Σε όλες τις χώρες της Ευρώπης εορτάζεται το τέλος του Β’ παγκοσμίου πολέμου. Στην Ελλάδα, εν αντιθέσει, εορτάζουμε την έναρξή του. Σίγουρα, αυτό το ελληνικό παράδοξο έχει την ερμηνεία του.
Ήταν 3.00 τα ξημερώματα της 28ης Οκτωβρίου 1940, όταν ο Ιταλός πρέσβης στην Αθήνα, Εμμανουέλε Γκράτσι, παρέδωσε το τελεσίγραφο της ιταλικής κυβέρνησης στον Έλληνα πρωθυπουργό Ιωάννη Μεταξά, στη βίλα του στην Κηφισιά. Με αυτό οι Ιταλοί απαιτούσαν ελεύθερη διέλευση των στρατευμάτων τους από την Ελλάδα τις επόμενες ώρες.
Η απάντηση του Έλληνα δικτάτορα, «λοιπόν, έχουμε πόλεμο», που αποκωδικοποιήθηκε ως ένα περίτρανο ΟΧΙ τις επόμενες ημέρες από τις εφημερίδες, ανάλογο με το «ΜΟΛΩΝ ΛΑΒΕ» του Λεωνίδα στις Θερμοπύλες, έδωσε το έναυσμα για την ελληνική εποποιία, στα χιονισμένα βουνά της Πίνδου. «Νυν υπέρ πάντων ο αγών», «Το έθνος σύσσωμο θα αγωνισθή υπέρ βωμών και εστιών μέχρι της τελικής νίκης», «Μην αμφιβάλετε ότι τελικώς θα επικρατήσωμεν με τη βοήθεια και την ευλογία του θεού και τας ευχάς του Έθνους», ανέφεραν, μεταξύ άλλων, στα διαγγέλματά τους ο Ιωάννης Μεταξάς, ο Βασιλιάς Γεώργιος και ο Αρχιστράτηγος Παπάγος, σκορπώντας ρίγη ενθουσιασμού και εξυψώνοντας το ηθικό και το φρόνημα του ελληνικού λαού. 
Αυτή, λοιπόν, η καθολική, παλλαϊκή εθνεγερσία, που τελικά οδήγησε στην περηφανή νίκη του ελληνικού λαού και στρατού εναντίον ενός καθομολογουμένως ισχυρότερου αντιπάλου, οδήγησε στην καθιέρωση του εορτασμού την 28η Οκτωβρίου εκάστου έτους. Εορτασμού που ξεκίνησε, αυθόρμητα, την 28η Οκτωβρίου του 1941, στη γερμανοκρατούμενη Αθήνα και επισημοποιήθηκε με βασιλικό διάταγμα την 24η Οκτωβρίου 1944, αμέσως μετά την απελευθέρωση της Αθήνας.
Οι θρασύδειλες προκλήσεις της Ιταλίας είχαν ξεκινήσει μερικούς μήνες πρωτύτερα, με τον τορπιλισμό του καταδρομικού «ΕΛΛΗ», στις 15 Αυγούστου 1940 στην Τήνο, ανήμερα του εορτασμού της Κοιμήσεως της Θεοτόκου. Την ίδια μέρα, το απόγευμα, συνέβη ένα παρεμφερές περιστατικό, ιταλικής πρόκλησης, που όμως για πολιτικούς λόγους πέρασε στα ψιλά των εφημερίδων. Δύο ιταλικά, πολεμικά αεροσκάφη βομβάρδισαν το επιβατηγό πλοίο «ΦΡΙΝΤΩΝ», που εκτελούσε το δρομολόγιο Χανιά-Ηράκλειο-Πειραιάς, ανοιχτά του όρμου του Μπαλίου στο Ρέθυμνο. Το πλοίο δεν βυθίσθηκε χάρη στους ελιγμούς του καπετάνιου του, που απέφυγε τις εχθρικές βόμβες.
