας με την ευκαιρία των αγίων ημερών. Τούτες τις μέρες οι άνθρωποι έχουν χρόνο για διάβασμα, μα και τα βιβλία ταξιδεύουν από χέρι σε χέρι. Καλά και άγια Χριστούγεννα λοιπόν, λίγο πιο πέρα από τον επιφανειακό, καταναλωτικό εορτασμό, που μας έχουν επιβάλλει οι μόδες της εποχής. Πολλά τα έτη σας.