Συμπληρώνονται φέτος 70 χρόνια από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου ενός από τα πιο αιματοβαμμένα κεφάλαια της ευρωπαϊκής και κατ’ επέκταση της παγκόσμιας ιστορίας, μια βίαιη διαμάχη που έμπλεξε τον μισό πλανήτη με 50.000.000 νεκρούς και άφησε αγιάτρευτες πληγές στη Γηραιά Ήπειρο μέχρι και σήμερα. Στο σημερινό επετειακό άρθρο θα δούμε αναλυτικά τους πρωταγωνιστές των τελευταίων ημερών του πολέμου, τις τελευταίες τους σκέψεις και πράξεις, τους τελευταίους στρατηγικούς σχεδιασμούς και διπλωματικούς ελιγμούς, προτού η Ευρώπη αποκτήσει την πολυπόθητη ειρήνη, το πώς ο ηρωικός Κόκκινος Στρατός κατάφερε να μπει νικητής στο Βερολίνο και το τέλος του πολέμου.
Οι τελευταίες στιγμές πριν την πτώση του Βερολίνου
Τον Απρίλιο του 1945 το τέλος του πολέμου ήταν πια πολύ κοντά και κανείς δεν μπορούσε να σώσει τίποτα και ιδιαίτερα το Βερολίνο. Το αιματοβαμμένο ναζιστικό δράμα τελειώνει μέσα στις φωτιές που κατακαίνε την ερειπωμένη πόλη. Η παλιά πρωτεύουσα της Πρωσίας και της Γερμανίας από την οποία ξεπήδησε η απαίσια κόλαση του ναζισμού που κάλυψε ολόκληρη την Ευρώπη γνωρίζει τώρα, με τη σειρά της, τη δική της δοκιμασία. Σε ηλικία 56 ετών το ανθρωπόμορφο τέρας ο Αδόλφος Χίτλερ περιμένει το τέλος στο υπόγειο καταφύγιο της Καγκελαρίας. Έχει κοντά του τον Γκέμπελς, τον Μάρτιν Μπόρμαν και άλλους πιστούς συντρόφους. Ωστόσο ο Γκέρινγκ και ο Χίμλερ, τα δύο πρωτοπαλίκαρά του, τον έχουν πλέον εγκαταλείψει. Ο αρχηγός της Λουφτβάφε έχει απομακρυνθεί από το βομβαρδιζόμενο Βερολίνο.
Από το Μπερχτεσγκάντεν, στο οποίο έχει πια καταφύγει, ο Γκέρινγκ θα εκβιάσει, στις 23 Απριλίου, τηλεγραφικώς τον Φύρερ, απαιτώντας να του παραδώσει την εξουσία. Την ίδια ημέρα, στην άλλη άκρη της Γερμανίας, στον Βορρά, στις ακτές της Βαλτικής, στη Λυβέκη, ο Χίμλερ συναντήθηκε στο σουηδικό προξενείο με τον κόμη Φόλγκε Μπερναντότ.
Του ζητά να μεσολαβήσει ώστε ο Αϊζενχάουερ να δεχθεί τη μερική παράδοση των γερμανικών δυνάμεων του Δυτικού μόνο Μετώπου, ενώ οι μάχες στο Ανατολικό Μέτωπο εναντίον των Σοβιετικών θα συνεχίζονταν. Η πρόταση ισοδυναμεί με χωριστή ειρήνη και γι’ αυτό θα απορριφθεί από τον Αϊζενχάουερ, προς μεγάλη ίσως απογοήτευση του Τσόρτσιλ.
