ΕΠΕΤΕΙΟΣ 195 ΧΡΟΝΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ ΣΤΙΣ 20 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ ΤΟΥ 1829 ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΤΟΥΡΚΟΥΣ
ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΑΡΧΩΝ ΚΑΙ ΦΟΡΕΩΝ ΚΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΣΥΜΜΕΤΟΧΉ ΤΩΝ ΚΑΤΟΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΛΗΘΟΥΣ ΚΟΣΜΟΥ ΠΡΑΓΜΑΤΟΠΟΙΉΘΗΚΕ ΤΟ ΣΆΒΒΑΤΟ 20 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ Η ΣΕΜΝΗ ΤΕΛΕΤΗ ΣΤΗΝ ΒΥΖΑΝΤΙΝΉ ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΗΣ ΛΑΜΠΗΝΗΣ ΚΑΙ ΣΤΟ ΜΝΗΜΕΊΟ ΠΕΣΟΝΤΩΝ ΟΙ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΤΙΜΗΣ ΚΑΙ ΜΝΗΜΗΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΕΚΤΕΛΕΣΘΕΝΤΕΣ ΚΑΙ ΣΦΑΓΙΑΣΤΕΝΤΕΣ ΚΑΤΟΙΚΟΥΣ ΤΗΣ ΛΑΜΠΗΝΗΣ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΤΟΥΡΚΟΥΣ.
Την εκδήλωση διοργάνωσαν ο δήμος Αγίου Βασιλείου , η ΤΚ Λαμπηνης, ο Πολιτιστικός σύλλογος και η Ενορία. 
Στην ομιλία της για το ιστορικό της επετείου η υπεύθυνη πολιτισμού του Δήμου κ. Ευαγγελία Γλαμπεδακη ανέφερε:
Φάρος εθνικής μνήμης η Λαμπηνή , καλεί και σήμερα το λογισμό μας να προσκυνήσει ,μια μεγάλη στιγμή της σύγχρονης ιστορίας.
Μια ακόμα, θυσία του λαού μας, στο όνομα της ελευθερίας, μια ατέλειωτη λειτουργία, που όμως έχει συνέχεια στο χρόνο, που όσο κι αν απομακρύνεται από το γεγονός ,δεν αλλοιώνει τη λάμψη του.
Ήταν η αποφράδα μέρα της 20ης Ιανουαρίου 1829, όταν οι Τούρκοι του αιμοχαρούς Αλμπάν Μπέη, ήρθαν να κλείσουν τους λογαριασμούς τους με τους Λαμπηθιανούς, που ανυπότακτοι τάσσονταν ενάντια στην τυραννία.
Ο Αλμπάν μπέης ήταν απόγονος Ενετών φεουδαρχών, που είχαν εξισλαμισθεί και τον διέκρινε μια αφάνταστη σκληρότητα
Μέρος της τεράστιας περιουσίας του που διατηρούσε στο Πέραμα, στην Αγία Τριάδα και στην περιοχή που φέρει το όνομά του «του Αλμπάνη το Μετόχι» ανατολικά του Ρεθύμνου, ήταν και το αρχοντικό του στη Λαμπηνή. Με την έκρηξη της επανάστασης του 21 είχε φύγει από το χωριό και με ορμητήριο το Ρέθυμνο κυνηγούσε με το ασκέρι του τους επαναστατημένους Ρεθεμνιώτες
Κάποιος Λαμπηθιανός, γενναίος και απροσκύνητος ,που λεγόταν Φουρογιάννης αποφάσισε κάποια στιγμή να βγάλει από τη μέση τον Αλμπάνη ,για να ανασάνει ο τόπος. Δυστυχώς όμως η απόπειρα να τον σκοτώσει απέτυχε κι έτσι μπήκε στο στόχαστρο της οργής του όλο το χωριό. Ίσως τώρα να ήθελε εκδίκηση και για το γεγονός ότι οι χωριανοί του δεν είχαν σεβαστεί το σπίτι του και τα κτήματά του. Οι λεπτομέρειες είναι πάντα αντικείμενο έρευνας και το λόγο έχουν οι ειδικοί που ασχολούνται με την τοπική ιστορία .Στην περίπτωση ,πάντως ,που τιμάμε σήμερα, οι επιφανέστεροι λόγιοι ,έχουν αποφανθεί σχετικά και μας έχουν δώσει πολύτιμο υλικό