Τα δύο αυτά περιστατικά αφύπνισαν την ελληνική πολιτεία που κήρυξε άμεσα μερική επιστράτευση. Όχι μόνο αγόγγυστα, αλλά με αμέριστο πατριωτισμό, Έλληνες όλων των κοινωνικών τάξεων κατατάχτηκαν. «Δοκίμασα μεγάλη συγκίνηση όταν την άλλη μέρα ντύθηκα τη στολή του Εφέδρου Αξιωματικού και ανέλαβα υπηρεσία. Όλοι οι Έφεδροι είμαστε γελαστοί, ζωηροί και ενθουσιασμένοι από τα στρατιωτικά εμβατήρια και τα πατριωτικά τραγούδια που μεταδίδουν τα μεγάφωνα του Ραδιοφωνικού Σταθμού», αναφέρει στο ημερολόγιό του ο αείμνηστος Ρεθύμνιος, επιφανής δικηγόρος, Κώστας Αντωνάκης, στις 3 Σεπτεμβρίου 1940.
Και με την κήρυξη του πολέμου όλοι βρέθηκαν στην πρώτη γραμμή του αλβανικού μετώπου. Εγώ, ο ελάχιστος, πώς μπορώ να μεταφέρω σε εσάς τα συναισθήματα των Ελλήνων στρατιωτών, καλύτερα από τον Ρεθεμνιώτη έφεδρο ανθυπολοχαγό Κώστα Παπαδάκη, από τον Βάτο Αγίου Βασιλείου, που βρέθηκε και με τη δημοσιογραφική του ιδιότητα από την πρώτη μέρα στο μέτωπο; Γράφει, λοιπόν, για την εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΟΝ ΒΗΜΑ των Αθηνών στις 3 Νοεμβρίου. «Επτά μέρες και επτά νύχτες τώρα πολεμούμε. Τα κανόνια μας, τα πολυβόλα μας, τα’ αεροπλάνα μας, τα’ αδέλφια μας, όλοι εμείς που αποτελούμε τον ελληνικό Στρατό, με ψυχή γεμάτη θάρρος κι αυτοπεποίθηση πολεμούμε. Πολεμούμε έναν εχθρό που ζήτησε να σβήση την Ελλάδα από τον χάρτη της Ευρώπης, που ζήτησε ύπουλα και άνανδρα να μας υποδουλώση και να μας κάμη αποικία του. Έναν περίπατο θα ‘καναν τα ιταλικά άρματα μάχης, για να περάσουν τα σύνορά μας και να μπουν στον τόπο μας και να εξασφαλίσουν στον κατακτητή αυθέντη τους τον εύκολο θρίαμβο. Έτσι ενόμιζαν! Μα εμείς, που ξέρουμε γιατί πολεμούμε, που ξέρουμε πως ο αγώνας μας είναι τιμιώτερος, δεν θα αφήσουμε να περάσουν τα σύνορά μας τα χωρίς ψυχή παλιοσίδερα του ιταλικού στρατού. Γιατί στους αγώνες της τιμής, της δικαιοσύνης και της ελευθερίας, νικά εκείνος που πιστεύει στη νίκη, εκείνος που νιώθει το δίκιο να θεργεύη μέσα του, εκείνος που αγωνίζεται για την ελευθερία της πατρίδος του». Δεν πρόλαβε να δει δημοσιευμένη την ανταπόκρισή του ο έφεδρος ανθυπολοχαγός Κώστας Παπαδάκης. Έπεσε ηρωικά μαχόμενος την επόμενη ημέρα, στις 4 Νοεμβρίου στο Νεστόριο Καστοριάς, στα 29 του χρόνια. Ήταν ο πρώτος Κρητικός νεκρός του πολέμου και η προτομή του κοσμεί τον δημοτικό μας Κήπο.
Λυσσαλέες μάχες σώμα με σώμα, πολλές φορές, με τη λόγχη εφ’ όπλου και το σύνθημα ΑΕΡΑ να δονεί απ’ άκρου σ’ άκρου τα παγωμένα βουνά της Πίνδου. Και ανάμεσα στα ηρωικά στρατεύματά μας, η V Μεραρχία Κρητών, με το 44ο Σύνταγμα του Ρεθύμνου, που μεταφέρθηκαν εσπευσμένα από τη Μεγαλόνησο στο μέτωπο να συνδράμουν κι αυτοί στον δίκαιο, τιτάνιο αγώνα. Η V Μεραρχία, με τεράστιες απώλειες κατάφερε να καταλάβει τα υψώματα της «ανθρωποφάγου» Τρεμπεσίνας, ανοίγοντας τον δρόμο για την απελευθέρωση της Βορείου Ηπείρου και ρίχνοντας τους αλαζόνες Ιταλούς κυριολεκτικά στη θάλασσα!