Η προσπάθεια του Χίμλερ δεν είναι βέβαια απαλλαγμένη από ιδιοτέλεια και καιροσκοπισμό. Επιχειρεί, ερχόμενος σε επαφή με τους Συμμάχους, να εμφανισθεί ως υποψήφιος ηγέτης της μεταχιτλερικής Γερμανίας. Σε μια έξαψη οργής, ο Χίτλερ θα αφαιρέσει από τους δύο «προδότες» όλα τα αξιώματά τους και θα ορίσει ως διάδοχό του τον ναύαρχο Ντένιτς (Karl Doenitz), περιμένοντας φυσικά το αναπόφευκτο τέλος. Στη θλίψη που επικρατεί στο υπόγειο καταφύγιο της Καγκελαρίας, η είδηση του θανάτου του προέδρου Ρούζβελτ (12 Απριλίου) θα προκαλέσει ένα μικρό μόνο ξέσπασμα χαράς και ανακούφισης. Αντιθέτως, με λύπη θα πληροφορηθεί ο Χίτλερ, δύο μόλις ημέρες πριν από την αυτοκτονία του, την εκτέλεση του Μουσολίνι (28 Απριλίου), ο οποίος τον είχε στηρίξει αποφασιστικά τις κρίσιμες ώρες του «Άνσλους», όταν τα γερμανικά στρατεύματα προέλασαν στην Αυστρία και κατέλαβαν τη Βιέννη (11 Μαρτίου 1938). Η ενσωμάτωση της Αυστρίας δεν θα είχε επιτευχθεί αν ο Μουσολίνι είχε προβάλει την παραμικρή αντίδραση. Και αυτό ο Χίτλερ δεν το ξεχνούσε ποτέ… Ενώ αμερικανικές μονάδες είχαν συναντηθεί με ρωσικές, στον Έλβα (Τοργκάου, 25 Απριλίου) ο Χίτλερ εξακολουθούσε να υπολογίζει σε δύο «ανύπαρκτες» στρατιές (του Βάλτερ Βενκ και του Φελίξ Στάινερ) που θα έσπευδαν, υποτίθεται, να απελευθερώσουν το Βερολίνο από τον σοβιετικό κλοιό. Μια δυσάρεστη είδηση όμως δεν θα προλάβει να την πληροφορηθεί ο Χίτλερ, αφού φθάνει στις 29 Απριλίου: τα γερμανικά στρατεύματα στο μέτωπο της Ιταλίας είχαν παραδοθεί.
Ενώ όμως οι ισχυροί άνδρες του καθεστώτος φροντίζουν να εγκαταλείψουν εγκαίρως το βυθιζόμενο πλοίο, μια γυναίκα, η Εύα Μπράουν, ήλθε οικειοθελώς από το Μπερχτεσγκάντεν στο Βερολίνο στις 15 Απριλίου. Σύμφωνα με τις σχετικές μαρτυρίες, ήταν η πιο απομονωμένη Γερμανίδα. Ερωμένη του Χίτλερ επί δώδεκα χρόνια, στάθηκε δίπλα στον δικτάτορα τις δύο τελευταίες εβδομάδες της ζωής του και πέθανε μαζί του. Αυτοκτόνησαν στις 3.30 μ.μ. της 30ής Απριλίου. Μία ημέρα πριν, ο Γκέμπελς έφερε, άρον-άρον, από τα οδοφράγματα έναν δημοτικό σύμβουλο (ονόματι Βάγκνερ) που τους πάντρεψε με πολιτικό γάμο.
Λίγες ώρες μετά την αυτοκτονία του Χίτλερ ο Γκέμπελς έβαλε τέρμα στη ζωή του αφού σκότωσε τη γυναίκα του και τα έξι ανήλικα παιδιά του! Κι όμως, αυτός ο παιδοκτόνος, αυτό το ανθρωπόμορφο τέρας δεν ήταν κάποιος αγράμματος, κάποιος άξεστος. Ήταν, δυστυχώς, ένας… διανοούμενος! Διδάκτωρ της Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο της Χαϊδελβέργης! Αγαπούσε τον Γκαίτε και τον Σαίξπηρ, αλλά δεν μπόρεσε να αγαπήσει τον Άνθρωπο!
