«ΤΑ ΗΦΑΙΣΤΕΙΑ ΓΙΑ ΝΑ ΕΚΡΑΓΟΥΝ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΩΡΙΜΑ ΑΠΟ ΜΟΝΑ ΤΟΥΣ»
Ενώ οι επιστήμονες παρατηρούν με μεγάλη αγωνία την σεισμική ακολουθία των τελευταίων ημερών οι ηφαιστειολόγοι τονίζουν ότι για την ώρα δεν υπάρχει κανένα ενδεχόμενο ενεργοποίησης των ηφαιστείων. Ωστόσο, όσο η σεισμική δραστηριότητα συνεχίζεται συνεχώς δημιουργούνται σενάρια για το πως θα εξελιχθούν τα πράγματα στην περιοχή.
Ο ηφαιστειολόγος Γεώργιος Βουγιουκαλάκης μέλος της εθνικής επιτροπής για την παρακολούθηση και την εκτίμηση του κινδύνου των ενεργών ηφαιστείων του Αιγαίου που πρωτοστατεί στην δημιουργία των ηφαιστειακών παρατηρητηρίων Σαντορίνης και Νισύρου, μιλάει για τη σεισμική ακολουθία και για τα ηφαίστεία στην περιοχή της Σαντορίνης. 
Συνέντευξη: Σταύρος Ρακιντζής
Ποια είναι η εικόνα όπως έχει εξελιχθεί το φαινόμενο;
«Η προσωπική μου άποψή όπως το βλέπω τώρα, δεν βλέπω να έχει αλλάξει κάτι σημαντικά. Δηλαδή τα μεγέθη που εκδηλώνονται είναι αντίστοιχα με αυτά που είχαν εκδηλωθεί και τις προηγούμενες μέρες. Δεν έχουμε μεγάλη διαφοροποίηση. Φαίνεται ότι είμαστε περισσότερο στο σενάριο της σεισμικής ακολουθίας, δηλαδή μια σειρά από γεγονότα που δεν εκδηλώνεται ένας κύριος σεισμός. Παρ’ όλα αυτά κανείς δεν μπορεί να αποκλείσει μέχρι σήμερα ένα μεγαλύτερο γεγονός. Όπως είπαμε, όσο εκδηλώνονται γεγονότα όπως αυτά τα 5 – 5,2 – 5,3, δηλαδή από 4,5 και πάνω που είναι και μεγάλα γεγονότα, τόσο λιγοστεύει και η πιθανότητα να έχουμε ένα κύριο μεγάλο σεισμό. Αυτό γιατί εκλύεται η ενέργεια που έχει συσσωρευτεί όλες αυτές τις δεκαετίες στην περιοχή της Ανύδρου που εκεί κατακερματίζονται τα πετρώματα και δημιουργούνται οι σεισμοί, άρα σιγά σιγά μειώνεται και η πιθανότητα ενός μεγάλου σεισμικού γεγονότος. Όπως έχει δηλωθεί καθαρά για την Επιτροπή, δηλαδή ως συλλογική εκτίμηση, δυστυχώς δεν έχουμε κανένα εργαλείο να μπορούμε να προβλέψουμε, πως θα εξελιχθεί στο μέλλον. Δηλαδή αν θα κάνει το επόμενο θα είναι 5,5 ή 5,7. Δεν έχεις ένα εργαλείο να το κάνεις. Εγώ σας είπα τη γενική εκτίμηση, δηλαδή ότι όσο προχωράμε με μικρούς σεισμούς που δεν πάνε στο 6 ή δεν είναι πάνω από 6 είναι αισιόδοξο γιατί εκτονώνουν ενέργεια που δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί. Το κακό είναι ότι δεν ξέρουμε πόση ενέργεια έχει αποθηκευτεί. Δεν υπάρχει κάποιος τρόπος να εκτιμήσεις πόση ενέργεια έχει αποθηκευτεί σε αυτό το κομμάτι.»
