Ο διευθυντής του Ινστιτούτου Αστροφυσικής και του Αστεροσκοπείου Σκίνακα, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Κρήτης Βασίλης Χαρμανδάρης και νέος πρόεδρος του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας μιλάει για την ομόφωνη εκλογή του, τις προτεραιότητες που θέτει, αλλά και τις διεθνείς διακρίσεις και τη διεθνή αναγνώριση του ΙΤΕ.
Συνέντευξη: Σταύρος Ρακιντζής
Τι σημαίνει αλήθεια για εσάς να εκλεγείτε, ομόφωνα μάλιστα, πρόεδρος του ΙΤΕ;
«Είναι μεγάλη ευθύνη, όπως καταλαβαίνετε. Εγώ με το Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας σχετιζόμουν έμμεσα από τότε που ήρθα στην Κρήτη πριν από 20 χρόνια, από το 2005. Αρχικά ήμουν συνεργαζόμενος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Κρήτης και παραμένω με το Ινστιτούτο Ηλεκτρονικής Δομής και Λέιζερ. Και από το 2019, όταν ιδρύθηκε το Ινστιτούτο Αστροφυσικής στο ΙΤΕ, διατελώ διευθυντής του Ινστιτούτου Αστροφυσικής, οπότε παρακολουθούσα από κοντά τις εξελίξεις με το Ίδρυμα και συνεισφέραμε ως Ινστιτούτο Αστροφυσικής στην ανάπτυξη και το έργο του Ιδρύματος.»
Σημαντικές πάντως είναι οι εξελίξεις τα τελευταία χρόνια γύρω από το Διάστημα σε πολλούς τομείς.
«Το Διάστημα είναι αρκετά ενδιαφέρον από κάθε άποψη και από ρομαντική, όταν κοιτάμε τον ουρανό το βράδυ, αλλά και από πρακτική μια που η ανάπτυξη της τεχνολογίας, αλλά και πολλές εφαρμογές σήμερα στηρίζονται σε δορυφόρους στους οποίους βάζουμε στο Διάστημα, σε τηλεσκόπια για διάφορα θέματα τόσο για φυσικές καταστροφές, αλλά και για την παρατήρηση του κόσμου που μας περιβάλλει για θέματα ασφάλειας, οπότε είναι κάτι το οποίο μας ενδιαφέρει εμάς, ως Ινστιτούτο Αστροφυσικής, αλλά και γενικότερα και άλλα Ινστιτούτα του ΙΤΕ, συγκεκριμένα το Ινστιτούτο Πληροφορικής, αλλά και Ινστιτούτα τα οποία ασχολούνται με εφαρμοσμένη φυσική, έχουν άμεσο ενδιαφέρον για την τεχνολογία την οποία αναπτύσσετε και φυσικά τις αντίστοιχες εφαρμογές.»
Μιλήστε μου για το ΙΤΕ και τις προτεραιότητες τις δικές σας.
«Το ΙΤΕ αυτή τη στιγμή είναι το μεγαλύτερο ερευνητικό ίδρυμα στη χώρα μας και το καλύτερο με τις διάφορες μετρικές που χρησιμοποιούνται, κυρίως λόγω της ποιότητας των ανθρώπων, των ερευνητών του, αλλά και των στελεχών, οι οποίοι βοηθούν έτσι ώστε να είναι ένα ίδρυμα πολύ εύρυθμο και να υποστηρίζει την έρευνα και την ανάπτυξη της χώρας. Οι προηγούμενες διοικήσεις και πιο συγκεκριμένα την τελευταία οκταετία που πρόεδρος ήταν ο Νεκτάριος Ταβερναράκης, το ΙΤΕ αναπτύχθηκε σημαντικά, απέκτησε καινούργια Ινστιτούτα, αλλά επίσης ήταν μια πολύ μεγάλη επιτυχία, διασφάλισε μια πολύ σημαντική