Αυτό που βαραίνει στην ιστορική συνείδηση είναι ο τρόπος της άνανδρης επίθεσης των Τούρκων. Επέλεξαν να χτυπήσουν μέρα γιορτής που οι Λαμπηθιανοί ήταν στη λειτουργία για να εξαναγκάσουν το εκκλησίασμα να παραδοθεί ,όταν πια κουράστηκαν να περιμένουν ανταπόκριση στο κάλεσμα, πότε με απειλές και πότε με καλόπιασμα, βουτούσαν πανιά στο λάδι και αναμμένα τα έριχναν στο εσωτερικό της εκκλησίας από τους φεγγίτες .Μέσα στη δίνη των καπνών ,που τους έπνιγαν ,κάποια στιγμή φάνηκε να λυγίζουν .Ο Περδικογιάννης μάλιστα ,ένας από αυτούς, πιστεύοντας στα λόγια των Τούρκων ,άνοιξε την πόρτα και πέταξε έξω τα ελάχιστα όπλα που κρατούσαν κάποιοι για ώρα κινδύνου. Όπως συνήθιζαν οι Τούρκοι πάτησαν την μπέσα , μπήκαν στην εκκλησία , έσφαξαν όλους τους άντρες και στη συνέχεια τους έκαψαν. Μάζεψαν μετά γυναικόπαιδα και όσους επέζησαν και τους οδήγησαν στο Ρέθυμνο με προορισμό τα σκλαβοπάζαρα.Μαρτυρική μορφή ο παπα Παναγιώτης που τον έσυραν στο Ρέθυμνο χωρίς να πάψουν να τον βασανίζουν .Έτσι εξουθενωμένο, αλλά αλύγιστο, τον βρήκε ο θάνατος στο τζαμί που τον μετέφερε ένας πονετικός Χότζας, όταν κατάφερε να τον απομακρύνει από το μαινόμενο όχλο, που είχε συγκεντρωθεί να δει από κοντά τους μάρτυρες της Λαμπηνής και να καμαρώσει τα κατορθώματα του αιμοβόρου Αλμπάν Μπέη. Είναι και γυναικείες μορφές που με θαυμαστό τρόπο ανέδειξαν οι ιστορικοί μας ερευνητές και δίνουν το μέγεθος του μαρτυρίου αλλά και του μεγαλείου των ανθρώπων εκείνων.
Για το μαρτυρικό αυτό χρονικό στο χωριό που ανάστησε τόσους αγωνιστές και λόγιους, έχουμε πολλά και ενδιαφέροντα στοιχεία. Πρώτα ο Μιχαήλ Μυρ. Παπαδάκις εκτός των άλλων στοιχείων μας δίνει και την ακριβή ημερομηνία της τραγωδίας αυτής. Μπορεί να μην ήταν Λαμπηθιανός ο Παπαδάκις, αλλά ασχολήθηκε με ζήλο ερευνώντας τα γεγονότα. Για την αφορμή αναφέρει ο ίδιος σε σχετικό δημοσίευμα στον «Προμηθέα Πυρφόρο» ,«Πρώτος μου έδωσε πληροφορίες για το δράμα στη Λαμπηνή ο Στυλιανός Ρουκουνάκης. Εκείνος με παρέπεμψε για περισσότερα στο φίλο μου Αθανάσιο Απανωμεριτάκη, από το ίδιο χωριό, εισπράκτορα του Δημοσίου Ταμείου Αντανάσσου, που είχε έδρα το Σπήλι. Ο Αθανάσιος Απανωμεριτάκης, μου έστειλε γράμμα το 1932, στο οποίο μου εκθέτει όπως τη γνώριζε την τραγωδία της Λαμπηνής….». Επίσης νεώτερα στοιχεία χάρις στην έρευνα του δασκάλου Θανάση Απανωμεριτάκη, που επίσης ασχολήθηκε ιδιαίτερα με το γεγονός αυτό, στο πλαίσιο πολύμηνης έρευνας ,ανατρέχοντας μάλιστα , σε αυθεντικές πηγές και εκτός Κρήτης . Συνήθως στα γεγονότα αυτά που αφυπνίζουν το πατριωτικό μας συναίσθημα αναφέρεται η λαϊκή μούσα. Η θυσία της Λαμπηνής είχε τη μεγάλη ευλογία να αναδειχθεί από τον έντεχνο λόγο. Και συγκεκριμένα από τον Μιχαήλ Παππουτσιδάκη σε δύο έμμετρα χρονικά και φυσικά από το σπουδαίο ιεροφάντη της ποίησης Κώστα Απανωμεριτάκη με το κλασικό πλέον έργο του ΥΜΝΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΝΟΣ .Μέχρι και τη δεκαετία του 70 το χρονικό της θυσίας στη Λαμπηνή τιμούσαν οι κάτοικοι με το καθιερωμένο μνημόσυνο. Σύμφωνα με τον κ. Θανάση Απανωμεριτάκη ο πρώτος εορτασμός έγινε το 1972 όταν τεκμηριώθηκε η ακριβής χρονολογία με την ευκαιρία των αποκαλυπτηρίων αναμνηστικής πλάκας και το 1978 πήρε τον επίσημο χαρακτήρα που γνωρίζουμε.