Θα θέλαμε να μας εξηγήσετε τι περίπου γίνεται αλήθεια εκεί στην Σαντορίνη και έχουμε αυτό το φαινόμενο;
«Να ξεκαθαρίσουμε ότι είμαι ειδικός στα ηφαίστεια. Βέβαια, εντάξει κι εμείς μελετάμε τα ηφαίστεια, οι σεισμοί είναι μια από τις παραμέτρους που μελετάμε και στα ηφαίστεια, γιατί παίζουν καθοριστικό ρόλο και δίνουνε πληροφορίες και για την παρακολούθηση είναι ένα βασικό δίκτυο. Ωστόσο, αυτό που γίνεται, θα έλεγα η ιδιαιτερότητα που εκδηλώνεται τώρα στην περιοχή της Ανύδρου, είναι ότι έχουμε μια σεισμική ακολουθία που συνήθως οι σεισμολόγοι μας τη λένε σμηνοσειρά, δηλαδή έχουμε μια σειρά πολλούς σεισμούς, πως ήταν στα Αρκαλοχώρι, πως ήταν στα Γιάννενα, είναι ένας τρόπος που εκδηλώνεται σε πάρα πολλά σημεία του ελλαδικού χώρου, χωρίς να εκδηλωθεί κάποιος μεγάλος κύριος σεισμός, δηλαδή έχουμε πάρα πολλούς σεισμούς που μπορεί να φτάσουν τα 5, τα 5,5, τα 5,8 και εκδηλώνονται σε ένα μεγάλο χρονικό διάστημα ενώ η συνήθης, η καθιερωμένη διαδικασία είναι, έχεις πολύ λίγους προσεισμούς και ξαφνικά ένα μεγάλο, που μπορεί να είναι το 5,5, το 6, το 6,5. Αυτή είναι η ιδιαιτερότητα που παρακολουθούμε σήμερα, δεν είναι μοναδικό από την άποψη ότι το έχουμε δει, έχει καταγραφεί σε πολλά σημεία και του ελλαδικού χώρου και παγκόσμια. Απλά η ιδιαιτερότητα είναι ότι είναι πάνω από το συνηθισμένο, τα μεγάλα γεγονότα. Δηλαδή συνήθως στους σμηνοσεισμούς εκδηλώνονται λίγο μικρότερα γεγονότα, λίγο μικρότερης έντασης, λίγο μικρότερης ενέργειας, είναι λίγο πιο έντονο και βέβαια το παρακολουθούμε κι εμείς, το παρακολουθεί και η Διεθνής Επιστημονική Κοινότητα για να μπορέσουμε να δούμε αν θα βγάλουμε κάποια συμπεράσματα να μας βοηθήσουν, κυρίως για να μας βοηθήσουν στο μέλλον αν εκδηλωθεί αντίστοιχη δραστηριότητα να έχουμε μια καλύτερη πρόβλεψη.»
Το φαινόμενο συνδέεται με το ηφαίστειο ή με τα ηφαίστεια της περιοχής;
«Να ξεκαθαρίσουμε ότι στη Σαντορίνη έχουμε δύο ενεργά ηφαιστειακά κέντρα. Δηλαδή, λέμε το ηφαίστειο της Σαντορίνης, που σημαίνει ότι στα τελευταία δυόμισι εκατομμύρια χρόνια έχουν γίνει εκατοντάδες εκρήξεις από εκατοντάδες διαφορετικά κέντρα, δηλαδή ξεκινήσανε από τα Χριστιανά, κάτι νησάκια που είναι νοτιοδυτικά της Σαντορίνης και έχουμε εκατοντάδες εκρήξεις που κινηθήκανε μετά, δημιουργήσανε τη Σαντορίνη και έχουμε και πιο βορειοανατολικά που δημιουργήσανε μια σειρά άλλα ηφαίστεια, αυτά που λέμε η σειρά του Κουλούμπου. Σήμερα έχουμε δύο ενεργά κέντρα, το ένα ενεργό κέντρο είναι οι Καμένες, μέσα στην Καλδέρα, ανάμεσα Θήρα, Θηρασιά Ασπρονήσι, τα νησάκια αυτά που λένε ηφαίστειο, είναι το ένα ενεργό κέντρο και η τελευταία έκρηξη εκεί είναι το 1950 και το άλλο ενεργό κέντρο είναι έξω από την Καλδέρα, βορειοανατολικά από τη Θήρα, 5-6 χιλιόμετρα, είναι ένα υποθαλάσσιο ηφαίστειο, το Κουλούμπο, που η τελευταία έκρηξη ήταν το 1650. Με αυτά τα δύο ενεργά κέντρα δεν υπάρχει καμιά σύνδεση και καμιά σχέση της σεισμικής ακολουθίας που έχουμε τώρα στην περιοχή της Ανύδρου. Είναι και χωρικά, από το Κουλούμπο, που είναι το πιο κοντινό, είναι πάνω από 15 χιλιόμετρα απόσταση. Άρα σε καμιά περίπτωση δεν μπορεί να συσχετιστεί με το χώρο. Απ’ την Καμένη πολύ περισσότερο. Οπότε είναι βέβαιο ότι δεν υπάρχει κανένας συσχετισμός των ενεργών ηφαιστειακών κέντρων με το χώρο που έχει διεγερθεί τώρα και παρακολουθούμε αυτή τη σεισμική δραστηριότητα.»