χρηματοδότηση από το πακέτο ανάπτυξης, γύρω στα 55 εκατομμύρια, η οποία έχει ως αποτέλεσμα να έχει δρομολογηθεί η κατασκευή πολλών κτηρίων τόσο στο Ηράκλειο, αλλά και στα Χανιά και επίσης στην Πάτρα και στα Γιάννενα, που είναι κι άλλα Ινστιτούτα του Ιδρύματος και αυτό δίνει μια νέα προοπτική στο Ίδρυμα, μια που οι περισσότεροι νέοι χώροι θα δημιουργήσουν νέες δυνατότητες. Υπάρχουν προκλήσεις, γιατί πρέπει όλα αυτά να ολοκληρωθούν στον χρόνο τους, υπάρχουν πολύ αυστηρές προθεσμίες μέχρι το τέλος του χρόνου ουσιαστικά, ίσως λίγο περισσότερο, για όλα αυτά τα κτήρια να ολοκληρωθούν, αλλά παράλληλα η πρόκληση είναι ότι θα πρέπει να τα εξοπλίσουμε με τις απαραίτητες υποδομές, έτσι ώστε να μπορούν να γίνουν λειτουργικά για το σκοπό τον οποίο δημιουργήθηκαν. Αυτό είναι το πρώτο μέλημα που έχω κατά κύριο λόγο στο μυαλό μου, γιατί θα πρέπει να δούμε πώς θα λειτουργήσουν αυτά και πώς θα γίνουν πραγματικά μοχλός ανάπτυξης για τη συνέχεια του Ιδρύματος. Παράλληλα και τα καινούργια Ινστιτούτα τα οποία δημιουργήθηκαν έχουν και αυτά τις ανάγκες τους, τόσο στην Αθήνα, ένα καινούργιο Ινστιτούτο που δημιουργήθηκε, το Ινστιτούτο εδώ στα Χανιά, το Γεωενέργειας, το οποίο κι αυτό αναπτύσσεται. Ο σκοπός της κεντρικής διοίκησης του ΙΤΕ είναι να βοηθήσει αυτά τα νέα Ινστιτούτα, έτσι ώστε να κάνουν σωστές επιλογές, να μπορέσουν να πάρουν αξιόλογους ανθρώπους, να τα στελεχώσουν, γιατί οι άνθρωποι είναι αυτοί που κάνουν τη διαφορά και να ακολουθήσουν και αυτή την παράδοση των παλαιότερων Ινστιτούτων, του Ινστιτούτου Μοριακής Βιολογίας, του Ινστιτούτου Πληροφορικής, του Ινστιτούτου Ηλεκτρονικής Δομής και Λέιζερ, τα οποία έχουν αναγνωριστεί στη χώρα και διεθνώς για την έρευνα και το έργο που παράγουν.»
Στο Ρέθυμνο έχουμε το Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών.
«Πρόκειται για ένα εξαιρετικό Ινστιτούτο. Η Τζελίνα Χαρλαύτη έχει κάνει θαύματα την τελευταία οκταετία, που με το πακέτο ανάπτυξης αγοράσαμε ένα κτήριο δίπλα στο Ινστιτούτο στην πόλη του Ρεθύμνου, το οποίο ανακαινίζεται και δίνει μία διαφορετική πνοή στο ΙΤΕ, αλλά επίσης παρουσιάζει με ποιον τρόπο μπορούμε να έχουμε πολύ ενδιαφέροντα αποτελέσματα από Ινστιτούτα, τα οποία δεν έχουν άμεση σχέση με τις, όπως λέμε, θετικές, εφαρμοσμένες επιστήμες, αλλά και η αρχαιολογία και οι ανθρωπιστικές σπουδές και η ναυτιλία είναι άμεσα συνδεδεμένα με τη χώρα μας, πραγματικά μπορούν να αναπτυχθούν ακόμη περισσότερο και να προκαλέσουν σημείο έλξης και προσοχής από όλο τον κόσμο.»
Πάντως μία από τις προκλήσεις της επιστημονικής έρευνας είναι να διαχέεται η γνώση στην κοινωνία.