Στο πρώτο διάγγελμά του προς τον γερμανικό λαό ο ναύαρχος Ντένιτς απευθύνεται λιγότερο προς τους Γερμανούς και περισσότερο προς τους Δυτικούς Συμμάχους. Από το Φλένσμπουργκ, την βορειότερη πόλη της Γερμανίας, επιχείρησε να προκαλέσει προστριβές στη συμμαχική παράταξη. Κοινός εχθρός είναι η Σοβιετική Ένωση. Οι Δυτικοί, συνεχίζοντας τις εχθροπραξίες με τους Γερμανούς, υποβοηθούν την επέκταση του μπολσεβικισμού στην Ευρώπη. Πρόκειται για απεγνωσμένο ελιγμό της τελευταίας στιγμής. Οι διαφωνίες που έχουν προκύψει ανάμεσα στους Συμμάχους έχουν διαρρεύσει. Η συμμαχία είναι εύθραυστη! Η υποχθόνια προσπάθεια ευτυχώς απέτυχε διότι προσέκρουσε στην υπερβολική, ίσως, αυτοσυγκράτηση του Αϊζενχάουερ. Ο αρχιστράτηγος των Δυτικών δεν θέλει να προκαλέσει δυσαρέσκεια του Στάλιν, έστω και με την παραμικρότερη αφορμή. Προς μεγάλη βεβαίως αγανάκτηση του… Πάτον! Του ασυγκράτητου Πάτον που έχοντας φθάσει στην Πράγα θα διαταχθεί να αποσυρθεί για να έχουν οι Ρώσοι την τιμή να την καταλάβουν όπως το Βερολίνο και τη Βιέννη! Στη συνέχεια ο Ντένιτς θα αρχίσει να χρονοτριβεί. Κάθε ημέρα που περνάει αμέτρητα πλήθη ξεριζωμένων προσφύγων, από τις ανατολικές περιοχές της Γερμανίας, διολισθαίνουν μέσα από τις γραμμές των Δυτικών, αναζητώντας καταφύγιο μακριά από τη ρωσική λαίλαπα. Καθυστερεί, σκοπίμως, τις διαπραγματεύσεις για τη σύναψη ανακωχής. Στις 5 Μαΐου ο ναύαρχος Φρίντεμπουργκ παρουσιάζεται στο στρατηγείο του Αϊζενχάουερ στη Ρεμς (Reims). Δηλώνει ότι επιθυμεί να διευκρινισθούν… διεξοδικώς ορισμένα σημεία, ελπίζοντας να κερδίσει χρόνο. Καταφθάνει και ο στρατηγός Γιοντλ. Μαζί θα συνεχίσουν την προσπάθεια χρονοτριβής. Ο Αϊζενχάουερ θα αναγκασθεί να τους απειλήσει ότι αν μέσα στις επόμενες 48 ώρες δεν υπογράψουν παράδοση άνευ όρων θα διατάξει «να κλείσει το Δυτικό Μέτωπο σε όλο το μήκος του και θα εμποδίσει, με τη βία, την είσοδο άλλων γερμανών προσφύγων».
Αυτό θα αποδειχθεί αρκετό για να εξουσιοδοτήσει, ο Ντένιτς τους Γιοντλ και Φρίντεμπουργκ να υπογράψουν την άνευ όρων συνθηκολόγηση, κάτι που έγινε στις 02.41 τα ξημερώματα της 7ης Μαΐου. Στον στρατηγό Γιοντλ θα επιτραπεί να εκφράσει την ελπίδα ότι «ο νικητής θα τους μεταχειρισθεί με γενναιοφροσύνη».
Τα πυροβόλα σίγησαν στην Ευρώπη τα μεσάνυχτα της 8ης προς 9η Μαΐου, έπειτα από πέντε έτη, οκτώ μήνες και επτά ημέρες. Έτσι, θα λήξει ο Δεύτερος Μεγάλος Πόλεμος της Ευρώπης. Ένας πόλεμος που μπορούσε να είχε αποφευχθεί.
Οι Αγγλογάλλοι δεν μπόρεσαν να αποφύγουν τον πόλεμο ακριβώς επειδή τον φοβούνταν και έκαναν το παν για να τον αποφύγουν. Υποχωρώντας άνανδρα στις κλιμακούμενες απαιτήσεις του Χίτλερ, ενώ η κάθε υποχώρηση τους έφερνε πιο κοντά στον πόλεμο, επιβεβαιώνοντας με τον τραγικότερο τρόπο το ρητό του Ρωμαίου Φλάβιου Βεγέτιου «Si vis pacem, para bellum» (Αν θέλεις ειρήνη, προετοιμάσου για πόλεμο).
Χρονοδιάγραμμα της τελικής νίκης του Κόκκινου Στρατού
16 – 19 Απριλίου: Το Βερολίνο βομβαρδίζεται από τα Σοβιετικά πυροβόλα και ρουκέτες Κατιούσα, ενώ ξεκινά η επίθεση του 1ου και 2ου Λευκορωσικού Μετώπου.