Οι σεισμοί αυτοί υπάρχει κάποια πιθανότητα να ενεργοποιήσουν τα ηφαίστεια;
«Εγώ θα έλεγα ότι είναι λογικό κάποιος άνθρωπος που δεν έχει σχέση με το αντικείμενο να το σκεφτεί, γιατί σου λέει εδώ γίνονται τόσοι σεισμοί, στα 10 χιλιόμετρα ένα ενεργό, στα 30 ένα άλλο. Θα ήθελα να θυμίσω σε αυτούς που έχουν αυτή την ανησυχία το σεισμό του 1956. Ο σεισμός του 1956 ήταν ο μεγαλύτερος σεισμός που εκδηλώθηκε στο Αιγαίο τα τελευταία 100 χρόνια, 7,6, στην ουσία κατέστρεψε την Σαντορίνη και τα άλλα νησιά είχαν προβλήματα. Ούτε το Κουλούμπο, ούτε η Καμένη που και τότε βεβαίως ήταν ενεργά ηφαίστεια, είχαν την παραμικρή δραστηριότητα και την παραμικρή αλλαγή στη συμπεριφορά τους. Κοιμόντουσαν και συνέχισαν να κοιμούνται και πριν και μετά το σεισμό. Τα ηφαίστεια για να εκραγούν πρέπει να είναι ώριμα από μόνα τους. Πρέπει να έχουν συσσωρεύσει εκείνη την ενέργεια που τα αναγκάζει να την εκτονώσουν στην επιφάνεια. Εάν δεν είναι έτοιμα ποτέ δεν θα συμβεί κάτι. Αυτό δεν συμβαίνει. Στο Κουλούμπο δεν έχουμε καμιά ένδειξη οποιασδήποτε δραστηριότητας. Στην Καμένη από τον Ιούλιο παρακολουθούμε μια ελαφρά διέγερση. Δηλαδή έχουμε μια μικρή σεισμικότητα. Έχουμε μια μικρή παραμόρφωση στο τοπογραφικό ανάγλυφο. Κάποιες μικρές αλλαγές στη θερμοκρασία. Αυτές όμως δεν έχουν απολύτως καμιά σχέση με αυτή τη σεισμική ακολουθία. Ξανάγινε κάτι αντίστοιχο το 2011-2012, παρακολουθήσαμε πάλι μια τέτοια διέγερση. Αλλά ξέρετε τα ηφαίστεια προσπαθούν να ξυπνήσουν. Δεν τα καταφέρνουν και ξανακοιμούνται και αυτό συμβαίνει περισσότερες φορές από όταν διεγείρονται και εκρήγνυνται. Δηλαδή κάθε ηφαίστειο χρειάζεται πολλές προσπάθειες για να καταφέρει στο τέλος να εκραγεί. Το 2011-2012 παρακολουθήσαμε μια τέτοια. Τώρα για την Καμένη βρισκόμαστε πάλι σε μια τέτοια φάση μικρής διέγερσης. Την παρακολουθούμε εννοείται με όλα τα δίκτυα που εμείς έχουμε εγκαταστήσει ως Ινστιτούτο Μελέτης και Παρακολούθησης του Ηφαιστείου της Σαντορίνης, από το 1995 παρακολουθείται συνεχώς ολοκληρωτικά και έχουμε όλες τις παραμέτρους που χρειαζόμαστε. Περιμένουμε να δούμε αν υπάρχει κάποια αλλαγή. Σε περίπτωση που έχουμε μια διέγερση και καταλήξουμε σε δραστηριοποίηση των Καμένων υπάρχουν και όλα τα σχέδια, όλα τα σενάρια. Δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα δηλαδή. Μη σκέφτεστε καταστροφές και χολιγουντιανές ταινίες. Θα έχει μια έκρηξη που είναι διαχειρίσιμη, που μπορεί να μην υπάρχει κανένα πρόβλημα, ούτε για την κοινωνία, για τους πολίτες, για τους επισκέπτες.»