«Σε αυτό έχετε δίκιο. Το πιστεύω ακράδαντα αυτό, ότι είναι υποχρέωση των ανθρώπων που επιτελούν έρευνα, των επιστημόνων, να ενημερώνουν το κοινό, το οποίο πληρώνει ουσιαστικά άμεσα ή έμμεσα τους μισθούς των ανθρώπων και την υποστήριξη όλων αυτών των υποδομών, με τους φόρους των πολιτών γίνονται όλα αυτά. Για το τι είναι αυτό το οποίο παράγουν και πώς αυτό το οποίο παράγουν, αυτή η γνώση η οποία καλλιεργείται και αυτές οι ανακαλύψεις οι οποίες γίνονται σε μικρό ή σε μεγάλο βαθμό, μπορούν να επηρεάσουν θετικά τη ζωή μας. Αυτό δεν είναι μόνο, έτσι η ασαφής υποχρέωση, αλλά στα περισσότερα ερευνητικά προγράμματα, τα χρηματοδοτούμενα ερευνητικά προγράμματα στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα για παράδειγμα, υπάρχει πάντοτε ένα συγκεκριμένο ποσοστό χρημάτων το οποίο πρέπει να διαδοθεί για αυτόν τον σκοπό. Το ΙΤΕ ήδη κάνει πολλές τέτοιες δράσεις στα διάφορα Ινστιτούτα του, κάθε χρόνο έχουμε την βραδιά ερευνητή, έχουμε εκδηλώσεις οι οποίες γίνονται στις διάφορες πόλεις της Κρήτης, αλλά και σε άλλα μέρη της Ελλάδος και αυτό είναι κάτι το οποίο νομίζω θα συνεχίσουμε να κάνουμε και θα το αναπτύξουμε ακόμη περισσότερο, γιατί είναι πολύ σημαντικό να γνωρίζει η κοινωνία τι είναι αυτό το οποίο γίνεται και όχι μόνο η κοινωνία, γενικά ο απλός πολίτης, αλλά έχει πολύ μεγάλη σημασία νομίζω και ο επιχειρηματικός κόσμος της χώρας μας και της Κρήτης, οι οποίοι είναι ουσιαστικά ο μοχλός ανάπτυξης του νησιού και της χώρας μας, να δουν λίγο από κοντά, τι είναι αυτό το οποίο γίνεται στα διάφορα Ινστιτούτα, ποιες είναι οι καινοτόμες εφαρμογές οι οποίες αναπτύσσονται και με ποιον τρόπο ίσως ο επιχειρηματικός κόσμος θα μπορέσει να τις αξιοποιήσει άμεσα για την ανάπτυξη της οικονομίας. Αυτός είναι άμεσα ο σκοπός. Δηλαδή η γνώση δεν καλλιεργείται μόνο για την γνώση αυτή καθαυτή, δηλαδή αν οι άνθρωποι οι οποίοι ασχολούνται με προβλήματα μοριακής βιολογίας για παράδειγμα, μπορούν να αναπτύξουν τεχνικές οι οποίες μπορούν να εφαρμοστούν έτσι ώστε να γίνουν καλύτερα φάρμακα, που μπορούν να κάνουν την ποιότητα της ζωής μας καλύτερη. Αναπτύσσονται καινούρια υλικά μέσα από ανθρώπους που ασχολούνται με την επιστήμη υλικών, τα οποία μπορούν να κάνουν την καθημερινότητά μας καλύτερη, μπορούν να δημιουργούνται πραγματικά προϊόντα στην αγορά από τους παραπάνω από εμάς, οι οποίοι θα κάνουν την καθημερινότητά μας και τη ζωή μας καλύτερη. Και αυτό είναι κάτι το οποίο είναι πολύ σημαντικό νομίζω και κάνει την ποιότητα της ζωής καλύτερη, αλλά φέρνει και πλούτο στη χώρα, που είναι και το ζητούμενο τελικά.»
Το ΙΤΕ τα έχει καταφέρει κι έχει διεθνείς διακρίσεις και έχει διεθνή αναγνώριση.