22 Απριλίου: Οι προφυλακές των Σοβιετικών βαδίζουν μέσα στο Βερολίνο, προετοιμάζοντας το έδαφος για την εισβολή των οκτώ στρατιών του Ζούκωφ και των εφτά στρατιών του Κόνιεφ. Ο Κόκκινος Στρατός ανέρχονταν σε 1.285.000 στρατιώτες, 14.600 πυροβόλα και 2.130 τανκς. Συντρίβονται οι δυνάμεις των 5 πρώτων τομέων άμυνας του Χέλμουτ Βάιτλινγκ που αποτελούνταν εκτός από τους τελευταίους Γερμανούς υπερασπιστές της πόλης, επίσης από ξένους εθελοντές (Γάλλους, Νορβηγούς και Ισπανούς) και πολίτες που απάρτιζαν την Εθνοφυλακή και την Χιτλερική Νεολαία και το 3ο σώμα τεθωρακισμένων του στρατηγού Ρυμπάλκο με αποτέλεσμα να προελάσει 60 χιλιόμετρα μέσα σε λίγες ώρες.
23-28 Απριλίου 1945: Η προέλαση των Σοβιετικών συνεχίζεται συντρίβοντας όλες τις εναπομείνασες δυνάμεις αντίστασης των Γερμανών. Ο Χίτλερ ελπίζει ότι αν η στρατιά του Βενκ φύγει από τον Έλβα και έρθει στο Βερολίνο, ο Ζούκωφ θα συντριβεί. Στέλνει διαταγή στον Βενκ να βαδίσει στην πόλη, και να καταφέρει ένα αποφασιστικό χτύπημα στον Κόκκινο Στρατό, αλλά, αν και η διαταγή του επιδόθηκε από τον στρατάρχη Βίλχελμ Κάιτελ, δεν εκτέλεσε την εντολή του Χίτλερ για μια σειρά από στρατηγικούς λόγους.
30 Απριλίου 1945: Οι Σοβιετικοί έχουν φτάσει σε απόσταση αναπνοής από την Καγκελαρία, και παράλληλα πολιορκείται και το Ράιχσταγκ. Το βράδυ γύρω στις 22:50 μια μικρή ομάδα Σοβιετικών λοχίων ανεβαίνουν στην ταράτσα του κτιρίου και υψώνουν τη Σοβιετική σημαία, ο λοχίας που τοποθέτησε τη σημαία σε ένα από τα αγάλματα της ταράτσας του Ράιχσταγκ ήταν ο Μιχαήλ Μίνιν. Η σκηνή επαναλήφθηκε την επόμενη μέρα, 1η Μαΐου για να εκδοθεί σε φωτογραφία με άλλους πρωταγωνιστές. Η πολιορκία του Βερολίνου τελείωσε στις 2 Μαΐου.
Ο επίλογος – πότε τελείωσε στην πραγματικότητα ο πόλεμος;
Η παράδοση της Γερμανίας στους Συμμάχους πραγματοποιήθηκε στις 7 Μαΐου 1945, στις 2 Σεπτεμβρίου του ίδιου χρόνου παραδόθηκε και η Ιαπωνία μετά τη ρίψη των δύο ατομικών βομβών και έληξαν εντελώς οι εχθροπραξίες. Ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος είχε τελειώσει, όχι όμως η γραφειοκρατία του. Το γερμανικό κράτος δεν είχε υπογράψει επίσημη συνθήκη ειρήνης. Το 1950 υπέγραψε συνθήκη ειρήνης με την Ιταλία, τη Ρουμανία, την Ουγγαρία, τη Βουλγαρία και τη Φινλανδία. Η Ιαπωνία υπέγραψε το 1951 και η Αυστρία το 1955. Η Γερμανία μετά την παράδοσή της χωρίστηκε σε Δυτική και Ανατολική (Ομοσπονδιακή Δημοκρατία και Λαϊκή Δημοκρατία αντίστοιχα). Δεν υπέγραψε ποτέ συνθήκη ειρήνης ως ενιαίο κράτος , καθώς βρισκόταν υπό τον έλεγχο τον Δυτικών Συμμάχων και της Σοβιετικής Ένωσης. Ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος έληξε οριστικά μετά την επανένωση της Γερμανίας, στις 3 Οκτωβρίου του 1990, όταν υπογράφηκε η Συνθήκη Οριστικής Διευθέτησης του Ζητήματος της Γερμανίας.
Γιώργος Λινοξυλάκης
Πηγές: Στρατιωτική Ιστορία Σειρά Μεγάλες μάχες 1945, η πτώση της χιτλερικής Γερμανίας ,εκδόσεις Περισκόπιο
www.wikipedia.com