Αυτό είναι το χειρότερο σενάριο δηλαδή;
«Ναι, αυτό θα ήταν το χειρότερο σενάριο της διέγερσης που παρακολουθούμε μέσα στην Καλδέρα. Όμως σε καμιά περίπτωση αυτή δε σχετίζεται με τη σεισμική δραστηριότητα που παρακολουθούμε τώρα.»
Άρα λοιπόν ούτε έχει αλλάξει τα δεδομένα στα δύο ηφαίστεια η σεισμική δραστηριότητα.
«Όχι, δεν έχουμε κανένα τέτοιο στοιχείο.»
Τις τελευταίες ημέρες διαβάζουμε και πολλά και διάφορα σενάρια.
«Θα ήθελα να κάνω μια έκκληση. Να ακούνε τους αρμόδιους. Να ακούνε τους ανθρώπους που είναι οι εκπρόσωποι των Ινστιτούτων. Οι εκπρόσωποι της Επιτροπής, που μεταφέρουν την πραγματική εικόνα και τη σωστή ενημέρωση. Γιατί δυστυχώς και στο επίπεδο του διαδικτύου και στο επίπεδο των ανθρώπων που κυκλοφορούνε για να προβάλλουν τον εαυτό τους και για οποιοδήποτε άλλο λόγο ο καθένας μπορεί να λέει οτιδήποτε θέλει. Ο κόσμος να ακούει αυτούς τους ανθρώπους που είναι υπεύθυνοι, που ξέρει ότι είναι υπεύθυνοι, που εκπροσωπούν συγκεκριμένους φορείς και που εκπροσωπούν και τη συλλογική και εκφράζουν τη συλλογική άποψη των θεσμικών επιτροπών.»
Υπάρχουν και επιστήμονες οι οποίοι λένε ότι περιμένουν μια έκρηξη του ηφαιστείου.
«Πέρα απ’ το ότι δυστυχώς στην Ελλάδα έχουμε ελάχιστους, σχεδόν καθόλου ηφαιστειολόγους, αλλά θα έλεγα επίσης σε επιστημονικό επίπεδο είναι λογικό και θεμιτό και σωστό να υπάρχει μια ανησυχία στη σκέψη. Αυτό όμως, όταν δεν έχεις δεδομένα και όταν δεν έχεις σχέση με το αντικείμενο, δε νομίζω ότι βοηθάει τον κόσμο, ο καθένας να εκφράζει μια άποψη χωρίς να είναι ούτε ειδικός ούτε να έχει τα στοιχεία που του χρειάζονται για να την τεκμηριώσει.»
Ειδικά για το ηφαίστειο εδώ στην Κρήτη υπάρχει μεγάλο ενδιαφέρον.
«Θα έλεγα το μόνο που ίσως θα έπρεπε κάποιος να ανησυχεί στο Ρέθυμνο, στην Κρήτη είναι αν βγαίνει κάποιος σεισμός αρκετά μεγάλος, δηλαδή αν ακόμα υπάρχει μια πιθανότητα να επιβεβαιωθεί, το μόνο που θα μπορούσε κάτω να δημιουργήσει κάποιο πρόβλημα είναι ένα πιθανό τσουνάμι, που κι αυτό δεν είναι σίγουρο. Απλά επειδή η μορφολογία του βυθού εκεί είναι λίγο απότομη και μπορεί να έχουμε κάποιες μικρές κατολισθήσεις από ένα έντονο σεισμό, η μόνη πιθανότητα και το μόνο φυσικό φαινόμενο που θα μπορούσε να επηρεάσει κατά κάποιο τρόπο είναι ένα τσουνάμι. Για αυτό καλά θα είναι να γνωρίζει ο κόσμος ότι αν συμβεί ένας μεγάλος σεισμός, όπως το λέμε πάντα στο Αιγαίο, καλά θα είναι μόλις καταλάβετε κανένα πολύ μεγάλο σεισμό να μην είστε κοντά στην παραλία.»