Στο διάβα των αιώνων οι Λαμπηθιανοί δεν έπαψαν να τιμούν τον τόπο τους τόσο στα γράμματα όσο και στα άρματα .Δεν υπάρχει κάλεσμα της πατρίδας και οι κάτοικοι του ηρωικού χωριού να απουσιάσουν .Ιδιαίτερα δυναμική ήταν η παρουσία τους στα εθελοντικά τάγματα που υπερασπίστηκαν τον Μακεδονικό Αγώνα, τους Βαλκανικούς Πολέμους στον Α Παγκόσμιο Πόλεμο, στην εκστρατεία της Μικράς Ασίας , στο Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο αλλά και συμμετέχοντας στην Αντίσταση του λαού μας κατά του ξένου κατακτητή.
Τιμή και δόξα στους ήρωες που μας έκαναν τόσο περήφανους σαν έθνος Είθε η μνήμη τους να φωτίζει αιώνια την εθνική μας συνείδηση και να την εμπνέει για αγώνες προόδου .ανάπτυξης και πνευματικής προκοπής .
Την εκδήλωση τίμησαν με την παρουσία τους ο εκπρόσωπος του Σεβασμιωτάτου Λάμπης Συβρίτου και Σφακίων Πρωτοσύγκελος Αθανάσιος Καραχάλιος, η Αντιπεριφερειάρχης Ρεθύμνου κ. Μαίρη Λιονη ,ο δήμαρχος Αγίου Βασιλείου κ. Γιάννης Ταταρακης , ο εκπρόσωπος του Πασοκ Ρεθύμνου και εντεταλμένος Περιφερειακός σύμβουλος πολιτικής Προστασίας κ.Μιχαλης Σαρρής, ο περιφερειακός σύμβουλος κ. Ευάγγελος Τσουδερός, η Αντιδήμαρχος κ. Μαριλίζα Σηφάκη ,ο εντεταλμένος δημοτικός σύμβουλος Αγίου Βασιλείου κ. Βασίλης Θεοδωράκης, ο διοικητής της πυροσβεστικής υπηρεσίας Ρεθύμνου Αντιπυραρχος κ Νικόλαος Ζανιδακης, ο διοικητής του αστυνομικού τμήματος Αγίου Βασιλείου Κ. Παναγιώτης Παπαδογιάννης , ο εκπρόσωπος του λιμεναρχείου Αγίας Γαλήνης κ. Τίτος Βαβουρακης , ο Γενικός Γραμματέας του Δήμου Αγίου Βασιλείου κ. Νίκος Καλλιτσουνακης, ο πρόεδρος της ΤΚ Λαμπηνης Κ. Γεώργιος Σηφάκης, ο πρόεδρος της ΤΚ Κοξαρες κ.Παντελης Περαντωνακης, ο πρόεδρος της ΤΚ Κεντροχωριου-Πλατανε κ. Νεκτάριος Μαρκάκης ,ο πρόεδρος του πολιτιστικού συλλόγου Λαμπηνης κ. Νίκος Απανωμεριτακης, ο πρόεδρος του πολιτιστικού συλλόγου Ατσιπαδων κ. Μανόλης Χριστοφορακης, ο πρόεδρος του συνδέσμου συνταξιουχουν σωμάτων ασφαλείας Νομού Ρεθύμνου κ. Ευάγγελος Δεσποτακης, ο διευθυντής του Ομίλου Βρακοφόρων Κρήτης κ. Γεώργιος Τσογκας, ο εκπρόσωπος των συνταξιούχων Δημοσίων υπαλλήλων Ρεθύμνου κ.Γεωργιος Αρχοντάκης, Μέλη του Ερυθρού Σταυρού με επικεφαλής την κ . Πόπη Λαγουδάκι, ενώ στην εκδήλωση παραβρέθηκαν τιμητικό άγημα από τους Βρακοφορους και τους Αναβιωτες και η ομάδα Ριζιτικου του Ομίλου Βρακοφόρων ερμήνευσαν προς Τιμήν Ριζίτικο τραγούδι.