«Ναι. Σε αυτό έχετε δίκιο. Δηλαδή, ο λόγος για τον οποίο έγινε δεν πρέπει να ξεχνούμε ότι ήταν τα θεμέλια που έκαναν τη διαφορά. Δηλαδή, οι πρώτοι άνθρωποι είτε Κρήτης της Διασποράς όπως ο Φώτης ο Καφφάτος ή οι άνθρωποι, διακεκριμένοι επιστήμονες που έκαναν την Κρήτη σπίτι τους. Ο Λευτέρης ο Οικονόμου για παράδειγμα που ήρθε πριν από 40 χρόνια, ο Τάκης ο Λαμπρόπουλος, μία σειρά από πολύ αξιόλογους επιστήμονες, με καριέρα στο εξωτερικό και ήρθαν στην Ελλάδα με ένα όραμα. Αυτοί οι άνθρωποι βάλανε ισχυρές βάσεις. Επιλέξανε τους πρώτους ανθρώπους, το διοικητικό προσωπικό, το τεχνικό προσωπικό, τους νέους, τους πρώτους ερευνητές και αν επιλέξεις πολύ καλούς, αυτοί οι πολύ καλοί δεν παράγουν μόνο καλό έργο, αλλά φέρνουν και άλλους που είναι καλύτεροι από αυτούς. Οπότε αυτή τη στιγμή έχουμε φτάσει να έχουμε ένα Ίδρυμα το οποίο πραγματικά έχει αξιόλογους ανθρώπους, οι οποίοι είναι φιλόδοξοι και θέλουν να παράξουν. Η πρόκληση πάντοτε είναι στις διεθνείς συγκυρίες, στις έντονες περιόδους που τα οικονομικά προβλήματα είναι πολύ μεγάλα, όταν πτωχεύει η χώρα για παράδειγμα. Πώς θα μπορέσεις να λειτουργήσεις σε αυτό το μεταβαλλόμενο πλαίσιο, πώς θα μπορέσεις να κρατήσεις και τους πολύ καλούς ανθρώπους που θα θέλουν, αν τους δοθεί η ευκαιρία, να πάνε κάπου αλλού και πώς να μπορέσεις να εκπαιδεύεις νέους που να πηγαίνουν στο εξωτερικό να διακρίνονται και μετά να θέλουν να γυρίσουν κάποιοι από αυτούς στον τόπο τους. Αυτό είναι απαραίτητο για να μπορέσεις να επιβιώσεις και να διακρίνεσαι.»
Για το διάστημα, βλέπουμε ότι οι εξελίξεις στα τελευταία χρόνια είναι ραγδαίες. Πλέον και ιδιώτες έχουν μπει, οι τηλεπικοινωνίες επίσης έχουν εξελιχθεί και το επενδυτικό ενδιαφέρον τελικά στρέφεται προς το διάστημα.
«Το ΙΤΕ, η διεπιστημονικότητα που έχει, το γεγονός δηλαδή ότι έχει εξαίρετους ανθρώπους που είναι σε θέματα τεχνολογίας, ανθρώπους της επιστήμης, των υπολογιστών και τον τρόπο με τον οποίο δεδομένα τα οποία συλλέγεις μπορείς να τα αναλύσεις, να τα μεταφέρεις με σύγχρονες τηλεπικοινωνιακές μεθόδους και τους αστροφυσικούς σε εμάς αλλά και άλλα Ινστιτούτα νομίζω, έχουμε μια αλληλοεπικάλυψη, η οποία μας επιτρέπει να παρακολουθούν, ο καθένας από το δικό του πόστο, τις τελευταίες τεχνολογικές εξελίξεις και να δούμε πως η τεχνογνωσία η οποία έχουμε, μπορεί να μας επιτρέψει ώστε να κάνουμε ουσιαστικές συνεισφορές σε αυτό. Παράλληλα νομίζω ότι αυτό το οποίο είναι πολύ σημαντικό και δεν πρέπει να ξεχνάμε είναι ότι επειδή η τεχνολογία του διαστήματος έχει άμεσες εφαρμογές, η επιχειρηματικότητα η οποία διακρίνει την Κρήτη και αυτό μπορούμε να το δούμε, όχι μόνο από το γεγονός ότι η Περιφέρεια Κρήτης ή ο Δήμος Ηρακλείου, ο δήμος Ρεθύμνου, ο Δήμος Ανωγείων υποστηρίζουν τους ερευνητές, αλλά και οι ίδιοι επιχειρηματίες διακρίνουν πολύ καλύτερα τις επιχειρηματικές ικανότητες και μπορούν να συνεργαστούν νομίζω πολύ καλά με τους ερευνητές. Ας μην ξεχνάμε για παράδειγμα ότι το ίντερνετ στην Ελλάδα, η πρώτη εταιρεία ήταν η Forthnet, τώρα την αγόρασε κάποια άλλη, αλλά ήταν στα υπόγεια του ΙΤΕ και του Πανεπιστημίου Κρήτης ξεκίνησε η πρώτη εταιρεία που έφερε το διαδίκτυο στην Ελλάδα και πόσος πλούτος δημιουργήθηκε στη χώρα στη συνέχεια από άλλες εταιρείες που βγήκανε και ανθρώπους που δουλέψανε σε αυτό.»