Και βέβαια, σε όλη την μεγαλειώδη προσπάθεια των στρατιωτών μας, σύσσωμη η ελληνική κοινωνία αγωνιζόταν για την τελική νίκη, με τις γυναίκες της Πίνδου να ενσαρκώνουν το αδούλωτο φρόνημα του ελληνικού λαού. Λαμπρό παράδειγμα, αναμφισβήτητα, ο τότε νομάρχης Ρεθύμνου Αθανάσιος Παπαθανασίου, που με τηλεγράφημά του στον πρωθυπουργό, δωρίζει το σπίτι του στη Νέα Σμύρνη αξίας 700.000 δρχ., για να εκποιηθεί και να δοθούν τα χρήματα για τις ανάγκες της χώρας.
Πώς να αντέξει όμως ένας μικρός λαός στη δεύτερη επίθεση από την καλοκουρδισμένη πολεμική μηχανή του Χίτλερ, που ήρθε να συνδράμει τον σύμμαχό του Μουσολίνι; Ηρωικές, αλλά άνισες οι μάχες στη γραμμή Μεταξά, για να ακολουθήσει η συνθηκολόγηση και η παράδοση τον Απρίλιο του 1941 στις δυνάμεις του Γ’ Ράιχ.
Και οι μάχες μεταφέρθηκαν στην Κρήτη, στο νησί των γενναίων. «Χίτλερ να μην το καυχηθείς πως πάτησες την Κρήτη. Ξαρμάτωτη την έβρηκες και λείπαν τα παιδιά της» λέει το γνωστό ριζίτικο, αφού η ηρωική V Μεραρχία Κρητών είχε αποκλειστεί στην ηπειρωτική Ελλάδα.
Και εδώ στο νησί μας γράφτηκαν χρυσές σελίδες ηρωισμού από τους Κρητικούς και τους Συμμάχους μας τον Μάη του ’41, στην περιώνυμη Μάχη της Κρήτης, με τους Γερμανούς φτερωτούς «ιππότες» να σκεπάζονται από το μαρτυρικό, ηρωικό κρητικό χώμα.
Φριχτή η τετράχρονη γερμανική κατοχή. Πείνα, δυστυχία, εξαθλίωση… Και τα αντίποινα των Γερμανών κατακτητών σκληρά, στην αντίσταση των Ελλήνων. Σε όλη τη χώρα αλλά και στην Κρήτη μας, χιλιάδες αθώοι, νέοι, γέροι και παιδιά, στήθηκαν στο εκτελεστικό απόσπασμα πληρώνοντας υψηλό φόρο αίματος. Καλάβρυτα, Δίστομο, αλλά και Κάντανος, Κοντομαρί, Ανώγεια, Βιάννος, Καλή Συκιά, χωριά του Κέντρους, αφανίστηκαν.
Αλλά η χαραυγή της ελευθερίας ήρθε τέσσερα ολόκληρα χρόνια μετά. Και η χώρα μας αργά, αλλά σταθερά ξαναστάθηκε στα πόδια της. Και τώρα, 85 χρόνια μετά από το ηρωικό ΟΧΙ του 1940 αναπνέουμε τον αέρα της ελευθερίας. Ας κρατήσουμε στη μνήμη μας το ηρωικό παράδειγμα των προγόνων μας αλλά ας διδαχθούμε, παράλληλα και από τα δεινά που άφησε ο πόλεμος, αλλά και κάθε πόλεμος. Ας καταβάλλουμε όλοι μας τη μέγιστη προσπάθεια να σταματήσουν οι πολεμικές συρράξεις που όλο και συχνότερα πλησιάζουν στη γειτονιά μας. Πόλεμοι, που στο σύνολό τους, διαχρονικά οφείλονται στη δόξα, τη μισαλλοδοξία, στο χρήμα, τον επεκτατισμό των αρχηγών, αλλά και στον θρησκευτικό φανατισμό, αγνοώντας και υποβαθμίζοντας την ανθρώπινη ζωή.
ΖΗΤΩ Η 28η ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ!
ΖΗΤΩ Η ΕΛΛΑΔΑ!
ΖΗΤΩ ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ!